Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з




НазваМіхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з
старонка1/2
Дата канвертавання23.11.2012
Памер0.61 Mb.
ТыпДокументы
  1   2
МІХАСЬ ЛЫНЬКОЎ


1899-1975


1


Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў — адна з самых выдат-ных творчых і арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з сярэдзіны 20-х гадоў. Першая публікацыя датуецца 1919 г. Сам пісьменнік згад-ваў: «Памятаю, надрукаваў адзін верш у 1919 годзе ці то ў сма-ленскай, ці то ў дарагабужскай, а магчыма, што ў вяземскай га-зеце. У пачатку 1921 года, калі дывізія стаяла ў раёне Бабруйска, надрукаваў я другі верш у газеце «Камуніст» (Лынькоў М. Зб. тв.: У 8 т. Т. 2. Мн., 1982. С. 279. У далейшым спасылкі на гэтае выданне ў тэксце, рымскія лічбы абазначаюць том, арабскія — старонку) («З родных кры-ніц. Аўтабіяграфія»).

Нарадзіўся Міхась Ціханавіч 18 (30) лістапада 1899 г. у вёсцы Зазыбы Віцебскага павета Віцебскай губерні (цяпер — Лёзненскі раён Віцебскай вобласці). Бацькі будучага пісьменніка не мелі дастаткова зямлі, каб пракарміць сям'ю, і таму працавалі на чы-гунцы: бацька — рамонтным рабочым, маці — вартаўніцай на пераездзе. Дзяцінства прайшло ў дамах-казармах для чыгуначні-каў і ў будках на перагонах паміж станцыямі. У «Аўтабіяграфіі» (1962) пісьменнік згадваў: «Не скажу, каб у мяне захавалася ба-гата ўражанмяў з тых далёкіх год ранняга дзяцінства. Відаць, быў я задужа малым у той час, каб што-небудзь з навакольнага жыц-ця магло мяне моцна ўразіць і застацца ў памяці на доўгія гады» (Пяцьдзесят чатыры дарогі: Аўтабіяграфіі беларускіх пісьменнікаў. Мн., 1963. С. 360).

Калі бацька дастаў пасаду пуцявога абходчыка, сям'я перае-хала ў будку № 230, што пад Рагачовам, паблізу вёскі Старое Сяло. Адсюль Міхась пайшоў у школу. Міхась Ціханавіч пісаў: «Вучыўся я старанна, з году ў год пераходзіў у старэйшую групу, паспяхова закончыў школу, атрымаў пры выпуску падарунак — кнігу Гогаля «Вечары на хутары ля Дзіканькі». Вельмі спадабала-ся мне гэтая кніжка і другія творы вялікага пісьменніка». Любі-мы настаўнік К. I. Бечын «параіў маім бацькам, каб аддалі мяне (370-371) ў далейшую вучобу ў двухкласную школу пры Рагачоўскай нас-таўніцкай семінарыі.

Так пачалося маё новае, гарадское жыцё» (Пяцьдзесят чатыры дарогі. С. 363).

На вучобу і пражыццё сродкаў не хапала, таму летам праца-ваў на падсобных чыгуначных работах, даваў прыватныя ўрокі. У «Аўтабіяграфіі» пісьменніка ёсць цікавыя звесткі пра горад Ра-гачоў у час яго вучобы: «Былы павятовы горад Рагачоў вылучаў-ся сярод тагачасных беларускіх гарадоў даволі вялікай колькас-цю навучальных устаноў. Тут было рэальнае вучылішча, якое займала сваімі прыгожымі будынкамі цэлы квартал. Мелася жа-ночая гімназія, гарадское вучылішча, рамесніцкая школа і не-калькі пачатковых школ. Незадоўга перад першай сусветнай вайной былі ўзведзены карпусы настаўніцкай семінарыі і двух-класнай узорнай школы пры ёй. Горад і яго ваколіцы былі надз-вычай маляўнічымі. Ён стаяў на крутым беразе Дняпра. 3 друго-га боку акраіны горада амывалі імклівыя воды ракі Друць, якая за горадам злучалася з Дняпром» (Пяцьдзесят чатыры дарогі. С. 363)

Закончыўшы школу, вучыўся і ў самой семінарыі, скончыў яе за месяц перад лютаўскай рэвалюцыяй. Пасля працаваў нас-таўнікам у Ліпінецкай земскай школе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці. Як чалавек адукаваны і прыхільны да но-вых палітычных павеваў прымаў актыўны ўдзел ва ўсіх важней-шых падзеях мясцовага грамадскага жыцця. У час нямецкай аку-пацыі меў непасрэднае дачыненне да арганізацыі партызанскага атрада.

У 1919—1922 гг. М. Лынькоў служыў у Чырвонай Арміі, ха-дзіў у яе складзе паходам на Варшаву, назіранні з якога сталі змястоўнай асновай некаторых яго пазнейшых твораў. Удзельні-чаў у іншых баявых дзеяннях Чырвонай Арміі. У час службы ў арміі памёр бацька Міхася Ціханавіча, а пасля яго звароту з ар-міі неўзабаве трагічна загінула на чыгунцы маці. На яго руках засталіся два меншыя браты і сястра. Пасля дэмабілізацыі пра-цаваў настаўнікам у мястэчку Свержань Рагачоўскага раёна. У гэты час стаў актыўным селькорам, дасылаючы свае допісы ў баб-руйскую акруговую газету «Камуніст», і хутка быў запрошаны туды на пастаянную працу. Пераехаў у Бабруйск з братамі і сястрой.

Працуючы ў акруговай газеце, Міхась Ціханавіч прайшоў усе ступені прафесійнага журналісцкага ўзвышэння: ад сакратара рэдакцыі да адказнага рэдактара. Ён рабіў вялікія намаганні, каб аб'яднаць вакол газеты таленавітую літаратурную моладзь Баб-руйшчыны. Вынікам гэтых намаганняў стала стварэнне бабруйс (371-372) кай філіі «Маладняка», якая стала выдаваць літаратурны альма-нах «Уздым» і штомесячны літаратурны дадатак да газеты «Вяс-на». У артыкуле «Аб філіі «Маладняка» (1925), надрукаваным у газеце «Камуніст», ён пісаў: «Сярод сялянскіх гушчаў, сярод цёмных, глухіх куткоў Беларусі выяўляюцца новыя, маладыя пісьменнікі і паэты, нараджаюцца новыя, творча-мастацкія сілы, з дапамогай якіх адраджэнне і ўзмацненне беларускай культуры пойдзе яшчэ больш значным крокам уперад. Наша Бабруйская акруга таксама не стаіць у старонцы ад гэтага адраджэння. У нас ёсць свая філія «Маладняка» (VI, 28).

З гэтага часу пачынаецца яшчэ больш мэтанакіраваная твор-чая пісьменніцкая праца М. Лынькова. «Праца мая, — згадваў ён, — у якасці рэдактара газеты, удзел у грамадскім жыцці, час-тыя наведванні фабрык, заводаў, вёсак пашыралі мой кругагляд, давалі мне багаты запас назіранняў. Усё гэта дапамагала маёй пісьменніцкай дзейнасці» (Пяцьдзесят чатыры дарогі. С. 365).

Першым празаічным творам М. Лынькова стала апавяданне «З пражытых год» (1926), сам загаловак якога паказвае на яго нарысавы характар і аўтабіяграфічнае паходжанне зместу. Мяр-куецца, што і некаторыя іншыя апавяданні пісьменніка ранняй пары нясуць адзнакі перажытага самім аўтарам, як, напрыклад, апавяданне «Гой» (Бугаёў Д. Шчодрае сэрца пісьменніка: Проза Міхася Лынькова даваеннага
часу. Мн., 1963. С. 11) (1926).

У апавяданні «Гой» увасоблена актуальная для паслярэвалю-цыйнага жыцця ідэя дружбы народаў, у ім асуджаецца шкод-насць рэлігійнай, побытавай і псіхалагічнай ізаляцыі людзей ад-ной веры, адной нацыі ад іншых. Гэта была гуманістычная рэак-цыя на прыгнятальную палітыку царскіх улад у адносінах да «ннородцев», якая ажыццяўлядася таксама праз сістэму са-цыяльнага і рэлігійнага раз'яднання. Сюжэт твора будуецца на сітуацыі, калі беларус («рускі») Міхась і яўрэйка Рыва пакахалі адно другога насуперак волі бацькоў Рывы, якія сурова прыт-рымліваюцца ўстарэлых кананічна-рэлігійных поглядаў на ўзае-маадносіны яўрэяў з прадстаўнікамі іншых народаў, якіх яны зняважліва называюць «гоямі». Для іх Міхась таксама «гой». Ад-нак эпілог апавядання шчаслівы. Жорстскія перыпетыі вайны, якія ў духу тагачаснай літаратуры меладраматычна ўзмоцнены, змушаюць бацьку Рывы карэнным чынам змяніць адносіны да Міхася, свайго выратавальніка ад смерці, што ўрэшце стаў яго зяцем, якім ён ганарыцца. У старога шаўца Мотэля адбываецца псіхалагічная пераацэнка ўсяго жыцця. (372-373)

Апавяданне «Гой» вызначаецца ўжо даволі сур'ёзным узроў-нем пісьменніцкага майстэрства. Учынкі і пачуцці герояў маюць натуральны ход і пераканаўчае развіццё згодна з іх жыццёвай пазіцыяй і індывідуальным характарам. Спрошчанасць ад фар-мальнай вернасці прынцыпам рамантызму ўласціва толькі асвят-ленню ворагаў: «ворагі» — абавязкова бяздумныя забойцы, а «свае» — толькі добрыя, гуманныя людзі, якія ніколі не здатныя на несправядлівасць.

«Гой», як і многія іншыя творы пісьменніка ранняга перыя-ду, мае тыповы «маладнякоўскі» зачын: «I плакала Рыва...» Тут у кампазіцыйнай інверсіі выявілася ўстаноўка на нечаканасць успрыняцця і пачуццёвую насычанасць адлюстроўваемай сітуа-цыі — тыповыя адзнакі стылістыкі «маладнякоўскай» прозы.

I ў трохі пазнейшых апавяданнях пісьменніка пануе пачуццёвая ўзнёсласць, цвітуць рамантычныя кветкі побач з суровымі і трагіч-нымі з'явамі жыцця. Такі ж пачатак апавядання «Крот» (1927):

«Плылі туманы...

Дарога плыла...» (I, 76).

Пацвярджаецца гэта і стылявьш завяршэннем апавядання «У мястэчку» (1927): «I ўсюды ціхая радасць паразліта. I ў сэрцы яна. I радасцю вунь на ўзгорку пад зялёным лесам, каля мала-дых зялёных бярозак, ірдзеюць на сонцы залатыя брусніцы...

Ірдзеюць брусніцы...

То ў каплях расы свежай купае сонца ранішнія праменні...» (I, 119).

Падобны пачуццёва-ўзнёслы, рамантычна вытрыманы, ста-ранна арнаментаваны стыль у духу «маладнякоўцаў» і ўсёй ран-няй савецкай прозы ўласцівы і першым творам К. Чорнага, М. Зарэцкага і іншых беларускіх пісьменнікаў. Апавяданне К. Чор-нага «Новыя людзі» (1924) заканчваецца радкамі, у якіх востра перадаецца эмацыянальны ўсплёск чакання радасці: «Па бяз-мернасці застыўшых прастораў, па ваколіцах, між старых хат, ходзіць новая радасць» (Чорны К. Зб. тв.: У 6 т. Т. 1. Мн., 1954. С. 91). Радасць — гэта быў знак-сімвал пе-рамогі рэвалюцыі і вобраз чакання ад перамогі вялікіх ствараль-ных перамен.

М. Зарэцкі ў празаічным абразку «Камсамолка» (1925) усклікае: «...Эх, каб я быў мастком!» Літаратурных мастацкіх сродкаў пісь-менніку быццам не хапае, ён заклікае на дапамогу мастацтва, каб паказаць прыгажосць і веліч новага чалавека — камсамолкі:

«Каб я быў мастаком, я б намаляваў вобраз камсамолкі. Я б уліў у яго ўсю магутна-бурлівую моц маладога жыцця, я б аздо-біў яго хараством нябачаным, дзіўным. (373-374)

Ён стаіць уваччу ў мяне, гэты дзівосны вобраз — сымбаль нязведаных радасцей новага жыцця. ён гарыць пекнатой неўмі-рушчай, ён маладосцю задорнай, гуллівай брызгае з блакіту іск-рыстых вачэй.

Бачу ў ім водблеск агністага сонца, бачу ў ім волю раздоль-на-шырокую, мора імкненняў адважных, глыбокіх. У далеч, у шыр, у адкрыты зарністы прасцяг, каб усё агарнуць сваім буй-ным запалам, каб усё ажывіць, акрапіць жыватворчым дажджом красавання!..

...Эх, каб я быў мастком!..» (Маладняк. 1925. № 6. С. 38)

М. Лынькоў у апавяданнях «У мястэчку», «Журавель мой, журавель...» (1928) якраз і стварае вобразы прадстаўнікоў мола-дзі, камсамолак, якія паверылі ў рэальнасць паслярэвалюцыйнай сацыяльнай і духоўнай навіны і ўсёй душой пацягнуліся да аб-вешчаных ідэалаў. Іхні жыццёвы далягляд здаецца ім прываб-ным і сонечным.

Захапляючыся маладым імпэтам моладзі, як гатоўнасцю, час-та безразважлівай, усю сябе прысвяціць рэвалюцыйным патраба-ванням новага часу, М. Лынькоў разумеў, шо невядомыя дагэ-туль павароты жыцця і нечаканыя сітуацыі ў асабістым лёсе лю-дзей, мала спрактыкаваных у адказнай сферы грамадскай дзей-насці, могуць прыводзіць і прыводзяць да трагедыі, выпустош-ваюць чалавеку душу, разбураюць нават побытавыя рамкі нар-мальнага існавання. Падобны сюжэт распрацаваны ў апавяданні «Радо» (1928). Яго змест нібы палемізуе з канцэптуальнымі ас-новамі апавяданняў «У мястэчку» і «Журавель мой, журавель...», па-асабліваму дапаўняе іх, з'яўляецца перасцярогай, наказам, каб людзі ў сваёй самаадданай дзейнасці дзеля светлай, па іх ад-чуванню і чаканню, будучыні ўнікалі фанатызму на гэтым шля-ху, не адмаўляліся ад чалавечнасці і гуманізму, павагі і любові да кожнага канкрэтнага чалавека, бо інакш стане немагчымай і тая светлая будучыня.

Усе захапляюцца Рыпінай Скварчук як чалавекам і грамадс-кім дзеячам (яна загадчыца агітацыйна-прапагандысцкага аддзе-ла ў воласці), ласкава называюць яе Рыбкай, надзвычай цэнячы яе здатнасць разумець усялякія здарэнні жыцця і ўменне выра-шаць складаныя праблемы. Таварыская з людзьмі, Рыбка ўсё пра ўсіх ведае. «Трэці год працуе. Кожную вёску навылет ведае. Ведае, як хто жыве і чым дыша, якіх камуністаў жонкі прыціс-каюць пад лапаць ды ўбіраюць куты абразамі. Пра ўсіх ведае і пра ўсё: хто дзе самагнётам жыве, чаму той ці другі на гаспадар-ку ўзбіцца не можа, чаму ў Сяльцы кааператыў не наладзіцца, (374-375) чаму Сідар Панкратаў штомесячна з суседзямі судзіцца, чаму не паладзіў стары Карней з сынам. Кожная дробязь жыцця сялянс-кага вядома Рыпіне» (I, 192). Яна — душа калектыву. «I ў пра-цы, і ў адпачыне адна і тая ж Рыбка: жывая, вясёлая, з голасам такім — маладым, крыху гарэзлівым голасам, крышачку не па-жаночаму цвёрдым. I калі на вечары якім — ці спайкі той, ці якім іншым, — не сядзіць Рыбка склаўшы рукі: яна і гаспадыня, яна і ў скокі ахвотніца, і ў карагодзе, ці ў гульнях якіх не адстае, а то і наперадзе будзе» (I, 193).

I людзям цяжка здагадацца, што ў гэтай напорыстай і безаг-ляднай грамадскай самааддачы Рыбкі ёсць нейкая душэўная ўшчэрбнасць і падраненасць, унутрана глыбока схаваная ад ін-шых. Толькі аднойчы яна робіць нясмелую спробу расказаць пра сябе таварышу ў дарозе, бо дарога пэўным чынам збліжае чала-века з чалавекам. Рыпіна прызнаецца, што ў яе некалі быў сын Радзівон, якога яна звала Радо, песціла яго: «Радо маё дарагое, Радо маё любае, незабыўнае, сыночак мой сінявокі». Ёй аж самой ужо быццам не верыцца, што яна некалі была пяшчотнай маці. Яна кажа: «Няма яго, даўно няма, мо год з дзесяць, мо восем. Даўно ўжо гэта было. Даўным-даўно» (I, 198).

I ўсё ж нават добраму таварышу Рыпіна не сказала ўсёй праўды пра сябе і сына. I толькі пазней, калі той таварыш, з якім яна ехала па службовых справах, трапляе ў тую мясцовасць, дзе некалі Рыпіна працавала настаўніцай, а пасля, у дзевятнаццатым годзе, стала агентам прадкома, ён даведваецца, як усё было. Аказваецца, пад практычным кірауніцтвам Рыпіны праводзіліся ў той час ў вёсках прадразвёрсткі. Людзі расказалі: «...Паехала раз Рыпіна з атрадам у вёску. Гэта ўжо тады, як была яна ў во-ласці. Развёрстку тады збіралі, ну, харч гэты самы: кароў, свіней, жыта, адным словам, усё бралі. Ну і было ўсяго: жанкі ў голас, у праклёны, пусцяць слёзы ракой. Мужчыны часам лямпу тушаць, калі там сход часам, ды за колікі, за бярданку, калі ў каго ёсць. Ну, гвалт, сумятня, да крыві даходзіла...» 1 Рыпіна ў службовым і асабіста ўнутраным рэвалюцыйным экстазе старалася аж зверх: «...Рыпіна з атрадам прыехала, ды, здаецца, у другі раз, ды дру-гую развёрстку браць... Так, прыехала Рыпіна з атрадам, два дні была. Забралі тады многа і кароў, і свіней... Дык вось брала яна па развёрстцы, а то яшчэ ямы шукала, ну сховы там: дзе авёс, дзе жыта, там ячмень насыпаны, а дзе і сала кубел запруць — усё ў яме...» (І, 202).

Паехала Рыпіна з той вёскі з атрадам, павёўшы за сабой вя-лікі абоз. Адзін прадармеец застаўся па нейкіх дробных справах, а ноччу знік. Разам з ім знік і Радзівон. «А праз дзень ці праз два на габрылянскім шляху (вёрст пяць ад нас), каля лесу (375-376) знайшлі армейца, знайшлі і Радзівона. Так, знайшлі... Пастуша-няты прыбеглі, паведамілі.

У армейца жывот быў разрэзаны, і ў ім жыта насыпана, і за-піска там, аб развёрстцы... I дзіцянё не пашкадавалі — задушана было, там і ляжала пад хвойкай з аборкай на шыі. I запіска там, каб не крыўдзілася, значыцца, Рыпіна, калі падарунак дарагім не будзе...» (I, 203). Вінаватых не знайшлі.

I ў тым, што «вінаватых не знайшлі» — асаблівы падтэкставы сэнс. Гэта значыць, што нехта, ад каго гэта залежала, не вельмі стараўся выявіць злачынцаў, маючы на ўвазе неапраўданую жор-сткасць Рыпіны ў адносінах да сялян.

Змест апавядання «Радо» мае нейкую містычную, прароча-сэнсавую глыбіню. Радо для Рыпіны — не толькі рэальны любы сын. У алегарычнай аб'ёмнасці вобраза сын — радасная будучы-ня гераіні. Рыпіна якраз пазбаўлена яе праз уласную жорст-касць, праз сляпое ўпіванне гвалтам над людзьмі, праз мараль-ную глухату і душэўную няразвітасць дзеля злачынна зразумелай грамадскай і дзяржаўнай неабходнасці. Але лёс чалавека -ў па-добных вырашальных момантах з трансцэндэнтальным вобраз-ным узбуйненнем непазбежна праецыруецца на лёс усяго народа і дзяржавы. Яны таксама пазбаўлены будучыні, калі ў аснове іх палітычнага і сацыяльнага прагматызму ляжыць злавесная па-гарда да самых жыццёва няўхільных інтарэсаў чалавека. Змест апавядання «Радо» аказаўся прарочым у тым плане, што менаві-та на гэтым шляху, на шляху татальнага падаўлення гуманістыч-ных каштоўнасцей, адбылося самаразбурэнне дзяржавы СССР і самапахаванне яе ў будучыні.

У апавяданні «Радо», як і ў творах іншых пісьменнікаў, рэва-люцыйны гуманістычны ідэал сцвярджаецца часцей за ўсё ад ад-варотнага — паказам тых з'яў жыцця, якія маюць адкрытую ге-нетычную сувязь з мінулым і могуць толькі стрымліваць энергію сапраўдных рэвалюцыйных пераўтварэнняў. Спробы ж стварыць псіхалагічна акрэслены і пераканальны вобраз новага чалавека, як правіла, не ўдаваліся. Грамадская дзейнасць Рыпіны пасля гі-белі сына ў апавяданні М. Лынькова «Радо» апісваецца, а не па-казваецца, I гэта зразумела. У 20-я гады канкрэтныя, блізка ад-чувальныя арыенціры практычнай дзейнасці на карысць будучы-ні яшчэ не зусім вызначыліся, але захоўваўся адпаведны гума-ністычна-рэвалюцыйны настрой. Эмацыяльна гэты настрой мог перадаць толькі адзін від мастацтва — музыка. Музыка ў літара-туры той пары становіцца знакам рэвалюцыйнага светаадчуван-ня. Яна не акрэслівала канкрэтных ідэалаў, але натхняла пачуц-цёвую гатоўнасць змагацца за новае ў жыцці, што дакладна ад-павядала духоўным магчымасцям грамадства 20-х гадоў. (376-377)

У апавяданнях М. Лынькова, як і ў ранняй творчасці К. Чор-нага, М. Зарэцкага і іншых пісьменнікаў, музыка мае нейкае сакральнае значэнне ва ўнутраным свеце іхніх персанажаў.

Ігнась Альховік, герой К. Чорнага «Новыя людзі», сапраўды новы па светаадчуванню чалавек. Жыццё не песціць яго. Ён хворы на сухоты, жыве ў братавай хаце, і брат яго часта крыў-дзіць, здзекуецца. Але Ігнасю дапамагае жыць узнікшае ў ім уменне адчуваць проблескі радасці жыцця. Пра радасць жыцця яму таксама нагадвае музыка. Вось ён выйшаў ад доктара, які яго нічым не абнадзеіў, і ідзе па гарадку. «3-за вялікіх вокан бе-лага мураванага дома нечакана рвануўся на яго віхор зыкаў скрыпкі і фартэпіяна. Была ў нястрыманым імкненні гэтых зыкаў бурная, нявыказаная вясёласць, поўная задавальнёнасць нечым вя-лікім, самым важным, што неабходна для радасці існавання» (Чорны К. Зб. тв. Т. 1. С. 91).

Музыка і рэвалюцыя — сувязь паміж імі існуе ў апавяданнях пісьменнікаў 20-х гадоў, сувязь няпростая, апасродкаваная, але ўсё ж яна існуе. Музыка, у якой так дасканала ўвасоблены ідзал гармоніі і сіла духоўнага парывання, не магла не крануць душу чалавека, які верыў ў рэвалюцыйныя ідэалы. Вельмі моцна і заў-зята прывязаны да свёй музыкі званар у апавяданні А. Бабарэкі «Званіў званар» (1925).

Задача сцвярджэння і ўслаўлення новага жыцця, якую паста-вілі перад сабой «маладнякоўцы» як задачу непасрэдную, патра-бавала ад іх цэласнасці і гарманічнасці вобразаў. Але ў жыцці новае рэдка яшчэ праяўлялася цэласна і гарманічна. Яно часта было супярэчлівым, ішло поруч са старым. Выхад «маладнякоў-цы» шукалі ў пэўным ухіленні ад жыцця да абстрактных уяўлен-няў пра яго, а існуючую супярэчлівасць паміж рэвалюцыйным ідэалам і рэальнасцю жыцця імкнуліся пераадолець праз форму. Музыка і мастацтва, якія маюць найбольш абстрагаваную выяў-ленчую форму, іх моцна прыцягвалі, захаплялі.

У апавяданнях М. Лынькова «Маньчжур» (1928) і «Кларнет» (1928) таксама захапляе персанажаў музыка як надзея на збавен-не ад забойчай прозы жыцця і як чаканне радасных перамен. Паэтызуюцца нават музычныя інструменты:

«Маньчжурава гармонь...

Маньчжурава сэрца...

Гэта ж адно і тое. Сумуе сэрца — сумуе гармонь, плача гар-монь — плача і сэрца. Гармонь Маньчжура — жонка і дзеці, усіх перажыла і ўсяго пабачыла, не на адной сцяне павісела. Але не перажыла яна чалавечае радасці і чалавечага смутку. Пасля пер-шай чаркі Маньчжур заўсёды рады, пасля другой — ён вясёлы. (377-378)Тады старыя, паабшчыпаныя лады трохрадкі, пазвязаныя нітка-мі, дроцікам, залепленыя лакам і воскам, а то і проста паклее-ныя хлебам, пачынаюць залівацца вясёлаю песняй. Сам Маньч-жур, скрывіўшы набок галаву, выводзіць разам з старым, залеп-леным і абмусоленым мехам гармоні словы песні, ківае ў такт галавою і падгоцвае правым каленам» (I, 129).

Маньчжур — мянушка. Так празвалі чалавека за тое, што ён часта ўспамінае Маньчжурыю, дзе ён у маладосці бываў і ваяваў, дзе ён размаўляў нават з самім генералам Курапаткіным, хоць размова звялася толькі да таго, што генерал абазваў яго «ду-раком». Але Маньчжур усё роўна ганарыцца гэтай размовай і любіць апавядаць пра яе. Маньчжур з-за гарэлкі апусціўся на са-мае дно чалавечага існавання, ён нават не памятае свайго імя і прозвішча, не памятае, як звалі бацьку. Маньчжур і Маньчжур. Аднак ён здолеў душэўна адрадзіцца і знайсці сваё месца сярод людзей, калі адчуў павевы новых вятроў у навакольным жыцці. I ўнутраная здатнасць адчуць павевы гэтых вятроў не ў малой сту-пені залежала ад яго моцнай прывязанасці да музыкі і песні.

Яшчэ больш паказальны ў філасофскім разуменні значэння музыкі для душэўнага абнаўлення чалавека паслярэвалюцыйнага часу змест апавядання «Кларнет». Знешняя канва падзей у гэ-тым творы на фоне вострасюжэтнай прозы 20-х гадоў вельмі спакойная і сціплая. Начальнік пошты Іван Сцяпанавіч у глухой мясцовасці, куды ён нядаўна пераехаў з жонкай і малым дзіцём, нудзіцца. «Пошта за вярсту ад сяла, у старэнькай, струхнелай будыніне, дзе змяшчалася калісьці валасное праўленне. I нават ані дупіы...» (I, 179). Ёсць толькі языкастая жонка, якая з ім сва-рыцца, а ён — з ёю. Жонка папракае яго, што ён не можа вып-расіць сабе лепшай кватэры, бо ў гэтай, як яна кажа, начоўкі няма дзе паставіць, абзывае яго «нелюдзем», «недапечаным» і, урэшце, дапякае тым, што не за таго вышла замуж. «Пятак — цана табе...» — дае яна агульную характарыстыку мужу.

Раздражняе Івана Сцяпанавіча і сама атмасфера ў пакоі: «Пахла пялснкамі, яшчэ нечым кіслым: ці то квашанай капус-тай, ці то дзіцем, ці мокрым кажушком, што сушыўся на ляжан-цы. 1 яшчэ сургучом крыху пахла, і тым спецыфічным пахам, які сустрэнеш толькі на нашых дробных і драбнюткіх паштовых станцыях. Тут і мокрыя, прэлыя анучы, і востры дзёгаць, і ўедлі-вая махра, і яшчэ больш уедлівы, захрасаючы колам у горле ты-тунь-самасей» (I, 177). I пагаворыць Івану Сцяпанавічу на сур'ёзныя тэмы няма з кім, бо сусед, ветэрынарны фельчар, які займае другую палову дома і ад якога вечна пахне карболкай і яшчэ нечым іншым, спецыфічным, гаворыць толькі пра сваё, прафесійнае. (378-379)

I вось здараецца на пошце зусім на першы погляд дробязны выпадак. Заходзіць у лапцях селянін. Пасля трапных, але неаба-вязковых размоў пра надаелую дажджлівую пагоду, ён просіць пераслаць сыну, які служыць у арміі, па яго просьбе дудку або інакш — кларнет. Іван Сцяпанавіч — сам музыкант, меў гар-монь, але прадаў яе на патрэбы пераезду. Пабачыўшы кларнет, упакованы бацькам вайскоўца няўмела — можна сказаць, вар-варскімі сродкамі, Іван Сцяпанавіч проста ўстрапянуўся ўнутра-на. Яго надзвычай усхваляваў адзін дотык сваімі пальцамі да клавішаў кларнета. Ён раптам адчуў, што перасылка кларнета — не толькі яго службовы абавязак, але і асабістая душэўная неаб-ходнасць. Іван Сцяпанавіч перапакоўвае інструмент згрдна з паштовымі інструкцыямі, але з любоўю і захапленнем. Ён сам зашывае кларнет у рукаво ад уласнае сарочкі. «Дзівак-чалавек, у першы раз бачу такога начальніка, каб гэта сам ды яшчэ зашы-ваў табе, а мо так і трэба, ці нам жа ведаць, — думае дзядзька і дастае з-за пазухі «адрас», і грошы» (I, 183).

Гэты дробязны, нават у нечым побытава-прыземлены выпа-дак, які тым не менш пацвердзіў, што музыка ў свеце жыве, пе-равярнуў усю душу Івана Сцяпанавіча, змяніў яго настрой, вы-бавіў з нуды. Нават штодзённая лаянка з жонкай здалася яму неістотнай, побытава-рытуальнай у сялянскім асяроддзі, і ён га-товы не толькі ддя прымірэння з жонкай, але для пачуццёвай сардэчнай узвышанасці. «I калі клаўся Іван Сцяпанавіч на мулкі ложак поплеч з жонкай, ён адчуваў сябе як ніколі бодрым і вя-сёлым. Куды падзелася яго нядаўняя нуда, самота, і ўсё ўлера-дзе, здаецца, усміхалася гэтак весела, гэтак радасна, і ўсё паб-лісквала, нібы тыя блішчастыя клапаны.

— Эх, і кларнет жа, ну і кларнецік, мець бы вось такі. Па-
цешная штука!

I тады Іван Сцяпанавіч раптам павярнуўся да жонкі і нечака-на пацалаваў яе ў самы лоб, пацалаваў ціха, ласкава.

— Арыша! Сярдуеш усё! Кінь! Дай ж я ж цябе яшчэ раз пацалую...» (I, 184).

У пазнейшым апавяданні «Баян» (1933) таксама ёсць перса-наж, пра якога кажуць, што «на гармонь чалавек хварэе». Але па прычыне таго, што гэтае апавяданне напісана пасля арганізава-най пэўнымі органамі па ўказцы зверху паездкі пісьменнікаў, у якой удзельнічаў і М. Лынькоў, на Беламора-Балтыйскі канал, які будаваўся вязнямі сталінскіх ГУЛАГаў, яно з'явілася нібы своеасаблівай мастацкай справаздачай перад гэтымі пільнымі ор-ганамі і таму не магло быць праўдзівым ні па фактычнаму матэ-рыялу, ні па псіхалагічнай характарыстыцы персанажаў. Праўда, і ў гэтым як быццам афіцыйна-тэндэнцыйным творы ёсць не (379-380) каторыя праўдзівыя жыццёвыя штрыхі, якія давалі падставу, прынамсі, для праніклівага роздуму. Адзначаецца, напрыклад, што на будаўніцтве канала працуе на становішчы вязняў безліч спецыялістаў-інтэлігентаў высокага класа, якія па загаду сплана-валі будучы канал. Узнікала непазбежнае пытанне: няўжо ўсе яны «ворагі народа»?

Пэўны аб'ектыўны абагульняючы сэнс ёсць і ў асноўнай сю-жэтнай лініі — у праблеме адносін улады да музыкі, мастацтва. Сапраўды, вязень лагера Андрэй Андрэевіч з душэўным захап-леннем іграе на сваёй гармоні, чаруючы тых, хто яго слухае, і нават выпадкам праз сцяну вартавых лагера, якія яго пільнуюць. Але ўласная гармонь знасілася і падзёрлася. I вось начальнік ла-гера аж з самай Масквы прывозіць сапраўдны, вельмі дарагі, увесь бліскучы баян. Андрэя Андрэевіча цягне да баяна, хвалюе сама яго наяўнасць у лагеры, але ён і насцярожваецца, адчуваю-чы, што падкантрольная музыка запатрабуе ад яго адмовы ад самога сябе, ад уласнай творчай самастойнасці. Падазрэнні Анд-рэя Андрэевіча аказаліся не дарэмнымі. Ён ігнаруе баян, за яко-га трэба паступіцца ўласнай душой музыканта і зрабіць музыку прагматычнай.

Актыўная творчая дзейнасць М. Лынькова прыпадае на дру-гую палову 20-х гадоў, калі «чысты» маладнякізм відавочна па-шарэў. Ён хоць яшчэ і не страціў канчаткова сваіх пазіцый, але сілай самой логікі літаратурнага развіцця адсоўваўся на абочыну мастацкіх інтарэсаў і захапленняў. Найболып яскравае пацвяр-джэнне гэтага працэсу — узнікненне літаратурнага аб'яднання «Узвышша» з яго эстэтычнымі ўстаноўкамі на крытэрыі аналі-тычна-рэалістычных вобразных абагульненняў. Таму ў творчасці маладых пісьменнікаў, у тым ліку М. Лынькова, усё радзей і ра-дзей сустракаюцца нават знешнія прыкметы «маладнякоўскай» стылістыкі і адбываецца паварот ад эмацыянальнага «вулканіз-му» да зыходных традыцый нацыянальнай прозы — прозы Якуба Коласа і Максіма Гарэцкага.

Паступова адбываюцца змены ў самім творчым метадзе «ма-ланякоўцаў». Яны пачыналі адчуваць, калі не ўсведамляць, што новы чалавек, звычайна рэвалюцыянер і ўдзельнік грамадзянс-кай вайны, які быў галоўнай фігурай у іх творчасці, не проста выключная, стыхійная натура, не столькі сацыяльны феномен, колькі сацыяльны тып, які стаў такім, якім ён ёсць, не толькі дзякуючы ўласнай маральнай і палітычнай ініцыятыве і пары-ванню, але і дзякуючы тым сацыяльным абставінам, якія ўплы-валі на яго развіццё і палітычную арыентацыю. Адным словам, як тып ён быў параджэннем пэўных сацыяльных умоў і склад-ваўся ўжо даўно, яшчэ да рэвалюцыі. Для пісьменнікаў адкрыла (380-381) ся важная ісціна — каб паўней зразумець унутраную сутнасць чалавека, трэба ведаць яго мінулае жыццё, яго сацыяльную біяг-рафію і тыя ўмовы, у якіх ён жыў.

Усё часцей і часцей з'яўляюцца творы, у якіх аўтар, перш чым паказаць героя такім, якім ён ёсць, паказваў яго яшчэ і та-кім, якім ён быў.

Атрымліваецца, што кірунак тых змен, якія перажывала маладая проза, умацоўваючы свае традыцыі і збліжаючыся з той эстэтычнай асновай, на якой развівалася творчасць старэйшых пісьменнікаў, пацвярджала гістарычную правату старэйшых пісьменнікаў. I гэта так. Але гістарычная правата не ў меншай ступені была і на баку маладых пісьменнікаў, якія пачыналі сваю творчасць з падкрэсле-нага наватарства. Праблема традыцый і наватарства не стаяла ў лі-таратуры 20-х гадоў у адназначным плане, яна вырашалася ў роз-ных аспектах, без кананічных законаў. Можна было ісці традыцый-ным шляхам, паступова нарошчваючы новыя элементы творчасці, і дастаткова было авангардную лінію паступова паглыбляць, абапі-раючыся на традыцыйныя сродкі літаратуры.

Наогул літаратурны працэс ніколі не вычэрпваецца адной якой-небудзь заканамернасцю нават тады, калі яна важная, ха-рактэрная. Літаратурны працэс — гэта спалучэнне і ўзаемапе-рапляценне шматлікіх творчых імкненняў: традыцыйных і нава-тарскіх, пафасных і аналітычных, лірычных і філасофскіх. Яны ўвесь час пульсуюць — то прыціхаюць, нават перарываюцца, бывае, то зноў мацнеюць, набухаюць новай энергіяй, новай творчай сілай, пачаргова выходзячы на першы план.

Калі маладыя пісыменнікі вымушаны былі вучыцца ў старэй-шых, то і старэйшыя ў той час пераймалі ад іх непасрэднае ад-чуванне эпохі і маладое ўспрыманне новых рэвалюцыйных з'яў. Я. Купала піша верш «Арлянятам» (1923), поўны свежага пафасу абнаўлення, творчасці, узлёту, блізкі як па зместу, так і па фор--ме да творчасці маладых. У апавяданні Я. Коласа «Сяргей Кара-га» (1923) створаны вобраз гераічнага Ваганава, рамантыка па светаадчувакню, здольнага на малады экстаз і самаахвярнасць. Ваганаў вельмі нагадвае распаўсюджанага героя «маладнякоў-цаў». I хоць вобразам Ваганава Я. Колас творча палемізаваў з «маладнякоўскай» літаратурай, якая вельмі любіла эфектныя фі-гуры, супрацьстаўляў Ваганаву Сяргея Карагу, чалавека разваж-лівага, здольнага цвяроза адносіцца да жыцця ў самых склада-ных умовах, і аддаваў яму больш сімпатый, пісьменнік разам з тым захапляўся і Ваганавым, цэнячы ў яго характары рэвалю-цыйнае высакародства і самаадданасць.

Па агульных прынцыпах адносін да жыцця аповесць Я. Ко-ласа «На прасторах жыцця» (1926) таксама нагадвае «малад (381-382) някоўскую» літаратуру. У ёй паэтызуецца моладзь, яе справы і светаадчуванне. У аповесці запазычаны некаторыя тыпова «ма-ладнякоўскія» сюжэтныя сітуацыі. Але яна застаецца разам з тым коласаўскім творам, несучы ў сабе ўсе адзнакі традыцыйнай творчай пазіцыі пісьменніка.

Канкрэтны сэнс тых эстэтычных змен і мас\ацкіх працэсаў, што адбываліся ў беларускай літаратуры ў другой палове 20-х гадоў, надзвычай важны.

Якасны рубеж, праз які прайшла беларуская літаратура па-чынаючы з сярэдзіны 20-х гадоў, заўважалі так або інакш амаль усе даследчыкі. Н. С. Перкін пісаў:

«На другую палавіну 20-х гадоў прыпадаюць самыя вострыя спрэчкі вакол пытання аб шляхах развіцця і творчым метадзе са-вецкай літаратуры.

Як і ў парярэдні перыяд (у гады аднаўлення) беларуская лі-таратура жыла адчуваннем надзвычайнай навізны — і сацыяль-най, і творчай. Аднак цяпер гэта адчуванне насіла ўжо некалькі іншы, не такі агульны характар» (Перкін Н. Шляхі развіцця беларускай савецкай літаратуры. Мн., 1960. С. 84.).

А. М. Адамовіч характарызаваў гэты час у развіцці беларус-кай літаратуры наступным чынам:

«Гэта быў час агульнага захаплення эпасам у савецкай літа-ратуры.

...Ад паэтызацыі слоў «рэвалюцыя», «пралетарый», ад эма-цыянальных праклёнаў па адрасу капіталу, буржуазіі, «гідры» лі-таратура, і перш за ўсё проза, усё больш паварочвала да мастац-ка-псіхалагічнага раскрыцця паняццяў і з'яў, якія раней часам толькі называліся, дэклараваліся.

Узрастае ўвага літаратуры да сацыяльнага быту, да чалавечай псіхалогіі. Савецкія раманісты з большай увагай пачынаюць ста-віцца да імдвідуалізацыі чалавечых характараў» (Адамовіч А. Беларускі раман. Мн., 1961. С. 137).

Атрымлівалася так, што літаратура ў цэлым і проза ў прыват-насці вярталіся на пазіцыі выпрабаванага традыцыяналізму. Сап-раўды, другая палова 20-х гадоў — самая інтэнсіўная пара ў вы-карыстанні літаратурных традыцый. Нават далёкія традыцыі ў гэты час наследуюцца нярэдка з дзіўнай настойлівасцю, а калі не наследуюцца, то па крайняй меры праходзяць экзамен на эс-тэтычнае выпрабаванне ў практыцы літаратурнага працэсу. Калі параўноўваць некаторыя прыёмы і сродкі беларускай прозы кан-ца 20-х гадоў з папярэднімі мастацкімі дасягненнямі і з мастац-кімі ўзорамі іншых літаратур, то можна знайсці ў ёй прамыя за-пазычанні. Але зварот на традыцыйныя мастацкія шляхі адбы (382-383) ваўся ў новых умовах — ва ўмовах суседства з рамантычнай літа-ратурнай плынню. I суседства гэта было не простае. Рамантызм, асабліва выразны ў сваім вобразна-стылявым вобліку ў першай палове 20-х гадоў, пасля становіцца не такім «чыста» выразным, ён развіваецца ўглыб, адчувае на сабе ўплыў іншых стылявых плыняў, сам захоплівае іх і пераўтварае, але канчаткова не зні-кае і ўжо з глыбінь, падспудна надае літаратуры сілу маладога жыццёвага імкнення.

Паварот прозы да рэалізму па-асабліваму паставіў праблему адлюстравання жыццёвай рамантыкі ў літаратуры 20-х гадоў. Ра-мантыка рэвалюцыі, рамантыка будаўніцтва новага жыцця не знікае з мастацкіх твораў. Яна прысутнічае ў рэалістычных тво-рах як вышэйшая самаадданасць справе рэвалюцыі, толькі па-даецца ўжо ў параўнанні з рамантычнай літаратурай у больш стрыманым стылі, з больш дакладнай жыццёвай верагоднасцю. Хоць рамантыка і займала ў творах выразнага рэалістычнага плана вялікае месца, усё ж у асобных выпадках ёй было цесна там, яе ў нейкай ступені абмяжоўвалі патрабаванні рэальнасці і праўдзівасці. Яна знаходзіла сабе больш шырокі выхад у прыгод-ніцкай і фантастычнай літаратуры, для якой характэрна вастры-ня сюжэтнага развіцця.

Задача збліжэння рамантыкі і прозы жыцця, пошукі ідэалу жыцця высакароднага і ў той жа час рэальнага праходзяць праз усю творчасць М. Лынькова, вызначаюць усе яе ідэйна-мастац-кія асаблівасці. Гэты пісьменнік умее быць рамантыкам, умее знайсці герояў-рамантыкаў у жыцці, але ў той жа час бачыць рэальныя праблемы жыцця, не дазваляе рамантычнаму пачуццю лунаць у нежывым, халодным паднябессі, а кіруе яго на зямлю.

У выніку глыбокага адчування надзённасці агульналітаратур-най задачы — збліжэння рамантычных парыванняў чалавека і жыццёвай справы — М. Лынькоў з першых сваіх апавяданняў выйшаў на самую быстрыню літаратурнага працэсу і заняў у бе-ларускай прозе адно з першых месц.

У апавяданні М. Лынькова «У мястэчку» дачка местачковага беднага гарбара, начытаўшыся рамантычных кніг, выхавала ў са-бе пачуццё ўзнёсласці і глядзіць на свет асаблівымі вачыма. Але Эйдля — так зваць гарбарову дачку — не пагарджае наваколь-ным жыццём і бацькоўскім бедным домам, як гэта здаралася з іншымі рамантычнымі натурамі, паказанымі ў дакастрычніцкай літаратуры. Узнёслае светаадчуванне Эйдлі, наадварот, памагае ёй вастрэй убачыць навакольны стан рэчаў. Раней яна не бачыла яго так выразна балюча, бо прывыкла да таго, што бачыла вакол сябе. Ёй усё здавалася натуральным. I толькі даведаўшыся з кніг, якім прыгожым можа быць жыццё, яна разгледзела факты (383-384) такімі, якімі яны ёсць, і задумалася над імі. Эйдля пытае маці: «Мамачка, а чаму там... ну, чаму там залатыя арэхі, а ў нас... скураты?» I яшчэ яна пытае ў маці, чаму ў таткі такія худыя плечы.

Абвостранае ўспрыняцце асобных фактаў жыцця, шчыры сардэчны боль за людскія беды, якія засталіся ў спадчыну ад старога ладу, не дазвалялі рамантычнаму пачуццю адарвацца ад зямных патрэб, накіроўвалі яго да людскіх інтарэсаў.

Ахвотна карыстаўся М. Лынькоў, каб «завярнуць» рамантыч-нае пачуццё да людскіх патрэб, не даць яму ўзляцець у абстракт-ныя вышыні, гумарам. Апавяданне «Чыгунныя песні» (1927) па-чынаецца з узнёслага апісання пачуцця кахання, якое было лю-бімай тэмай усіх рамантыкаў. Апісанне вытрымана ў тыповым рамантычным стылі. Шмат у ім яркіх эфектных параўнанняў, метафар, лад апавядання экспрэсіўны, усхваляваны: «I кажуць — зімой любоў не цвіце, бо стыгне кроў, мароз пацалункаў не лю-біць, робіць блядымі губы чырвоныя, тушыць агні ў шэрых і сі-ніх вачох і робіць іх празрыста-халоднымі, падобнымі на шкло туманаў вясенніх, а завеі, віхуры снежныя блытаюць думкі, нага-няюць сіняга суму і чорнай жуды. Хіба тут пра любоў ды пра карую цвецень воч дарагіх успомніш, калі няма ні пахучага бэзу, ні майс-кіх зор прамяністых, ні срэбных песень салаўя. Дзе там... Мо і так, мо і не так, — аднаму адно падабаецца, другому — другое...

А я ўсё ж ткі люблю: у марозы, у снежні, у лютым, калі за-мярзаюць сонечныя вёслы, як кажуць паэты» (І, 65).

Верыцца пакуль што ў сур'ёзнасць слоў пісьменніка, верыц-ца, што ён піша пра каханую. Насцярожвае хіба што адзін толькі гумарыстычны штрых, вось гэта «замярзаюць сонечныя вёслы, як кажуць паэты». I вось пісьменнік робіць нечаканы паварот: «Я гляджу на мілую вокам улюбёным, я дам мілай бярозавых трэсак, запяе яна песні дзіўныя, запяе голасам залацістым, гара-чым... Мая мілая, мая радасць — печка чорная, печка чугунная» (I, 66). Аказваецца, такую прыгожую рамантычную серэнаду аў-тар пяе печцы, якая грэе яго ў лютую сцюжу.

Гумар у рамантычным творы быў, такім чынам, «лазутчы-кам» рэалізму, сведчыў аб павароце творчасці пісьменніка і ўсёй літаратуры да гэтага метаду.

Усе апавяданні М. Лынькова другой паловы 20-х гадоў насу-перак «маладнякоўскай» схеме ўзрыўной эмацыянальнай хвапі паступова насычаюцца жывым зместам рэальнага жыцця. Д. Бу-гаёў справядліва адзначае, што ў апавяданні «Гой» ёсць, відаць, аўтабіяграфічная аснова (I, 586). А выкарыстанне аўтабіяграфіз-му несумненна сведчыла пра пашырэнне эпічна-рэалістычных імкненняў беларускай прозы той пары. Масціўся шлях да адк-рыцця новых даляглядаў праўдзівага адлюстравання рэчаіснасці, (384-385) ракурс мастацкага бачання свету станавіўся ўсё больш і болып акрэслена дакладным.

Паглыбляецца псіхалагічнае раскрыццё характару персана-жаў. Гэта асабліва заўважаецца ў змесце аднаго з лепшых апавя-данняў М. Лынькова «Над Бугам» (1927). У «чыста» малад-някоўскім творы не магло быць такой сітуацыі, каб два чалавекі неаднолькавых жыццёвых поглядаў, як Васька Шкетаў і Іван ра-занскі, сябравалі і натуральна адчувалі душэўную прывязанасць адзін да другога. I там маглі сысціся на мімалётны час людзі па-лярна адрозных перакананняў і арыентацый, але часцей за ўсё падобныя ўзаемаадносіны неслі ў сабе патэнцыю сацыяльнай трагедыі, выкліканай ідэйным супрацьстаяннем ў грамадстве. Трагічна заканчваецца і апавяданне «Над Бугам», але гэта ўжо трагедыя самой рэчаіснасці, трагедыя вайны.

Вельмі шмат у апавяданні каларытных, настраёвых, але праў-дзівых дэталяў пры апісанні апошняга дня адпачынку чырво-наармейцаў перад начным боем: «Хто не любіць адпачынку на зялёных лугах, асабліва, калі пякуць мазалі пасля пераходу і па-цягвае жывот ціхім сумам аб кашы з салам, аб шклянцы чаю з пахкім хлебам салдацкім. Адпачынак быў, але не было кашы, не было сала і толькі чай булькаў у кацялках. На бульбатках скака-ла сонца, а навокал лугі расцвіталі кураслепам і незабудкамі, і дзесьці там, каля вёскі, кудахталі куры.

I ўсім было весела, усе смяяліся, смяяліся сонцу, падобнаму часта на кураслеп жоўты, смяяліся незабудкам і цвятам купальс-кім, смяяліся Ваську Шкетаву, які варыў ужо гадзіны са дзве жыта з сырымі падабабкамі. Ён часта бегаў да рэчкі мяняць ваду ў кацялку, не хацела ж бо жыта мяккім быць, ніяк не давалася варыва Ваську...» (I, 82).

У апавяданні М. Лынькова ўжо непасрэдна ўваходзяць стро-га рэалістычныя малюнкі жыцця. У гэтых творах ёсць і раман-тычныя характары, незвычайныя, у духу рамантыкаў вострыя сюжэтныя сітуацыі, але яны суседнічаюць ужо з выразна рэаліс-тычнымі тэндэнцыямі і паступова падпадаюць пад іх уплыў.

Крадзеж яек Васькам Шкетавым у апавяданні «Над Бугам» не проста гумарыстычны, пацяшальны эпізод. Ён раскрывае ня-выхаваную, неўтаймаваную, анархічную натуру героя, стыхійны вадаварот яго душы — рысу сапраўды праўдзівую, уласцівую частцы людзей з народа, якія змагаліся за рэвалюцыю.

У апавяданні захавана рэзкая кантрастнасць вобразаў. Васька Шкетаў і Ванька разанскі — антыподы па свайму характару. Але супрацьпастаўленне тут ужо асаблівае. Па строга рамантычных патрабаваннях Ванька разанскі павінен быў бы выконваць ролю адмоўнага персанажа. Аднак аўтар занядбаў гэта патрабаванне. (385-386) Ванька разанскі — станоўчы персанаж. Фігуры абодвух герояў, пастаўленыя поруч, перадаюць складанасць жыцця, разнастай-насць сацыяльных сіл, з якіх складалася Чырвоная Армія. Вась-ка Шкетаў — носьбіт свядомага пачатку ў рэвалюцыі. I хоць гэ-ты пачатак недастаткова выразны ідэалагічна, ён дастаткова моцны па сваёй эмацыянальнай пераканальнасці. Ванька ра-занскі, наадварот, — увасабленне звыклай, векавой сялянскай псіхалогіі. Ён — тыповы мужык і адносіны да ўлады ў яго тыпо-ва мужыцкія. Ванька разанскі пайшоў на вайну па мабілізаныі, а раз пайшоў, то служыць і ваюе сумленна.

Кантрастнасць, супярэчлівасць стану і вобліку ўдзельніка грамадзянскай вайны былі ўласцівы многім героям савецкай прозы другой паловы 20-х гадоў. Гэту асаблівасць можна знайсці ў творах М. Зарэцкага, а ў рускай савецкай літаратуры асабліва выразна выступае яна ў I. Бабеля, у яго «Конарміі».

Бясспрэчна, што супярэчлівасць вобраза і паэтычная ўвага да складанага лёсу ўдзельніка грамадзянскай вайны выклікалася ўнутранымі задачамі літаратурнага развіцця. Васька Шкетаў М. Лынькова вельмі нагадвае характэрнага героя бабелеўскай «Конарміі». Але галоўнае не ў тым, быў уплыў ці не быў. Не гэ-тым вымяраецца творчая сіла маладога ў той час беларускага празаіка. Галоўнае ў тым, што М. Лынькоў вельмі добра адчуў эстэтычныя патрэбы дня і адказаў на іх свежа, па-маладому, та-ленавіта, з сапраўднай мастацкай культурай.

М. Лынькоў прыйшоў у літаратуру са сваім уласным стылем, яркім, індывідуальным і маляўнічым, які вельмі ўражліва і эма-цыянальна перадаваў душэўны стан яго герояў. Але чым ярчэй-шы, чым болыл непаўторны стыль пісьменніка, тым большая схільнасць яго заставацца самім сабой, адасабляцца, жыць у са-мім сабе, адрываючыся ад новых рытмаў і дыхання жыцця. Пісьменнік добра адчуваў адсюль небяспеку для ўласнага стылю і шукаў сродкаў, каб разарваць яго замкнутасць, даць магчы-масць другім граням жыцця праявіцца ў стылі, а не толькі тым, якія ўжо сталі звыклымі і характэрнымі ў яго творчасці. У апавя-данні «Над Бугам» стылявая роўнасць перарываецца трагедыяй — гібеллю галоўных герояў апавядання. Бой патрабаваў ад Ваські Шкетава і Ванькі разанскага новага душэўнага стану.

Ступаючы на першыя шырокія рэалістычныя рубяжы, бела-руская проза другой паловы 20-х гадоў часам дасягала значных мастацкіх абагульненняў. Асобныя творы, асобныя малюнкі і вобразы давалі глыбокае пазнанне жыцця і захаплялі праўдзівым пачуццём аўтарскай турботы і трывогі за свет і чалавека.

Важнейшыя ўяўленні аб жыцці тагачаснай літаратуры часцей за ўсё фармуляваліся і выказваліся яшчэ ў голай рацыяналістыч (386-387) най форме або звязваліся з вобразным зместам твора сувязямі павярхоўнымі. Выказванні аб сэнсе жыцця служылі або эпігра-фам, або заканчэннем твора. Але пастулова беларуская проза набірала і ўнутраную рэалістычную сілу ў сцвярджэнні ідэалаў сапраўднага жыцця, якая так выразна выступае ў апавяданнях М. Зарэцкага, М. Лынькова, К. Чорнага і іншых пісьменнікаў.


2


У 1930 г. М. Лынькоў, будучы ўжо шырока вядомым пісь-меннікам, пераехаў на сталую працу ў Мінск і быў прызначаны галоўным рэдактарам дзяржаўнага выдавецтва БССР, стаў такса-ма адным з кіраўнікоў БелАПП (Беларускай асацыяцыі прале-тарскіх пісьменнікаў). Пасля стварэння адзінага Саюза пісьмен-нікаў (1934) актыўна ўдзельнічаў у яго дзейнасці. 3 1933 па 1941 год быў галоўным рэдактарам часопіса «Полымя рэвалюцыі» — да 1932 г. проста «Полымя». У гэтым дробязным факце — перайме-наванні часопіса — адчуваецца ўжо ідэалагічная пасуравеласць часу.

Пераезд у сталіцу рэспублікі і сталіцу нацыянальнага літаратурнага жыцця безумоўна стаўся важнай вехай у жыццё-вым і творчым лёсе Міхася Ціханавіча. Ён апынуўся на самым стрыжні тых інтэлектуалыіых імкненняў беларускай інтэліген-цыі, якія ў сваім развіцці абяцалі духоўнае адраджэнне народа і культурнае ўзмужненне псрадавых сіл усяго савецкага грамадст-ва. Аднак з пачатку 30-х гпдоў гэтыя імкненні пачалі не толькі абмяжоўвацца і стрымлівацца, але і адкрыта прыгнятацца орга-намі бяспекі, якія выдумвалі ілжывыя суровыя абвінавачванні ў адрас амаль усіх беларускіх пісьменнікаў. Цяпер можна толькі здагадвацца, якога дыпламатычнага ўмення і звычайнага жыццё-вага спрыту спатрэбілася ІІісьменніку, каб весці часопіс па, маг-чыма, самай бяспечнай у той час дарозе, хоць, вядома, без ідэй-на-эстэтычных страт ужо ІІельга было абысціся, пра што свед-чыць змест часопіса «Полымя рэвалюцыі» за 30-я гады.

Уласная творчасць М. Лынькова ў цяжкія і страшныя 30-я гады дэманструе тым не менш у многіх выпадках увасабленне ранейшага прынцыпу сумленнага рэалізму. У апавяданні «Саў-ка-агіцірнік» (1932) закранута актуальная і балючая для таго часу праблема калектывізацыі, прычым у шырокім сацыяльна-ма-ральным плане, што разам са шчырасцю пісьменніцкай пазіцыі проста ўражвае. Устаноўлена ўсеагульная калектывізацыя. Саў-ка, звычайны селянін, з беднякоў, як ён лічыць, бо меў усяго тры дзесяціны зямлі, ахвотна запісаўся ў калгас і працаваў там (387-388) без хітрыкаў. Аднак менавіта ён аказаўся выключаным з калгаса за доўгі язык. Калі Саўка бачыў дзе непарадкі, ён гаварыў пра іх смела і адкрыта. Жонка папракае яго: «3 такім языком дабра не прычакаеш. Праз язык пакутуеш, няма на яго ўгамонку. Так да смерці ўжо і прабадзяешся непрыкаяным, пудзіла языкастае...» (I, 221).

Наступіў такі час, калі сказаная чалавекам праўда стала не-бяспечнай для яго самога. Якраз такая сітуацыя ляжыць у сю-жэтнай аснове апавядання «Саўка-агіцірнік». Ужо знешняя ха-рактарыстыка нядаўняга калгасніка, які хоча вярнуцца ў калгас, далёкая ад афіцыйна-плакатнага ўяўлення, якім павінна быць аблічча калгасніка: «Узялі чалавека ды сціснулі. I ўсе духі выціс-нулі, засталася адна хударлявіна. Ходзіць — усё да зямлі хіліцца, шкробае лапцямі, пыл заграбае, шапка-лапавушка набок, з вен-тыляцыяй. Ды пад шапкай вочы ў ямінах заняпалых, чорных. I ў вачах сум, ззяе ён ліхаманкавымі агеньчыкамі» (I, 220).

Чалавека не проста пакрыўдзілі за праўду, а жорстка пакара-лі, прычым кара такая, што, можна меркаваць, абяцае яшчэ большыя непрыемнасці. Саўку могуць прыпісаць палітычную агітацыю супраць калгасаў (нездарма ён «агіцірнік»), і тады яго лёс можа павярнуцца трагедыяй. Саўка бачыць, як раскрадаецца калгаснае дабро хеўрай людзей, аб'яднаных сваяцкімі сувязямі, і ніводнае злачынства не выходзіць наверх, а пакрываецца ўзаема-выручкай тых, хто камандуе калгасам. Апавяданне заканчваецца на аптымістычнай ноце — непрымірымая пазіцыя Саўкі падт-рымліваецца на агульным сходзе калгаснікаў, дзе прысутнічаюць прадстаўнікі вышэйшых улад. Аднак, па ўсім відаць, пісьменнік ужо адчуваў і ведаў, шо адной з адмоўных з'яў калгасмага жьтцця аказалася падаўленне чалавечай індывідуальнасці і фактычная немагчымасць сказаць праўду. Такім чынам, эпілог у апавяданні «Саўка-агіцірнік» чыста літаратурны, пазбаўлены рэальнага жыццёвага напаўнення, але шчыра нацэлены аўтарам на агіта-цыйнае папярэджанне падобных сітуацый у жыцці. Пісьменнік разам з тым паэтызуе гонар чалавека, яго ўнутраную свабоду быць самім сабой, што ў 30-я гады, калі над чалавекам, які адчу-ваў сябе асобай, чыніліся здзек і расправа, было больш чым ак-туальна.

М. Лынькоў, відаць, дзеля бяспекі перад магчымымі ідэала-гічнымі абвінавачваннямі імкнуўся змякчыць ці затушаваць адк-рытасць творчай накіраванасці зместу апавядання, і таму яно называецца не «Саўка-агітатар», а «Саўка-агіцірнік», што надае назве твора і вобразу героя некалькі зніжаны, іранічны сэнс. Ці-кава таксама, што ў першай публікацыі апавядання ёсць памет-ка: «Крупскі раён, 1932 г.» Несумненна, гэта паметка служыла (388-389) аўтару засцярогай на выпадак магчымых абвінавачванняў у ска-жэнні адлюстравання савецкай рэчаіснасці. Пісьменнік у нейкай меры мог апраўдацца тым, што так было ў жыцці.

Такую ж паметку мае і апавяданне «Салавей-разбойнік» (1932), блізкае некаторымі момантамі зместу да «Саўкі-агіцірні-ка». У ім паказана, як новы член калгаса Амелька адмаўляецца ісці на працу па загаду і хоча займацца любімай справай — ха-дзіць каля коней. Канфлікт з калгасам узмацняецца аж да напа-ду Амелькі з віламі на брыгадзіра. Яго судзіць выязны паказаль-ны суд. Вырашэнне канфлікту ідылічнае — Амельку апраўд-ваюць. Пісьменнік яшчэ болыІІ відавочна здае ранейшыя твор-чыя пазіцыі на карысць ідэалагічнай схемы. Непаслухмянасць і недысцыплінаванасць Амелькі тлумачацца не толькі яго ўласны-мі жыццёвымі ўяўленнямі, але і ўздзеяннем знешніх неспрыяль-ных прычын. Яго часта крыўдзілі як бязбацькавіча — адсюль яго агрэсіўнасць. Акрамя таго, былы панскі конюх, стары «панскі выжла» Піліп стараецца пераканаць Амельку, што калгас — гэта сапраўдны прыгон. Аднак агульная ідэя твора гучала гуманіс-тычна — грамадства ў калектыўнай працы павінна ўлічваць ін-дывідуальныя інтарэсы чалавека.

Змест апавядання «Світка» (1932) таксама мае адсылку ў «Крупскі раён» і праблема ў нейкай меры пераклікаецца з апа-вяданнямі «Саўка-агіцірнік» і «Салавей-разбойнік». Яго змест раскрывае псіхалагічны настрой большай часткі сялян, якія пас-ля арганізацыі калгаса расчароўваюцца ў яго парадках і адчу-ваюць сваю бяспраўнасць у калгасе:

«— Конікі ж там... Да свята каб з'ездзіць прасіў — дык дзе там...

— Уга, самі затое...

— Тады дык «кось — кось», а як забраталі, дык чырвонца не выпрасіш...

— Дзе чырвонца, калі траяк... Траяк няшчасны... Мазалём набыты... Дык світку за яго ў чалавека ўзялі... Апошнюю, можна сказаць...» (I, 258).

Гэты імпрэсіўны «гоман людскі» дзеля ідэалагічнай страхоўкі ад імя аўтара названы «хмельным ды гундосным», хоць на самай справе падзеі, апісаныя ў творы, былі жывымі і рэальнымі.

Больш таго, пасля такіх размоў калгаснікі кідаюцца разбіраць сваіх абагульненых коней, што сведчыць, як і ў падобным эпізо-дзе з рамана М. Шолахава «Паднятая цаліна» (1932—1960), пра жаданне калгаснікаў выйсці з калгаса. Гэтыя творы беларускага і рускага празаіка пісаліся, бадай што, у адзін час і таму нельга з ўпэўненасцю сцвярджаць, што М. Лынькоў меў у той ці іншай форме непасрэдныя творчыя судакрананні з М. Шолахавым. (389-390)

Вельмі падобныя ў апавяданні М. Лынькова і ў «Паднятай цаліне» М. Шолахава акцэнтаваныя змястоўныя моманты ў па-казе народнай незадаволенасці калгаснымі парадкамі. У аднаго і другога пісьменніка пратэст і самачынныя дзеянні людзей вык-ліканы аб'ектыўнымі падставамі — няўвагай кіраўніцтва калгаса да індывідуальных людскіх патрэб, падспудная накіраванасць калгаснай сістэмы на ніветраванне асобы чалавска, што адчу-ваецца многімі калгаснікамі. У апавяданні «Світка» ў калгаснікаў спаганяюць нядоімку нават за той час, калі яны ўсе былі ад-наасобнікамі, канфіскуюць нават світкі і андаракі. У «Паднятай цаліне» суседні калгас па распараджэнню вышэйшых уладаў прыязджае ў Грымячы лог, каб забраць насенны фонд, які яму не належыць. Чыніцца відавочная несправядлівасць. I нездарма калгаснікі Грымячага паўстаюць. Толькі ў рамане «Паднятая ца-ліна» калгаснікі разбіраюць раней ссыпанае збожжа, а ў апа-вяданні М. Лынькова — коней. Аднак агульнаграмадскі сэнс падзеі не мяняецца. У абодвух выпадках канфлікт паміж кал-гаснікамі і ўладамі канчаецца мірна. I як даніна ідэалагічным устаноўкам таго часу пратэст калгаснікаў у адным і другім творы падаграецца яшчэ кімсьці, варожа настроеным супраць савецкай улады.

Несумненна адно: апавяданне М. Лынькова «Світкп» — пер-шы ў беларускай літаратуры твор, у якім паказана масашія неза-даволенасць сялян сілком навязанай ім калектывізацыяй.

Акрамя таго, усе апавяданні М. Лынькова ранняга перыя-ду па ідэйна-тэматычнай накіраванасці і стылявому малюнку вельмі нагадваюць апавяданні М. Шолахава, якія склалі збор-нік «Донскне рассказы» (1925). Сам пісьменнік нс адмаўляў уплыву М. Шолахава на сваю творчасць, хоць і ІІе лічыў, ві-даць, яго першаразрадным: «Адны з любімых маіх сучасных пісьменнікаў — Фадзееў, Федзін, Ляонаў, Шолахаў» (II, 283). Аднак падпасці пад такі магутны ўплыў, як феномен творчас-ці М. Шолахава, можна і міжвольна. Супадаюць тая ж вост-рая назіральнасць, увага да складаных перыпетый чалавечага лёсу, глыбокае перажыванне трагічнасці часу ў імкненні паз-наць яго сутнасць, мякка ўзвышанае ўспрыняцце прыроды як сэнсавай эмблемы магутнасці і вечнасці жыцця, стылявы лад фразы інверсійнай формы як выяўленне багацця незвычайнай пачуццёвасці ўнутранага свету чалавека, любоў да рэдкага на-роднага слоўца.

Магчыма, гэта тлумачыца ў нейкай меры і сходнасцю біягра-фій абодвух пісьменнікаў у час грамадзянскай вайны. М. Шола-хаў пісаў пра сябе: «Доўга быў прадработнікам. Ганяўся за бан-дамі, якія ўладарылі на Доне да 1922 г., і банды ганяліся за намі. (390-391) Усё ішло як трэба. Даводзілася бываць у розных пераплётах...» (Шолохов М. Донские рассказы. М., 1980. С. 6) Амаль тое ж самае мог сказаць пра сябе М. Лынькоў, бо і ён удзельнічаў у баях з бандамі, якія дзейнічалі пад Старадубам і Ноўгарадам-Северскам, быў байцом спецыяльнага атрада па-ба-рацьбе з голадам на Паваложжы, Урале і Заходняй Сібіры. Гэ-тым у значнай меры тлумачыцца, відаць, і блізкасць тэматычных арыентацый і сюжэтных вырашэнняў у творах аднаго і другога пісьменніка. Трагічныя падзеі грамадзянскай вайны, прадраз-вёрстка, адмоўны яе ўплыў на лёсы людзей, псіхалагічнае прыс-тасаванне — удалае ці не зусім удалае — да новай паслярэвалю-цыйнай рэчаіснасці, пагроза ад бандытызму — усё падобнае ёсць у творах аднаго і другога пісьменніка. У М. Шолахава: «По кочковатому летнику, по колеям ветрами облизанными, мышастый подорожник кучеравится, лебеда и пышатки густо и махровито лопушатся. По летнику сено когда-то возили к гумнам, застывшим в степи янтарными брызгами, а торный шлях улёгся бугром у столбов телеграфных. Бегут столбы в муть осеннюю, белесую, через лога и балки перешагивают, а мимо столбов шляхом глянцевитым ведёт атаман свою банду — полсотнн казаков донских и кубанских, властью советской недовольных. Трое суток, как набедившийся волк от овечьей отары, уходят дорогами и целиною бездорожно, а за ним вназидку — отряд Николки Кошевого» (Шолохов М. Донские рассказы. С. 13) («Родннка», 1924). Гэта, не ведаючы таго, гоніцца юны чырвоны камандзір за атаманам, сваім бацькам, ад шаблі якога і гіне.

Тэма грамадзянскай ваймы ў першых апавяданнях М. Лынькова таксама прысутнічае, але ўжо не так шырока, не з такой абвостранасцю памяці. Прычына, мабыць, у тым, што М. Лынь-коў трохі пазней пачаў літаратурную творчасць, калі падзеі гра-мадзянскай вайны пры ўссй яе суровай значнасці для гісторыі ўсё больш і больш засланяліся новымі актуальнымі праблемамі грамадскага жыцця. I ўсё ж агульнага з ранняй творчасцю руска-га пісьменніка ў М. Лынькова шмат. Нельга сказаць, што апавя-данні беларускага празаіка прама залежныя ад «Донскнх рас-сказов». Талент М. Лынькова вёў яго сваімі творчымі пуцявінамі. Тым не менш унутраная аднатыпнасць характараў і падобнасць мадэлі сюжэтных сітуацый часта вельмі выразныя. Падлеткі, якія гінуць у страшным віры крывавых дзён: «Пастух» (1925) М. Шолахава — «Чыгунныя песні» М. Лынькова, бандытызм: «Чужая кроў» (1926) М. Шолахава — «Беня-балагол» (1928) М. Лынькова. Асабліва ўражвае сходнасць стылявой манеры ў (391-392) абодвух пісьменнікаў. У М. Шолахава: «Вслед за весной прншлм
  1   2

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconЛынькоў Міхась біяграфія
Лынькоў Міхась, нарадзіўся 30. 01. 1899 г у вёсцы Зазыбы Вілейскага раёна Віцебскай вобласці ў сям'і чыгуначніка

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconКавалёва Р. М. (Мінск, Беларусь) паміж фальклорам І літаратурай: дыскурс самадзейнай творчасці савецкага часу
Мы спынімся толькі на характарыстыцы дыскурса самадзейнай слоўна-песеннай творчасці савецкага часу, але паспрабуем паказаць тыпалагічныя...

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconУ беларусі 28 лютага апошні дзень падачы дэклярацыяў аб сукупным гадавым даходзе. Дэклярацыі прымаліся цягам двух месяцаў, пачынаючы з 1 студзеня. Сёньня наш
У беларусі 28 лютага – апошні дзень падачы дэклярацыяў аб сукупным гадавым даходзе. Дэклярацыі прымаліся цягам двух месяцаў, пачынаючы...

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconМіхась Лынькоў Кавалак хлеба
Некаторыя галінкі былі пазламаны, нібы пасечаны, сляды мінулых баёў пад гэтым сялом

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconБеларускi дзяржаўны универсiтэт кафедра гісторыі Беларусі рэферат на тэму
«Дакументы справаводства перыяду Расійскай імперыі I савецкага часу: агульная характарыстыка I класiфiкацыя»

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconМіхась Чарот (сапраўднае прозвішча Міхаіл Сымонавіч Кудзелька) нарадзіўся 7 лістапада 1896 г у вёсцы Рудзенск Ігу-менскага павета Мінскай губерні (цяпер
Міхась Чарот (сапраўднае прозвішча — Міхаіл Сымонавіч Кудзелька) нарадзіўся 7 лістапада 1896 г у вёсцы Рудзенск Ігу-менскага павета...

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconМіхась Лынькоў Міколка-паравоз Хата на калёсах
Яна вунь у самым тупіку, дзе канчаюцца станцыённыя лініі, дзе безліч стрэлак, дзе стаяць недалёка прыгожыя семафоры, дзе ў бязмежныя...

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconЗахаванне гістарычнай памяці ў Беларусі: Ініцыятыва па стварэнні ан-лайн архіва ўспамінаў сведак часу
Беларусі, а таксама з-за недастатковасці інфармацыі, размешчанай у пісьмовых дакументах, неабходнасці яе дадатковага пацвярджэння....

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconБараноўскі Міхаіл Міхайлавіч
Бараноўскі Міхаіл Міхайлавіч нарадзіўся 27 жніўня 1982 года ў вёсцы Елка Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці ў сям’і настаўнікаў....

Міхась (Міхаіл Ціханавіч) Лынькоў адна з самых выдат-ных творчых І арганізатарска-кіруючых постацей у літаратурным працэсе Беларусі савецкага часу пачынаючы з iconБыў. Ёсць. Буду. (да 80-годдзя з дня нараджэння У. Караткевіча)
Уладзіміра Караткевіча В. Быкаў. Нельга не пагадзіцца з гэтымі словамі. Сапраўды, У. Караткевіч з’яўляецца адной з самых яркіх постацей...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка