1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання




Назва1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання
старонка1/4
Дата канвертавання23.02.2013
Памер369.94 Kb.
ТыпДокументы
  1   2   3   4
1.- Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання.

Бел. нац. мова – сродак зносін бел. нацыі. Склалася ў перыяд фарміравання нацыі.

Нац. мова – адметная рыса люб нацыі, без яе нац не існу.

Бел. нац. мова – мова беларускага народа, які непадзельна звязаны з духам сучаснага народа.

Асаблівасці жыцця, менталітэт, гіст і грам вопыт, інтэлект, маральны і эстэтычны кошт. Гэта ўсё адлюстроўваецца ў нац мове.

Формы існавання: Нац мова: - літ і дыялектная (мовы.)

Літаратурная мова – унармована, апрацоўвана майстрамі слова і дзеячамі культуры мовы, абавязкова для усіх членаў грамадства.

Літ. мова гэта не мова мастацкай літаратуры. Яна ужываецца ў розных сферах.

  • існуе ў 2-х формах: вусная і пісьмовая

Стылі: кніжны і гутарковы. кніжны: 1) арфаграфічн- дзел 2) навук, 3) публіц, 4) стыль маст літ.

Унармаванасць. Норма – выпрацаваны грамадствам прынцып і замацаваныя правілы вымаўлення і напіс, ужав., грам. форм, пабудова словазлучэнняў і складаў.

Кадыфікацыя – афіцпрызнанне мовы і яе пісмовае замацаванне.


2. бел мова – нацыянальная мова бел народа.

Нацыянальнай называецца мова, якая з’яўляецца сродкам пісьмовых і вусных зносін нацыі. Нац. мова – катэгорыя гістарычыая: яна складваецца ў перыяд пераўтварэння народнасці

ў нацыю, таму што нацыя як гістарычная супольнасць акрамя агульнай тэрыторыі, эканамічнага жыцця і псіхічнага складу характарызуецца і агульнасцю мовы. Мова – найважнейшы сродак зносін паміж людзьмі, і агульнасць мовы з'яўляецца важнай умовай эканамічнай і палітычный канцэнтрацыі жыцця грамадства ў перыяд складвання нацыі.У склад нацыянальнай мовы ўваходзіць і літаратурная мова, і

мясцовыя гаворкі, і прастамоўе, і сацыяльныя дыялекты. Аднак яны не з'яўляюцца раўнапраўнымі. У эпоху фарміравання нацый адбываецца станаўленне адзінай літаратурнай мовы, якая пачынае абслу-

гоўваць усе сферы пісьмовых і вусных зносін і паступова выцясняе астатнія разнавіднасці нацыянальнай мовы. Распаўсюджваецца адзінае вуснае літаратурнае маўленне. Працэс пашырэння літаратурнай

мовы асабліва паскараецца ў перыяды інтэнсіўнага сацыяльна-эканамічнага і культурнага развіцця нацыі. Павышэнне агульнаадукацыйнага ўзроўню, узрастанне ролі сродкаў масавай інфармацыі (перыя-

дычнага друку, радыё, тэлебачання) ствараюць спрыяльныя ўмовы для шырокага распаўсюджання літаратурнай мовы сярод усіх прадстаўнікоў нацыі. Гэта, у сваю чаргу, вядзе да звужэння ролі і функ-

цый мясцовых гаворак і іншых разнавіднасцей нацыянальнай мовы..Аднак у сучасным свеце нярэдкія сітуацыі, калі адна нацыя карыстаецца некалькімі мовамі. Усе мовы свету, колькасць якіх па розных прычынах вызначаецца спецыялістамі ў межах ад 3000 да 6000, аб’ядноўваюцца ў генетычна роднасныя сем’і. Сярод 20 такіх засведчаных сем’яў найбольш вялікай з’яўляецца індаеўрапейская, яе мовы распаўсюджаны на ўсіх кантынентах. Амаль кожны другі жыхар нашай планеты карыстаецца адной з індаеўрапейскіх моў, да якіх адносіцца і беларуская. У сваю чаргу, усе моўныя сем’і распадаюцца на групы.На еўрапейскім кантыненце самую вялікую і па колькасці сваіх носьбітаў, і па тэрыторыі распаўсюджвання групу складаюць славянскія мовы. Так, да канца 80-х гадоў —— ст. колькасць еўрапейцаў, што размаўляюць на германскіх (англійская, нямецкая, дацкая,фламандская і інш.) і раманскіх (французская, іспанская, партугальская, італьянская і інш.) мовах, складала прыблізна 180 мільёнаў. Роднасць славянскіх моў і іх блізкасць у адзінстве лексічнага складу, у фанетычнай сістэме, у марфалогіі і сінтаксісе тлумачацца перш за ўсё агульнасцю паходжання з адной праславянскай крыніцы, што падтрымліваецца таксама тымі пастаяннымі інтэнсіўнымі кантактамі,якія абумоўлены знешнімі геаграфічнымі, эканамічнымі, сацыяльнымі фактарамі, спрыяльнымі для захавання і пераапрацоўкі тоесных і падобных адзінак, рыс, структур у моўных сістэмах славян.Так, ва ўсіх славянскіх мовах ужываецца большасць аднолькавых галосных і зычных гукаў, для ўсіх характэрна змяненне зычных

Ёг[, Ёк[, Ёх[ на Ёж[, Ёч[, Ёш[, змяненне старажытных груп зычных, аглушэнне


3.- Нормы бел літ мовы: 1) арфаэпічная – прав вымаўлення гукаў і паст націску. 2) арфаграфічная – перадача вусн мовы на пісьме па правілах. 3) лексічныя – ужыванне слоў ва ўласным значэнні і прав спалучэнняў слоў. 4) граматычнае – прав. ужыв. форм слоў і пабудова сказа. 5) стылістычны – выкарыстанне моўнага сродка ў адпаведнасці са стылем. 6) пунктынацый – прав пост знакаў прыпынку.

Дыялектная мова – мова народа, выступае ў выглядзе мясцовых гаворак.

Гаворка – мова пэўнай мясцовасць, насельніцтва, пунктаў з аднатыпнымі моўнымі рысамі.

Дыялекты: 1) паўдн- усходні 2) паўднёва-заходні 3) сэрэднебеларуская гаворка.

  • заходнепольская або брэстская гаворка.

(упамянуть!) Трасянка “некультурная”, безумоўна уплыў на суч бел. літ. мову.


4 – Дыялекты на тэррыторыі Беларусі. Формы існавання дыялектнай мовы.

Дыялекты – словы, уласцівыя адной тэрыт-на абмежаванай гаворцы ціх дыялектаў і не пашыраныя ў літ мове.

“Дыялектыны атлас бел мовы”

Паўднёва- усходні дыялект:

полацкая (Віцебская, Магілёўская, пэўн раёны Мінскай вобласці.) – цвёрдае р – дысемелетаўная аканне, яканне – форма на ць дзеяслоў 3 ас 1 спр – склад будуч час.

Магілёўска-віцебская (Свір, Бягомль, Магілёў, Кастюковічы) – мяккае р – дысіміляцыя аканне яканне – скараг: фора інфінітыва – j ў канч. Н скл. адз л. прыкметы: м р.

Гродзенска- баранавіцкая (паўночныя раёны Мінскай вобласці, Гомель, Гродзен, Брэстская) – недысімілят аканне, яканне – наяўнасць j – наяўнасць г – цвёрды р – адсутнасць падаўжэння – кліч форма назоўн.

Мазырская (Ліда, Мінск, Бабруйск, Рэчыца, Лоеў) – дыфтангізацыя галосных – замест мы, вы – інфініт на ці – сістэтычны формы буд часу з іму

Палеская (брэстска-пінская) (-\\-\\-\\-) – аканне, еканне – і на месце е – мн перал а – адсутнасць дзекання і цекання – Д скл. на авг – інфініныт на ты.

Сэрэдне – беларуская (Ашмяны, Мінск, Бабруйск, Гомель) – о на месцы а, перад ў – адсутнасць ц’. Засобы 2 спр.


5: Лексикалогия

Лексiка – увесь слоунiк(слоунiкавы склад), сукупнасць слоу пэунай мовы.

Лексiкалогiя – раздзел мовазнауства, якi вывучае лексiку(грэч. Lexikos –слоунiкавы, logos-навука). Лексiка – сiстэма суадносных I узаемазвязаных элементау. Таму у задачу уваходзяць: 1) вывучэнне I сiстэматызацыя слоунiкавага складу, 2) шляхоу развiцця слоу I iх значэнняу, 3) вывучэнне паходжання слоу, 4) вызначэнне сферы iх ужывання.

ЛЕКСIКАЛОГIЯ: А-семантыка (значэнне моуных адзiнак), Б-семiялогiя(семiетыка) (даследванне слова як знак, звязаны з ментальнасцю, псiхалогiяй). СЕМАНТЫКА: а- семасiялогiя (вывуч. Пытаннi, звязаныя са значэннем слова: мнагазначнасць, аманiмiю, сiнанiмiю, антанiмiю; I змены значэнняу слова).б- анамасiялогiя (наданне пэуным з`явам, прадметам, дзеянням сваiх найменняу, вывуч. сувязi памi сабой, магчымасць iх лiнейнага спалучэння).


6. Азнач.слов як асн. Адз-кi мовы. Лекс. I грамат.значэннi слова.

Слова- фанет.i граматычна аформлен.адз-ка мовы, якая мае пэуны сэнс i аднолькава разумеецца калектывам людзей, аб`яднаны у этнас.

Сталыя прыкметы слова:1-фанет.i грамм.афармленне;2-наяунасць аднаго нацiску;3-гук непранiкальнасць;4-узнауляльнасць як гатоунай мадэлi;5-устойлiвасць;6-iзалаванасць.

Выконвае намiнацыйную функцыю(самаст.словы,а не служб), можа адначас. даваць ацэнку.

Лекс.знач.слова –сэнсавае семантычнае напаун, якое гiст замацавалася за пэуным гукавым комплексам i з`яуляецца аб`ектыунай рэчаiснасцю.

Грамат.значэнне – абстрактныя значэннi, што выяул.у прыналежн.слова да пэунага класса i выраж.iх фармальнымi сродкамi(канчаткамi, суфiксамi,нацiскам)

Паводле самаутв.структуры:1-вытворн(кор,канчатак+прыст,постфiкс,суф);2-невытв (кор,канчат)

Паводле лекс.спалучальнасцi:1-свабодныя (маюць найбольшую магчымасць, адносна шырока уступаюць у сувязi з iнш.словамi);2- несвабод (абмежаваны сваей спалучальнасцi, вылуч.две группы:сiнтакс.абумоулiн. у пэуным кантэксце перанос.сэнсу, фразеал.звязаную рэалiз. У устойлiв. Словазлучэн.


Вопрос 7. Мнагазначнасць слова

Словы, якія маюць па некалькі лексічных значэнняў, лічацца мнагазначнымі, а сама гэтая з'ява называецца мнагазначнасцю або полісеміяй. У залежнасці ад таго, на аснове якой прыметы адбываецца перанос назваў, адрозніваюць тры спосабы ўзнікнення новых значэнняў: метафара, метанімія, сінекдаха. Метафара — выкарыстанне слова ў пераносным значэнні, якое развіваецца на аснове падабенства двух прадметаў або з'яў у выніку ўвасаблення, апрадмечвання, абстрагавання. Па форме: воблака пылу;па колеру: золата лісця; па функцыі: крыло самалёта; па месцы знаходжання: хвост калоны, нос карабля. АГУЛЬНАМОЎНЫЯ метафары перасталі ўжывацца як вобразныя пераносныя значэнні слоў. Такія метафары часта называюць прывычнымі (В.С. Ахманава называе іх яшчэ сцёртымі, мёртвымі, акамянелымі): аснова слова, корань слова, носік чайніка, ножка стала, гадзіннік ідзеМетанімія -перанос назвы на іншы прадмет ці на з'яву на падставе пэўнай знешняй ці ўнутранай сувязі паміж імі.Сінекдаха — перанос назвы, замена аднаго паняцця другим на аснове колькасных прымет: адзіночнага і множнага ліку; уласных і агульных імёнаў; назвы цэлага і часткі; родавая назва падмяняе відавую або наадварот.


8: Амонимы

Амонiмы – словы, якiя аднолькава гучаць, але маюць розная значэнне. Лексiчныя амонiмы – словы аднаго граматычнага класса (адной часцiны мовы), яны супадаюць гучаннем I напiсаннем або ва усiх уласцiвых iм формах, або толькi часткова. Паводле гэтага падзяляюць на : Поуныя I Няпоуныя.

Поуныя- супадаюць ва усiх граматычных формах. Напр., кавалер(1-нежанаты чал, асоба з ордэнамi).

Няпоуныя- супадаюць гучаннем I напiсаннем не ва усiх уласцiвых м граматычных формах. Напр., настойваць(1-патрабаваць)-неперах, (2-рабiць настойку)-перах.

4 тыпы няпоуных амонiмау:

*амаформы (у асобных формах)- палi-палi

*амафоны (супад. У вымаулен, адрозн у напiс)- код-кот, казка-каска

*амографы (пiш аднолькава, вымаул. па-розн.)- кАса-касА, сЫпаць-сыпАць, стАлы-сталЫ

*сiнт.амонiмы (адн. Па форме, розн сiнтаксiчн. функцыi)- (яны) студыi (мн.лiк), (ей) студыi (адз.лiк)

Па марфалагiчнай будове амонiмы бываюць простыя(невытворныя) I вытворныя. Невытворныя у асноуным сустрвкаюцца сярод назоунiкау (таран-рыба, удар), а вытворныя – сярод дзеясловау (вЫхадзiць-многа прахадзiць, вылечыць).


9: Паронiмы. Мiжмоуныя амонiмы I паралексiя.

Паронiмы – словы са структурным I гукавым падабенствам, але з розным лексiчным значеннем. Словы адной часцiны мовы, маюць аднолькавыя граматычныя прыметы I суадносяцца паводле структуры (чытач-чытальнiк). Сродак адрозняння – суфiксы I прыстаукi. Спалучальныя магчымасцi неаднолькавыя. Большасць аб`яднана парамi, але бываюць группы з 3,4,5 паронiмау (асобны-асаблiвы-асабовы-асабiсты-асобасны).Паранiм. адносiны найбольш часта узнiкаюць памiж назоунiкамi, прыметiкамi, радзей – памiж дзеясловамi. Памiж членамi паранiм. рада сэнсавыя адносiны з часам могуць мяняцца, I пераходзяць у разрад сiнонiмау (Атамнiк, атамшчык-у галiне атамнай фiзiцы).

Паранамазiя – стылiстычны прыем зблiжэння сэнсава I структурна розных слоу, якiя маюць знешняе гукавое падабенства.

Ва умовах дзвухмоуя узнiклi мiжмоуныя амонiмы, паронiмы I паралексы. Звязана з iнтэрферэнцыяй узаемапранiкненнем. Напр, плот(бел)-забор; плот(рус)-плыць, блага (бел)-дрэнна; блага-добра

Паралексы – словы з 2-х моу, якiя адрознiваюцца марфемнай структурай, вымауленнем, нацiскам, прыналежнасцю да часцiны мовы I iнш. Напр., баразна-борозда, калiдор-коридор, бараноу-боранов, камянi-камнi, жасмiн-ясмiн


10. Сiнанiмiя. Сiн.рад. Паняцце пра дамiнанту

Сiнонiмы – словы пэунай часцiны мовы, якiя абазн. Аднолькавыя цi падобныя значэннi, але адрознiваюцца гучаннем, адценнем значэн, эмац-экспр афарбоукай, спалуч. З iнш словамi. (марозны-халодны-студзены)

Сiн.рад – некалькi сiнонiмау, не толькi асобныя словы, але I фразеалаг. (многа-шмат-хоць кассой касi)

Дамiнанта – слова у сiн.радзе з найбольш.агульным значэн, нейтр. у экспрэс. I стылiст.адносiнах.

Вiды сiн: 1-семантычныя(адрозн.сэнс. адценнямi I ужыв. Ва усiх стылях ~ лес-бор, гай, дуброва) 2- стылiст(аюрозн.толькi стылicт.афатбоукай~ гаварыць-балтаць, малоць яз, тачыць лясы) 3-семант-стылiст(адрозн.i сэнсав,I стылiст.афарбоукамi~ павозка-брычка, пралетка, кабрыялет(уст)) 4-кантэкст-аутарск(сiн толькi у пэуным кантэксце~брынь-джазны аркестр) 5-абсалютныя (мовазнауства-лiнгвiстыка)

Тыпы (пыт.29)

Лекс.сiнанiмiя – сiн з адрознен.адценнем, звычайна сшн.рад

Сiнтакс.сiнанiм – маюць назву параллельных сiнт.канструкцый (здаровая, прыгожая жанчына)

Перыфраза – выраз, апiсальна раскрыв. Значэнне слова(маладая далечыня - маладосць)

Эуфемiзмы – выразы, замяняюць грубае значэнне больш мяккiм (памер-зышой ад нас)

Ф-цыi Сiн: *замяшчэння;* дэталiзацыi;*экспрэс-стылiст. Шляхi узн: *сiн з розных гiст.эпох(ружжо-вiнтоука),* з розных гаворак(пасека-пчольнiк),*уласнабел.i запазыч. (доказ-аргумент)


11. Антанiмiя. Тыпы амонiмау.

Антан.парадыгма – аб`яднан.слоу супрацьлег.значэнняу.

Антонiмы- словы адной часцiны мовы, маюць супрацьлег.значэннi.(дзень-ноч)

Тыпы: 1) супрацьлеглыя(кантрарныя)-не дапускае уключэннi сяр. Звяна ~ жывы-мертвы 2) супярэчлiвыя(кантрадыктарныя)-могуць мець сяр.звяно (любiмы-абыякавы-нянавiсны) 3) вектарныя (канверсiйныя)-звязаны з напрамкам, якi уключ. У сябе дзеянне або прымету ~ прадаць-купiць.

Антонiмы абавязкова:*адсутн.часцiца не,*адной часцiны мовы, *можа выраж ва усiх знач, або толькi асобным (~белы-чорны”колер”)

Антонiм – словы адной часцiны мовы, якiя абазначаюць супрацьлеглыя паняццi.

Антытэза – стылiст.прыем,словы забяспечв.кантраснасць у выраж.думак, апiсаннi з`яу. (Паклiчу у сведкi спаленных, распятых, але зауседы юных I жывых ``` Грахоускi)i

Аксюмаран – стылiст.фiгура, аб`ядноув.сэнсава процiлеглыя, несумяшчальныя паняццi з мэтай стварэння экспрэс.эфекту (~жывы труп, салодкi ,боль)

Энантыясемiя –

  1   2   3   4

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання icon"Закон аб мовах у бсср" (1990 г.). [4]
Паняцце мовы. Гіпотэзы паходжання мовы. Паняцце соцыуму. Функцыі мовы ў грамадстве. [1], [3], [4]

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconУрок даследаванне " лічэбнік як часціна мовы "
Сфарміраваць у вучняў паняцце пра лічэбнік як часціну мовы, разгледзець агульнае значэнне лічэбніка, яго марфалагічныя прыметы І...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconПытанні да заліку ў зімовую сесію па дысцыпліне
Мова І соцыум. Функцыі мовы ў грамадстве. Роля мовы ў станаўленні асобы. Паняцце мовы І маўлення. Беларуская мова сярод іншых славянскіх...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconПытанні да заліку ў зімовую сесію па дысцыпліне
Мова І соцыум. Функцыі мовы ў грамадстве. Роля мовы ў станаўленні асобы. Паняцце мовы І маўлення. Беларуская мова сярод іншых славянскіх...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconТэма: Слова І яго лекс І чнае значэнне Мэта
Мэта: Фарміраваць паняцце пра слова як адзінку мовы І маўлення; вучыць устанаўліваць значэнне слова; уменне карыстацца тлумачальным...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconТд-дг. 021/тып. Гісторыя беларускай мовы вучэбная праграма для вышэйшых навучальных устаноў па спецыяльнасці 1-21 05 01 Беларуская філалогія Мінск "рівш" 2006
Гістарычная граматыка як адна з састаўных частак курса гісторыі беларускай мовы адрозніваецца ад другой яго часткі – гісторыі літаратурнай...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconТэма: Хімічная прамысловасць Задачы
Задачы: фарміраваць паняцце пра хімічную прамысловасць, пазнаёміць з асаблівасцямі размяшчэння асобных галін хім прамысловасці, краінамі-лідэрамі...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconЦётка. «Шануйце роднае слова»
«Шануйце роднае слова», вызначыць галоўную праблему артыкула, падкрэсліць яе актуальнасць І ў сучасным грамадстве; дапамагчы вучням...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconГ. Ціванова, Мінск, бду формы назоўнікаў у беларускіх тэкстах XVIII стагоддзя
Комплексны разгляд асобных перыядаў існавання беларускай мовы зацямняе ўяўленне пра гістарычныя змены мовы ў цэлым. Аднак бясспрэчная...

1. Паняцце пра сучасную бел літаратурную мову. Паняцце нацыянальнай мовы. Асноўныя адзнакі літаратурнай мовы. Форма існавання iconПытанні да заліку па курсе "Беларуская мова (прафесійная лексіка)" для студэнтаў 3 курса груп агро завочнай скарочанай формы навучання інжынернага факультэта па спецыяльнасці 1-74 02 01 Аграномія
Мова І грамадства. Роля мовы ў станаўленні асобы. Паняцце мовы І маўлення. Беларуская мова сярод іншых славянскіх моў. Моўныя сем’і,...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка