Студента 1 курса фзо




НазваСтудента 1 курса фзо
старонка1/3
Дата канвертавання23.02.2013
Памер337.29 Kb.
ТыпДокументы
  1   2   3
Министерство образования Республики Беларусь

Международный Государственный Экологический Университет имени А. Д. Сахарова.

Факультет заочного обучения

Кафедра философии, социологии и экономики

Контольная работо по Гісторыі Беларусі

Тема - 3

Студента 1 курса ФЗО

Специальность ИСТ(З)

Сидоренко Татьяны Александровны

13011 – 20


Змест:

  1. Утварэнне ВКЛ і уключэнне беларускіх зямель у яе склад (сярэдзіна XIIIXIVст.)

  2. Барацьба ВКЛ з нямецкімі крыжаносцамі. Грунвальдская бітва.

  3. Арганізацыя дзяржаунага кіравання і сацыяльна -палітычны лад ВКЛ. Сацыяльна – палітычныя адносіны у ВКЛ.

  4. Знешняя палітыка ВКЛ.

  5. Культура беларускіх зямель у другой палове XIIIпершай палове XVI ст.

Утварэнне ВКЛ і уключэнне беларускіх зямель у яе склад (сярэдзіна XIII - XIVст.)

Паўночна-заходнімі суседзямі беларускіх зямель былі балцкія плямёны: аўкшайты (Літва), якія пражывалі на ўсходняй частцы сучаснай Літвы; жэмайты (Жмудзь) на заходняй. У пачатку XIIIст. яны знаходзіліся ў праддзяржаўнай стадыі развіцця. На чале саюзаў плямён стаялі дынастыі князёў (кунігасаў), існавала дзяленне на знаць і просты люд, на бедных і багатых. Узмацненне ўлады племянной знаці, неабходнасць аховы ад нападзення рускіх і польскіх князёў, а потым і нямецкіх рыцараў, патрабавалі аб’яднання літоўскіх зямель пад уладай аднаго князя. У сярэдзіне 30-х гг. XIIIст. пачынае стварацца адносна адзіная раннефеадальная манархія, якая з цягам часу пераўтварылася ў Вялікае княства Літоўскае, Рускае, Жамойцкае і іншых зямель.
У заходніх княствах Русі феадальная раздробленасць у XIIIст станавілася перашкодай для развіцця прадукцыйных сіл. З фарміра-ваннем феадальных адносін узмацняліся класавыя супярэчнасці паміж феадаламі, удзельнымі князямі і залежным ад іх насельніцтвам. Для ўзмацнення свайго панавання ўдзельныя князі мелі патрэбу ў вярхоўнай уладзе. Гэту патрэбу адчувалі і гарады, якія пакутавалі ад феадальных усобіц.
Стварэнне ВКЛ і ўключэнне ў яго склад заходнерускіх зямель было паскорана неабходнасцю сумеснай барацьбы з агрэсіяй нямецкіх феадалаў і нашэсцем мангола-татараў. Шляхі ўключэння заходніх зямель Русі ў склад ВКЛ былі рознымі: ваенная сіла літоўскіх князёў, добраахвотныя пагадненні, дынастычныя шлюбы.

У цяперашні час разглядаюцца тры розныя канцэпцыі па пытанню стварэння ВКЛ. Першая канцэпцыя адлюстравана ў савецкай навуковай і вучэбнай літаратуры. Яе сутнасць заключаецца ў тым, што стварэнне ВКЛ падавалася як вынік захопу літоўцамі заходніх зямель і насільнага далучэння іх да Літоўскай дзяржавы. Літва выступала ў якасці варожай дзяржавы, якая сілай захапіла рускія землі, паслабленыя барацьбой з мангола-татарамі.
Другая канцэпцыя — новая, ці беларуская — вылучана ў працах М. Ермаловіча. Асноўная яе ідэя ў тым, што не літоўскія феадалы захапілі рускія землі, а,наадварот, заходнерускія княствы далучылі да сябе Літву і заснавалі ВКЛ. Гэта тэорыя была асабліва папулярнай у асяроддзі літаратурнай інтэлігенцыі, некаторых палітыкаў у перыяд абвяшчэння незалежнасці Беларусі. Але большасць вучоных-гісторыкаў яе не падтрымліваюць.
Традыцыйная (літоўская) і новая (беларуская) канцэпцыі стварэння ВКЛ — дзве крайнія канцэпцыі, якія выключаюць адна другую. Трэцяя канцэпцыя — цэнтрысцкая — зводзіцца да наступнага. ВКЛ узнікла на працягу цэлага гістарычнага перыяда: XIIIст. — 70-я гады XIVст., а не ў сярэдзіне XIIIст., як пішуць гісторыкі-рамантыкі. Толькі ў дзейнасці Гедыміна ў пачатку XIVст. магчыма разглядзець працэс стварэння ВКЛ.

Вядучай сілай у стварэнні ВКЛ былі беларускія і літоўскія князі. Але літоўскія феадалы да сярэдзіны XVст. ігралі рашаючую ролю ў жыцці краіны. Усе князі ВКЛ былі літоўскага паходжання называлі сябе русінамі. Да Крэўскай уніі 1385 г. яны былі паганцамі, а славяне — праваслаўнымі. Да Люблінскай уніі 1569 г. літоўскія феадалы мелі перавагу над беларускімі: з 13 магнацкіх родаў дзве трэці былі літоўскімі. Дзяржаўнай рэлігіяй быў каталіцызм, праваслаўных епіскапаў ніколі не пускалі ў раду. Усё гэта абвяргае думкі гісторыкаў-рамантыкаў аб тым, што ВКЛ было беларускай дзяржавай. Трэба адзначыць, што ў гэтых канцэпцыях не хапіла месца рускім і ўкраінцам. А ВКЛ было палітычнай дзяржавай чатырох народаў: літоўскага, беларускага, рускага 
і ўкраінскага. Усе яны маюць роўныя правы на гістарычную спадчыннасць ВКЛ. Пагэтаму і называць яго трэба так, як яно называлася ў гісторыі — Вялікае княства Літоўскае, Рускае, Жамойцкае і іншых зямель.
Працэс стварэння ВКЛ быў доўгім. Пачынаўся ён з Навагародскай (Навагрудскай) зямлі, куды на княжанне мясцовымі феа-даламі быў запрошаны літоўскі князь Міндоўг (сярэдзіна 30-х гг. XIIIст. — 1263 г.).

З дапамогай беларускіх феадалаў ён падпарадкаваў сваёй уладзе князёў Аўкштайціі і часткова Жамойціі. Адначасова Міндоўг уключыў у склад ВКЛ «Чорную Русь» (басейн верхняга цячэння Нёмана з гарадамі Гродна, Слонім, Ваўкавыск). Акрамя «Чорнай Русі» была далучана паўночна-заходняя частка полацкай зямлі. 
Пасля Міндоўга літоўскія князі (Войшалк (1263—1268), Трайдэн (1279—1282), Віцень (1293—1316), Гедымін (1316—1341), Альгерд (1345—1377) працягвалі актыўную дзейнасць па делейшаму завяршэнню аб’яднання літоўскіх зямель і ўключэнню ў склад ВКЛ іншых беларускіх зямель. 
Адной з першых у склад ВКЛ была ўключана Полацкая зямля, якая непасрэдна прымыкала да Літвы, была моцна злучана з ёй гістарычна і геаграфічна. Полацк быў буйным, эканамічна развітым горадам, важным апорным пунктам у гандлёвых сувязях з Рыгай. Яму заўсёды пагражалі нямецкія рыцары. Княжацкая ўлада ў Полацку была слабая: абмяжоўвалася вечам. У гэтых умовах полацкія феадалы пайшлі на пагадненне з літоўскімі князямі.. Запрошаны ў 1307 г палачанамі вялікі князь літоўскі Віцень выгнаў з горада нямецкіх рыцараў і далучыў полацкую зямлю да ВКЛ.
Гісторыя Віцебскай зямлі цесна звязана з Полацкім княствам. У 1318 г. віцебскі князь Яраслаў выдаў сваю дачку Марыю за літоўскага князя Альгерда Гедымінавіча, які пасля смерці Яраслава стаў віцебскім князем. З гэтага часу Віцебская зямля ўвайшла ў склад ВКЛ.
У пачатку XIVст. да ВКЛ далучана Турава-Пінскае княства, якое да нашэсця мангола-татараў яны знаходзілася пад уплывам ваюючых паміж сабой галіцка-валынскіх і літоўскіх князёў. У сярэдзіне XIIIст. мангола-татары захапілі Галіцка-Валынскае княства і турава-пінскія князі, не жадаючы трапіць у залежнасць ад Залатой арды, перайшлі на бок ВКЛ.
Берасцейская зямля ўвайшла ў склад ВКЛ у канцы ХІІІ — першай палове XIVст. пасля доўгай барацьбы за яе літоўскіх князёў і польскіх каралёў. Барацьба закончылася дагаворам 1366 г. паміж вялікім князем літоўскім Кейстутам Гедымінавічам (1345—1382) і польскім каралём Казімірам. Паводле гэтага дагавора Берасцейская зямля была канчаткова падпарадкавана ВКЛ. 
Беларускія землі на ўсход ад Дняпра, а таксама Мозырская і Брагінская вобласці былі ўключаны ў склад ВКЛ у час сумеснага княжання сыноў Гедыміна — Альгерда і Кейстута. Пры Альгердзе і Кейстуце працэс уключэння заходніх зямель Русі ў склад ВКЛ быў завершаны. На гэтых землях усталявалася ўлада літоўскіх князёў. Сталіцай ВКЛ з 1323 г. стаў горад Вільня. 
Пашырэнне тэрыторыі ВКЛ за кошт беларускіх зямель не абмяжоўвалася. Акрамя іх, у другой палове XIV — пачатку XVст. у сладзе ВКЛ апынуліся паўднёварускія, Чарнігава-Северская і Смаленская землі.
Аб’яднанне славянскіх зямель вакол Літвы праходзіла ў асноўным мірным шляхам праз заключэнне дагавораў, шлюбных саюзаў і не ўспрымалася слявянскім насельніцтвам як агрэсія. Але ваенная сіла літоўскіх князёў у гэтым працэсе мела важнае значэнне.
Літоўскія князі ў адносінах да далучаных зямель праводзілі асцярожную, умераную палітыку. Яны спачатку стараліся «не рушыць старыны», «не ўводзіць навізны», паважальна адносіцца да хрысціянскай рэлігіі і насельніцтва. Мясцовыя феадалы захоўвалі манапольныя правы на свае землі, не адбывалася перараз-меркавання формаў уласнасці на карысць літоўскім князям, заставалася былым становішча сялян.

Уключэнне ў склад ВКЛ значнай часткі беларускіх, украінскіх і рускіх зямель з’яўлялася, па сутнасці, аднаўленнем страчанага адзінства ўсходніх славян на гэтых землях, садзейнічала іх эканамічнаму і культурнаму развіццю.
Вялікую ролю іграла ВКЛ у адбіванні знешняй агрэсіі: народы ВКЛ выстаялі ў барацьбе з нямецкімі феадаламі і мангола-татарамі. 
Аб’яднанне заходніх зямель Русі ў межах ВКЛ, агульнасць іх гаспадарчага і культурнага развіцця былі перадумовай стварэння беларускай народнасці.
Славянскія землі складалі 9/10 тэрыторыі ВКЛ і знаходзіліся ў эканамічных і культурных адносінах на больш высокім узроўні, чым Літва, і гэта адбілася на ўсёй гісторыі ВКЛ. Беларускія і ўкраінскія землі з’яўляліся асновай эканамічнага развіцця і ваеннай сілы ВКЛ. Літоўскія вялікія князі выкарыстоўвалі найбольш развітыя формы дзяржаўнага праўлення і юрыдычныя нормы старажытнай Русі, усходнеславянскую пісьменасць.
Такім чынам, на працягу ХІІІ—XIVстст. ва Усходняй Еўропе была створана буйнейшая дзяржава Сярэднявечча — Вялікае Княства Літоўскае.


Барацьба ВКЛ з нямецкімі крыжаносцамі. Грунвальдская бітва.


Вялікую небяспеку для беларускіх зямель у XIII - XV стст. уяўляла крыжацкая агрэсія (крыжакі - нямецкія рыцары, бязлітасныя і жорсткія заваёўнікі з Захаду). Нашэсце Тэўтонскага Ордэна пагражала не толькі разбурэннем славянскіх і балцкіх гарадоў і вёсак, фізічным знішчэннем народаў, але і духоўным упадкам, анямечваннем этнічных груп, што насялялі Усходнюю Еўропу. Таму барацьба з тэўтонамі стала барацьбой за выжыванне славянства і на пярэднім краі гэтай барацьбы стаялі беларускія землі, беларускі народ, які закрыў сабою іншыя ўсходнеславянскія землі ад крыжацкай навалы. Палачане першымі ўступілі ў адкрытую барацьбу супраць агрэсіі нямецкіх рыцараў. У ніжнім цячэнні Дзвіны знаходзіліся гарады-крэпасці Кукенойс і Герцыке, якімі кіравалі васалы полацкага князя. Рыцары наблізіліся да горада Кукенойса. Тут княжыў Вячка, які паходзіў з дынастыі полацкіх князёў. З невялікай дружынай ён доўга і мужна адбіваўся ад захопнікаў; у 1208 г. мусіў спаліць Кукенойскі замак. Ён усё жыццё змагаўся з крыжакамі і загінуў у жорсткім баі ў 1224 г. У 1209 г. рыцары абрабавалі і спалілі другі старажытны фарпост Полацкага княства - горад Герцыке.

Полацк умацоўваў палітычныя сувязі з наўгародскай зямлёй. Полацкія дружыны прымалі ўдзел у бітвах супраць шведскіх рыцараў на рацэ Няве (1240) і Чудскім возеры (1242).

У бітве на Няве адвагай вызначыўся Якаў палачанін, які служыў пры двары Аляксандра Неўскага. У жорсткай рукапашнай схватцы ён, узброены толькі мячом, напаў на цэлы "полк" шведаў і адзін вытрымаў бой супраць цэлага атрада рыцараў.

У гісторыі захавалася таксама імя гарадзенскага ваяводы Давыда, сына князя Доўманта і княгіні Марыі, унучкі А. Неўскага. У 1314 г. Давыд Гарадзенскі са сваёй дружынай разбіў крыжакоў, што напалі на Наваградак, а ў 1319 г. узначаліў пераможны паход гарадзенцаў на Прусію. Пскавічы паслалі к Давыду за дапамогай і той выратаваў горад ад крыжакоў. Наступны ўдар Ордэну Давыд нанёс у Мазовіі ў 1324 г., а праз два гады арганізаваў паход на Брандэнбург, у час якога быў па-здрадніцку (ударам нажа ў спіну) забіты наёмным польскім рыцарам. Воіны-гарадзенцы прынеслі цела свайго ваяводы дамоў на шчытах і пахавалі на беразе Нёмана каля старажытнай Каложы.

15 ліпеня 1410 г. на вузкім полі каля вёскі Грунвальд (зараз Дуброўна на тэрыторыі Польшчы) сышліся на бітву аб'яднаныя войскі Вялікага княства Літоўскага і Польскага каралеўства з крыжацкім войскам. Гэтая бітва ўвайшла ў гісторыю як вялікая. Вялікая таму, што ніводная з бітваў сярэднявечча не збірала такой колькасці воінаў - некалькі дзесяткаў тысяч, і таму, што яна прадвызначыла далейшае развіццё многіх еўрапейскіх народаў і стала фіналам страшнага, больш чым двухсотгадовага супрацьстаяння дзвюх магутных сіл - славян і крыжацкіх заваёўнікаў.

На грунвальдскім полі войскі ВКЛ налічвалі 40 харугваў (харугва - баявы атрад, у якім налічвалася ад 60 да 600 коп'яў), сярод якіх значыліся Гарадзенская, Лідская, Полацкая, Віцебская, Наваградская, Берасцейская, Пінская, палкі Аршанскі, Слуцкі, Магілёўскі, воіны з Нясвіжа, Кобрына і інш. Кожны беларускі горад, мястэчка выправілі на гэту бітву сваіх прадстаўнікоў.

грунвальдская бітва
Грунвальдская бітва

Раніцай 15 ліпеня адзін супраць аднаго сталі ордэнскае і польска-вялікакняскае войскі. У апошнім пераважалі славяне (палякі, беларусы, украінцы, рускія, чэхі) у саюзе з літоўцамі. Сілы бакоў былі прыкладна роўныя. Пачалася бітва атакай конніцы ВКЛ, якая панесла значныя страты, трапіўшы ў "воўчыя ямы", накапаныя крыжакамі. Потым сышліся ў бойцы левы фланг союзнага войска, які займалі харугвы Вялікага княства, і жалезная рыцарская лавіна. "Нага наступала на нагу, даспехі ўдараліся аб даспехі, і дзіды накіроўваліся ў твары ворагаў... Стаяў страшны грухат, людзі біліся, коні давілі людзей". Сеча з пераменным поспехам цягнулася шэсць гадзін. У магістра ордэна Ульрых фон Юнгінгена ў падмацаванні знаходзілася яшчэ 16 харугваў (прыкладна трэць крыжацкага войска), і калі ён адчуў, што сілы саюзнікаў канчаюцца, стаў на чале свайго войска і пайшоў на разгром праціўніка. Але пралічыўся, бо польскі кароль Ягайла і вялікі князь ВКЛ Вітаўт мелі некранутыя рэзервы. У гэтай апошняй, рашаючай сутычцы войска ордэна было раздаўлена. Удар для тэўтонаў быў настолькі ашаламляльны, што землі ўсходніх славян пяць стагоддзяў не ведалі германскай агрэсіі. Разгром крыжакоў павысіў аўтарытэт ВКЛ і Польшчы ў Заходняй Еўропе. На месцы Грунвальдскай бітвы ў 1960 г. быў устаноўлены помнік.

Арганізацыя дзяржаунага кіравання і сацыяльна – палітычны лад ВКЛ. Сацыяльна палітычныя адносіны у ВКЛ.

Сістэма кіравання краінай у ВКЛ развівалася на аснове старажытнага права, што бытавала ў Полацкім, Менскім, Навагародскім, Тураўскім і іншых княствах. Пасля заключэння Крэўскай уніі і ўсё большага збліжэння з Польшчай у арганізацыю кіравання дзяржавай сталі пераносіцца тыя рысы і формы, якія склаліся ў Польшчы.

Кіраўніком дзяржавы быў вялікі князь (гаспадар), у большасці часу ён з'яўляўся адначасова каралём Польшчы. Вялікі князь з'яўляўся таксама суддзёй, адміністратарам, галоўнакамандуючым узброеных сіл краіны. Галоўным яго абавязкам была абарона ўласнасці і тэрыторыі гаспадарства. Вялікі князь меў шырокія паўнамоцтвы: права весці міжнародныя справы, уступаць у саюзы, абвяшчаць вайну і заключаць мір, ён прызначаў на дзяржаўныя пасады і распараджаўся дзяржаўнымі маёнткамі. Яму належала права заканадаўчай ініцыятывы і за яго подпісам выдаваліся ўсе найважнейшыя заканадаўчыя акты.

Вялікі князь выбіраўся з прадстаўнікоў дома Гедымінавічаў (пазней Ягайлавічаў, ці Ягелонаў) напачатку вузкім колам найважнейшых саноўнікаў, а з канца XV ст. - вальным (агульным) соймам з удзелам прадстаўнікоў усіх зямель. Інагурацыя (узвядзенне на пасаду, каранацыя) вялікіх князёў адбывалася ў Вільні, у касцёле святога Станіслава. На галаву новаабранага гаспадара ўскладалася мітра Гедыміна, а потым маршалак земскі ўручаў яму меч і скіпетр.

Ажыццяўляў свае паўнамоцтвы вялікі князь не аднаасобна, а з удзелам Рады, сойма і службовых асоб вярхоўнага кіравання. «Таким чынам, улада гаспадара, не была абсалютнай, яна была абмежавана Радай, у склад якой уваходзілі вярхі класа феадалаў. Акрамя таго, улада манарха абмяжоўвалася соймам, дзе былі прадстаўнікі і павятовай шляхты» [1, С. 48].

Спачатку Рада была дарадчым органам пры князю і назначалася гаспадаром па яго ўласным выбары. Паступова значэнне і моц Рады раслі, і яна замест дарадчай установы пры вялікім князю зрабілася кіруючым органам, які ўжо юрыдычна абмяжоўваў уладу гаспадара. Яна стала пастаянным выканаўча-распарадчым, заканадаўчым, кантрольным і судовым органам. З цягам часу ўстанавіўся пэўны састаў Рады. Права засядаць у ёй мелі каталіцкія біскупы, ваяводы, кашталяны, некаторыя старосты, самыя важныя службовыя асобы цэнтральнага ўпраўлення (маршалак земскі, канцлер, гетман найвышэйшы, і інш.) і некаторыя буйныя феадалы па асабістых запрашэннях. Раней у склад Рады ўваходзілі выключна католікі, але к пачатку XVI ст. сярод іх былі ўжо і праваслаўныя.
 

Рада вырашала пытанні абароны дзяржавы, міжнародных адносін, бягучага кіравання, фінансавай дзейнасці, назначэння на вышэйшыя дзяржаўныя пасады. Толькі з удзелам Рады рыхтаваліся і прымаліся новыя заканадаўчыя акты, выдаваліся граматы і прывілеі. Рашэнні, прынятыя з удзелам Рады, не маглі быць зменены або адменены аднаасобна вялікім князем.

Уся Рада збіралася эпізадычна, некалькі разоў у год, і разбірала толькі важныя справы. А ўсю бягучую работу па кіраванню дзяржаўнымі справамі ад імя Рады выконвала Найвышэйшая, або Тайная Рада, у якую ўваходзілі ваяводы, каштэляны, канцлер, гетман, маршалак земскі. Прававое становішча Рады было замацавана ў агульназемскіх прывілеях 1492 і 1506 гг.

У сваёй дзейнасці Рада вымушана была ўлічваць палітычную сітуацыю ў краіне, а таксама знешнепалітычную абстаноўку. Усё гэта прымушала яе дзейнічаць з пэўнай аглядкай і даволі часта склікаць агульнадзяржаўныя соймы, каб заручыцца падтрымкай усяго саслоўя шляхты.

Агульнадзяржаўны (вальны) сойм меў важнае значэнне ў сістэме органаў дзяржаўнай улады. На яго пасяджэнні запрашаліся ўсе буйныя феадалы, што ўваходзілі ў склад Рады, службовыя асобы цэнтральнага і часткова мясцовага кіравання, вярхі каталіцкага і праваслаўнага духавенства, а таксама дэпутаты ад шляхты. Усе шляхцічы мелі права з'яўляцца на соймы, але, паколькі яны ўхіляліся ад яўкі, у 1512 г. быў прыняты закон, паводле якога павятовай шляхтай выбіраліся па 2 дэпутаты ад кожнага павета. Іншыя пласты насельніцтва сваіх прадстаўнікоў на сойме не мелі. На соймах выпрацоўваўся агульны кірунак знешняй і ўнутранай палітыкі дзяржавы. Ён быў форумам вострай палітычнай барацьбы, абмяжоўваў уладу вялікага князя і, часткова, Рады. Інстытут вальных соймаў дазваляў сярэдняй і дробнай шляхце прымаць удзел у палітычным жыцці краіны.

Вышэйшымі службовым асобамі ў дзяржаве былі маршалак земскі, гетман, канцлер і падскарбій. Маршалак земскі старшынстваваў на пасяджэннях сойма і Рады, абвяшчаў пастановы гаспадара і Рады на гэтых пасяджэннях, быў даглядчыкам за парадкам і этыкетам пры двары і падчас афіцыйных цырымоній, кіраваў прыёмам замежных паслоў, дапускаў да гаспадара просьбітаў са скаргамі і чалабітнымі, судзіў за злачынствы, зробленыя на сойме.

Гетман найвышэйшы камандаваў узброенымі сіламі дзяржавы, калі на чале іх не стаў сам вялікі князь. У час ваенных дзеянняў ён меў самыя шырокія паўнамоцтвы адносна ўсіх падначаленых асоб, у тым ліку права караць вінаватых. Яго намеснікам быў гетман польны, той, хто ўзначальваў войска ў находзе.

У войску знаходзіліся земскі харужы з земскай харугвай (сцягам). Ён узначальваў прыватныя і павятовыя харугвы, што далучаліся да гетманскага войска. Існавала пасада дворнага харужага, які захоўваў сцяг пры вялікім князю і камандаваў атрадам дваран.

Канцлер кіраваў дзяржаўнай канцылярыяй, пад яго наглядам ажыццяўлялася падрыхтоўка законапраектаў, прывілеяў, грамат і іншых дакўментаў з дзяржаўнай канцылярыі. У яго знаходзілася вялікая дзяржаўная пячатка, без якой ніводзін закон не мог уступіць у сілу, ён падпісваў і найважнейшыя дзяржаўныя акты. Яго намеснікам быў падканцлер, які пры адсутнасці канцлера выконваў яго абавязкі. Канцлеру падпарадкоўваліся шматлікія пісары, дзякі, талмачы. У канцылярыі пісьмова на беларускай мове (з 1696 г. - на польскай) афармляліся ўсе пастановы і распараджэнні князя і Рады. Дакументы, што выходзілі з канцылярыі і прыходзілі туды, запісваліся ў асобныя кнігі, якія называліся Літоўскай Метрыкай.

Падскарбій земскі быў даглядчыкам дзяржаўнай казны і выконваў абавязкі міністра фінансаў, вёў улік дзяржаўных прыбыткаў і выдаткаў, наглядаў за спагнаннем натуральных і грашовых падаткаў і збораў. Яго намеснік - падскарбій дворны адказваў за грашовыя і матэрыяльныя сродкі, што ішлі на патрэбы гаспадарскага двара.

На ўсе вышэйшыя пасады ў дзяржаве прызначаліся толькі буйныя феадалы некаторых найбольш знатных фамілій, толькі ўраджэнцы ВКЛ, якія мелі пэўную адукацыю ці практычны вопыт дзяржаўнай службы. Усе пасады даваліся пажыццёва, і ні гаспадар, ні Рада не мелі права без віны адабраць іх.

«Мясцовае кіраванне на беларускіх землях было складаным. Яно залежала ад гістарычнага мінулага мясцовасці, адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу і ад уладальніка тэрыторыі. Найбольш буйныя старажытныя княствы (Полацкае, Віцебскае, Берасцейскае, Навагародскае) у першай палове XVI ст. былі пераўтвораны ў ваяводствы, іншыя - у паветы, а такія, як Слуцкае, Кобрынскае і некаторыя іншыя, заставаліся княствамі. Асаблівае кіраванне было ў гарадах, якія атрымалі магдэбургскае права» [4, С. 50-51].

Галоўнай асобай у ваяводстве быў ваявода, які ўзначальваў тут адміністрацыйныя, гаспадарчыя, ваенныя і судовыя органы. Назначаўся ваявода вялікім князем і Радаю пажыццёва з ліку багатых і знатных феадалаў, ураджэнцаў ВКЛ. Пры назначэнні ваяводы ў Полацкае і Віцебскае ваяводствы вялікаму князю і Радзе неабходна было заручыцца згодаю мясцовых феадалаў прыняць кандыдата на пасаду ваяводы. Аднак і пасля назначэння ваяводы феадалы гэтых зямель мелі права патрабаваць яго зняцця. Асноўныя абавязкі ваяводы заключаліся ў падтрыманні правапарадку на сваёй тэрыторыі, кіраўніцтве выкарыстаннем усіх крыніц дзяржаўных і вялікакняжацкіх даходаў, арганізацыі ўзброеных сіл ваяводства, выкананні правасуддзя. Ваявода ўваходзіў у склад Рады і быў абавязаны прысутнічаць на пасяджэннях сойма.

Бліжэйшымі памочнікамі ваяводы былі: кашталян - па ваенных справах; падваявода - па адміністрацыйна-судовых; ключнік - наглядаў за зборам даніны і чыншаў; гараднічы - камендант замка, які клапаціўся аб яго рамонце і ўтрыманні.

Кіраўніком адміністрацыі ў павеце быў староста. Назначаўся ён, як і ваявода, гаспадаром і Радай з ліку буйных феадалаў. Гэтая пасада вельмі часта разглядалася як дадатковая крыніца даходаў радных паноў, а павіннасці, звязаныя з пасадай, выконваў яго намеснік - падстароста. Прававое становішча старосты залежала ад павета, які ён узначальваў, і ад таго, хто гэту пасаду займаў, ад яго сувязяў і паходжання.

Староста, як і ваявода, абавязаны быў сачыць за парадкам на падведамнай тэрыторыі, наглядаў за гаспадаркай дзяржаўных маёнткаў і за паступленнем дзяржаўных даходаў, клапаціўся пра баявую гатоўнасць замкаў, збіраў апалчэнне ў выпадку ваеннай небяспекі, разглядаў крымінальныя і ваенныя справы, сачыў за выкананнем судовых рашэнняў.

У павеце захоўваліся таксама старыя пасады ключніка, стайніка, гараднічага, ляснічага, цівуна, харужага - павятовага сцяганосца, які збіраў усіх ваеннаабавязаных людзей павета ў выпадку ваеннай небяспекі.

Саслоўна-прадстаўнічымі органамі ў павеце былі павятовыя соймікі. На іх маглі прысутнічаць усе шляхцічы павета. Тут абмяркоўваліся як мясцовыя, так і агульнадзяржаўныя справы. Павятовыя соймікі збіраліся штогод або нават некалькі разоў на год у павятовым цэнтры. Старшынстваваў на сойміку або найбольш высокі па пасадзе пан, або павятовы маршалак.

На павятовых сойміках выбіраліся дэпутаты на вальны сойм, выпрацоўваліся для іх інструкцыі і наказы, а таксама хадайніцтвы і просьбы да ўрада, заслухоўваліся справаздачы і інфармацыі аб соймах, выбіраліся кандыдаты на судовыя і іншыя пасады, вызначаліся памеры падаткаў на патрэбы павета. Пры дапамозе соймікаў павятовая шляхта абараняла свае мясцовыя інтарэсы перад цэнтральнымі органамі.

Ніжэйшым звяном у сістэме мясцовага кіравання былі дзяржаўцы (спачатку яны называліся цівунамі), якім даваліся ў часовае кіраванне і ўладанне двары, замкі і фальваркі (дзяржаўныя маёнткі). Яны наглядалі за гаспадаркай у маёнтках, атрымлівалі з яго частку або ўсе даходы і адначасова кіравалі ім. Яны мелі права судзіць падуладных ім простых людзей. Для нагляду над сялянамі старосты і дзяржаўцы назначалі соцкіх, дзесяцкіх, сельскіх войтаў, сарочнікаў, якія сачылі за парадкам у вёсках і выкананнем феадальных павіннасцей сялянамі.

«Увесь апарат улады і кіравання ад вялікага князя да цівуна і дзесяцкага дзейнічаў выключна ў інтарэсах класа феадалаў, які складаў прыкладна 10% насельніцтва краіны, забяспечваў яго эканамічныя, палітычныя і асабістыя правы і ўладу над астатнім насельніцтвам» .
 

  1   2   3

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Студента 1 курса фзо iconУчебно-методический комплекс по дисциплине «Оценка земли и земельный кадастр»
Срс по дисциплине, систему оценки знаний студента, политику курса, тематический план курса, список рекомендуемой литературы

Студента 1 курса фзо iconОтчет по педагогической практике студента практиканта 3го курса 311 группы Коваленко
Отчет по педагогической практике студента – практиканта 3го курса 311 группы Коваленко Е. А

Студента 1 курса фзо iconЗадача для студента 1,2-го курса фбб
РФ) рнк вируса энцефаломиокардита (вэмк, кардио пикорнавирус, может быть кольцевой. Пикорнавирусы составляют обширное семейство (+)рнк-содержащих...

Студента 1 курса фзо iconОбзор Ликунова Евгения Борисовича, студента 5 курса медицинского факультета Мордовского Государственного Университета, г. Саранск
В том, что в основе злокачественных новообразований (в том числе и рака яичников) лежат повреждения генетического аппарата половой...

Студента 1 курса фзо iconПриказ визируется в к. 336 (фмс), далее в к. 324 (уму). О направлении на практику иностранных студентов и назначении руководителя практики (АФ, дневная форма обучения)
К приказу прилагаются договор с иностранным предприятием, выписка из протокола заседания кафедры (рассмотрение вопроса о направлении...

Студента 1 курса фзо iconМетодические рекомендации к написанию курсовых работ по истории древнего мира. Составитель: доцент кафедры археологии, древней и средневековой истории кандидат исторических наук Клепиков В. М
Специальная подготовка студента-историка предполагает выполнение курсовой работы, что способствует более глубокому знакомству с материалами...

Студента 1 курса фзо iconОсновні заходи, що проводитимуться у вищих навчальних закладах ІІІ-IV рівнів акред итації до Дня студента
Основні заходи, що проводитимуться у вищих навчальних закладах ІІІ-IV рівнів акредитації до Дня студента

Студента 1 курса фзо iconАнкета студента (для университетов)

Студента 1 курса фзо iconАнкета студента Школы боевых искусств «Руян»

Студента 1 курса фзо iconОбов'язкові знання та вміння студента 6 курсу медичного факультету №2, що перевіряються на підсумковому модульному контролі (модуль 3,4) на 201 2 -201 3 навчальний рік
Обов'язкові знання та вміння студента 6 курсу медичного факультету №2, що перевіряються на підсумковому модульному контролі (модуль...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка