Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam




НазваZ tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam
старонка1/3
Дата канвертавання31.12.2012
Памер0.57 Mb.
ТыпДокументы
  1   2   3




  1. Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam
    papierów Stanisława Augusta, pochodzi 5 listów należących do kores­
    pondencji z królem.

  2. Z zespołu korespondencji Stanisława Augusta w zbiorach Jabłon­
    ny pochodzą 3 listy.

  3. Ze zbioru korespondencji Ghigiottiego w zbiorach Jabłonny 1 list
    do prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego.

  4. Z tzw. Metryki Litewskiej 1 list do Jacka Małachowskiego (Dz. VII,
    nr 98).

Z Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, z wykorzystanego już przez K. W. Wójcickiego zbioru Miscellanea ecclesiastica, pochodzą ponadto dwa opuszczone przez niego listy: list Stanisława Badeniego i Elżbiety Poniatowskiej.

W rękopisie dawnej Biblioteki Zamoyskich, zawierającym korespon­dencję Piusa Kicińskiego z królem (B.O.Z., 1821), obecnie przechowy­wanym w Bibliotece Narodowej, znalazłem list do Stanisława Augusta z 26 VJ 1781 roku oraz jedyny w tym zbiorze bilet do Piusa Kicińskiego z maja 1791 roku.

Z bibliotek i archiwów krakowskich:

Z Biblioteki Czartoryskich 12 pozycji; są to: podanie Naruszewicza do Stanisława Augusta i Rady Nieustającej, 5 listów do Stanisława Augu­sta, 2 listy do Feliksa Turskiego, pojedyncze listy do Naruszewicza: Józefa Kossakowskiego, Heleny Kurzenieckiej, Tomasza Koiszewskiego i Pawła Jagmina (sygn. 725, 728, 922, 938, 2725, 2747, 3295).

Z Biblioteki PAN w Krakowie, z papierów po Ferdynandzie Koisie-wiczu, 1 list Hugona Kołłątaja do Naruszewicza.

Z zespołów Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Krakowie:

  1. Z Archiwum Młynowskiego Chodkiewiczów 1 list do Jana Miko­
    łaja Chodkiewicza i list do Józefa Podgórskiego, kanonika smoleńskiego,
    fasc. LXXII i H. VIII.

  2. Z Tek Podhoreckich Andrzeja Potockiego pochodzą: list do Jana
    Mikołaja Chodkiewicza i list do Seweryna Rzewuskiego.

Ze zbioru autografów w Muzeum Narodowym w Krakowie uzyskałem 1 list do Jana Mikołaja Chodkiewicza. List ten pochodzi z Archiwum Młynowskiego Chodkiewiczów, poprzednio przez jakiś okres przechowy­wanego w Muzeum Narodowym.

W innych bibliotekach i archiwach uzyskałem następujące nabytki:

  1. W Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich 3 listy do
    Antoniego Brochockiego (sygn. 5257) oraz list do Stanisława Szczęsnego
    Potockiego, którego kopię znalazłem w Tekach Kalinki, sygn. 6859.

  2. Z Biblioteki w Kórniku pochodzą 2 listy do Stanisława Augusta,

sygn. 1296, oraz list Naruszewicza do Administracji Skarbu Publicznego (Teka Tymczasowa, nr X).

  1. 2 Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu uzyskałem 2 odpisy listów
    do Antoniego Sułkowskiego, których kopie sporządził Bolesław Erzepki
    z nie istniejących już autografów z Archiwum Sulkowskich.

  2. Z Archiwum Diecezjalnego w Płocku uzyskałem 1 list do Stani­
    sława Augusta, którego odpis przysłał mi kierownik tego archiwum,
    ks. Jakub Wójcicki.

Z Wilna uzyskałem dwa listy do Aleksandra i Franciszka Sapiehów, pochodzące z dawnej Biblioteki Wróblewskich, przysłane nam przez Bibliotekę Akademii Nauk Litewskiej SRR. Dzięki publikacji Edmunda Rabowicza w „Pamiętniku Literackim" (XLIX, 1958, z. 3) można było uzupełnić powyższe wydanie siedmiu listami do Poczobuta, listem do Mierzejewskiego oraz rachunkiem Naruszewicza, przechowywanymi w Bibliotece Uniwersyteckiej w Wilnie. Ponadto z Biblioteki Polskiej w Paryżu otrzymałem jeden list do Antoniego Tyzenhauza.

Jeden list do Stanisława Augusta, pochodzący z nie istniejącej dziś Teki Litteraria z Biblioteki Narodowej (sygn. 262), oparłem na przedruku Stanisława Tomkowicza, umieszczonym, w książce: Z wieku Stanisława Augusta, t. 1, Kraków 1832, podobnie bilet Marii z Leszczyńskich, królo­wej francuskiej, z konieczności oparty jest na przedruku Żychlińskiego w Złotej księdze szlachty polskiej, t. 3, s. 167.

Dążeniem wydawcy było uzyskanie możliwie najbardziej kompletnego zespołu korespondencji Naruszewicza. Należy jednak stwierdzić, że nie jest to jeszcze pełny zespół. Poszukiwania niniejsze są w pewnym sensie odbiciem dotychczasowego stanu opracowania zbiorów bibliotecznych i archiwalnych. Opracowanie i udostępnienie archiwów podworskich przyniesie niewątpliwie nowe cenne jednostki korespondencyjne. Rów­nież rozpisanie miscellaneów, tak częstych w zbiorach już opracowanych i udostępnionych, może dać sporo niespodzianek wydawcy.

Rzucającą się w oczy luką w korespondencji jest brak listów i mate­riałów biograficznych z okresu wileńskiego Naruszewicza, brak również korespondencji z późniejszego okresu. Z kilku listów do Poczobuta wie­my o prowadzonej przez Naruszewicza ożywionej korespondencji z Kazi­mierzem Naruszewiczem oraz innymi profesorami Akademii Wileńskiej, jednakże wydawca do niej nie dotarł. Z publikacji Rabowicza dowie­dzieliśmy się o niedostępnej dla nas korespondencji z Ignacym Massal-skim, przechowywanej w Archiwum Wileńskim. Ponadto Leonid Żytko-wicz w książce: Rządy Repnina na Litwie, Wilno 1938, s. 259. 266, wspomina o nie znanej wydawcy korespondencji Naruszewicza z Janem Nepomucenem -Kossakowskim, biskupem wileńskim, znajdującej się

w Bibliotece Uniwersyteckiej w Wilnie, sygn. 286, 53/1395. Przeprowa­dzona przeze mnie pisemna kwerenda w tej sprawie nie dała pożądanych rezultatów. Luki te, podobnie jak i inne, winny wypełnić przyszłe poszu­kiwania w archiwach i bibliotekach pochodzących z terenu dawnej Litwy i wschodnich kresów historycznej Rzeczypospolitej.

Przystępując do opracowania tekstu uznałem za konieczne ponowne dotarcie do autografów w celu skolacjonowania odpisów Bernackiego. Okazało się to możliwe w stosunku do większości odpisów. Wyjątek sta­nowią odpisy z bibliotek: Zamoyskich, Krasińskich i PrzeźćLzieckich, zniszczonych w czasie wojny. Konfrontacja z autografami pozwoliła na zamieszczenie wszystkich uwag adresatów, szczególnie częstych w kores­pondencji z królem.

Zasadą opracowania tekstów było możliwie jak najwierniejsze odda­nie języka Naruszewicza. Stąd zachowane zostały wszelkie właściwości językowe, słownikowe, fleksyjne i w pewnym stopniu fonetyczne wystę­pujące u Naruszewicza.

Szczególną trudność przy opracowaniu tekstów sprawiało zagadnie­nie 6, e, które w autografach Naruszewicza nie zawsze były zaznaczone. Istnienie obok o form z u lub ó, skłoniło mnie do przeprowadzenia całko­witej w tym wypadku modernizacji. Podobnie również rozwiązałem pro­blem e. Występujące w tekstach e obok e, np. szczyrze obok szczerze, jedynastym obok jeden, nieświski obok Nieśwież, skłoniły do zastosowa­nia jednolitej formy zmodernizowanej.

Specyficzną cechą fonetyczną języka Naruszewicza, charakteryzującą jego pochodzenie ze wschodnich kresów Rzeczypospolitej, jest stosowa­na niekiedy palatalizacja spółgłosek, które w poprawnej polszczyźnie nie są zmiękczane, np. niewczesny, prezencie, sukien, spółcześny. Obok tego zdarzają się wypadki, również charakterystyczne dla wschodnich kresów, niepalatalizowania spółgłosek zazwyczaj zmiękczanych, np, śle­pić, przekreślić. Przyjęty jednak przez Naruszewicza zwyczaj bardzo niedbałego stosowania w korespondencji znaków diakrytycznych, o czym świadczą występujące obok siebie formy z palatalizacja i bez, wpłynął na konieczność ujednolicenia i wprowadzenia formy poprawnej, obowią­zującej w dzisiejszej polszczyźnie.

Panująca w XVIII wieku chwiejność w pisaniu końcówek narzęd-nika em-, -ym, -emi, -ymi przemawiała również za ujednoliceniem i wprowadzeniem formy zmodernizowanej. Z problemem tym wiąże się też występujące często u Naruszewicza nierozróżnianie form zaimkowych od przysłówkowych: np. po tym, za tym, potym, zatym. Z tych też względów oddzieliłem konsekwentnie formy przysłówkowe od zaimko­wych wprowadzając dla pierwszych pisownię łączną zatem, potem.

Obok problemów językowych wiele trudności sprawiły powszechnie używane przez Naruszewicza skróty grzecznościowe. W celu zwiększenia przej rzystości i czytelności tekstów przyj ąłem zasadę rozwiązywania ostatniego z członów skrótu występującego w przypadku zależnym, np. JWWPD[obrodzieja], JWP[ana] lub JWP[an]a. Podobnie uważałem za wskazane rozwiązanie wszystkich skrótów w mianowniku, w wypad­kach gdy w zdaniu nie wymienia się nazwiska, np. WKsM[ość] będziesz łaskaw. Dla lepszego oddania formy osiemnastowiecznego listu pozosta­wiłem nie rozwiązane skróty w konwencjonalnych zakończeniach listów. Obok skrótów dużą trudność stanowiła sprawa pisania dużą czy małą literą tytułów lub urzędów. Ostatecznie przyjąłem zasadę pisania dużą literą tytułów osób, których nazwisko nie jest obok wymienione, np. Hetman Wielki Koronny, natomiast małą — tytuły osób wskazanych bezpośrednio przez podanie nazwiska, np. hetman wielki koronny Bra-nicki.

W układzie materiałów przyjąłem za najbardziej słuszny układ chronologiczny. Stąd każdy list otrzymał kolejną numerację, po której następuje tytuł zawierający imię i nazwisko korespondenta i adresata. W dalszej kolejności idzie miejsce i data, powtórzone za listem. Z kolei umieściłem metryczkę podającą opis losów autografów względnie odpi­sów, na podstawie których dokonuje się niniejszego przedruku, wreszcie kolejnych druków poprzedzających to wydanie. Po metryczce podałem pełny tekst listu. Dłuższe uwagi adresata umieściłem po tekście, nato­miast krótkie uwagi podałem w metryczce, umieszczając je w cudzy­słowie i podając, od kogo pochodzą.

Materiały luźniej związane z korespondencją umieszczani w dwóch aneksach: pierwszym — zawierającym listy osób związanych z biografią Naruszewicza, i drugim — obejmującym kwity pochodzące z Archiwum Kameralnego na sumy pobrane na użytek Naruszewicza względnie na prace przez niego prowadzone.

Przy redagowaniu kwitów, które stanowią materiał zróżnicowany pod względem wartości, uważałem za konieczne zastosować układ rze­czowy. W pierwszym, rzędzie umieszczam kwity na sumy wpłacone za druk pism i utworów literackich powstałych na zamówienie dworu. Kwity te wymieniają ni. in. kilka utworów literackich Naruszewicza wydanych kosztem dworu. Z kolei podaję kwity na sumy pobrane na druk dzieł historycznych, wreszcie kwity za przepisywanie materiałów do historii polskiej (Teki Naruszewicza), na końcu umieszczam kwity na pensje Naruszewicza, wreszcie kwity na sumy pobrane na różne wydatki.

Do zadań wydawcy, oprócz przygotowania tekstu, należało sporządze­nie komentarza i odtworzenie przypuszczalnych dat dla licznych listów nie datowanych. Komentarzem zostały objęte prawie wszystkie osoby i miejscowości występujące w tekście oraz wzmianki o wypadkach, które omawiają korespondenci. Zadaniem komentarza jest możliwie naj­jaśniejsza i najkrótsza charakterystyka postaci czy omawianego zdarze­nia. W wypadkach gdy zachodziła konieczność skorzystania z mono­grafii czy szczegółowych opracowań przy komentowaniu wzmiankowanej osoby lub zdarzenia, umieszczani odsyłacz do książek, którymi się posłu­guję. Natomiast nie wymieniam zwykłych pomocy, jak herbarzy, kalen­darzyków politycznych itd. Przy wzmiankach o utworach literackich lub książkach starałem się dać notatkę bibliograficzną odsyłającą do odpo­wiedniej bibliografii.

Komentarzem zostały objęte częste w listach zwroty łacińskie, słowa obcego pochodzenia oraz wyrazy przestarzałe, nie używane obecnie.

Tłumaczenia wyrazów łacińskich oraz paru dłuższych tekstów doko­nał kierownik Działu Starych Druków Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Kazimierz Zathey. Jego zasługą jest również ustalenie kilkudziesięciu cytatów z pisarzy klasycznych i Pisma św. Natomiast kilka tekstów francuskich przetłumaczyła Helena Devechy.

Przy cytatach pisarzy klasycznych lub Pisma św. uważałem za wska­zane posłużenie się istniejącymi przekładami, które poniżej przytaczam.

Q. Horatius Flaccus, Poezje, Pieśni, Jamby, Satyry, Listy, przekłada­nia Jana Czubka, Warszawa 1924; Publius Ovidius N a s o, Wiersze na wygnaniu pisane, to jest Rzeczy smutne, Klątwa na Ibisa, Listy z Pontu, przekładania Jacka Przybylskiego, Kraków 1802; Publius Ovidius N a s o, Przemiany, przekład B. Kicińskiego, Warszawa 1933; Wergiliusz, Eneida, w przekładzie ks. T. Karyłowskiego T. J., Wrocław 1950, Biblio­teka Narodowa; Wergiliusz, Bukoliki i Georgiki, przełożyła Zofia Abramowiczówna, Wrocław 1953, Biblioteka Narodowa. Przy Piśmie św. posłużyłem się przekładem ks. Jakuba Wujka. W braku przekładów polskich korzystałem z przekładu mgra Kazimierza Zatheya.

Kończąc notę wydawcy, chciałbym .złożyć podziękowanie tym wszyst­kim, których życzliwe wskazówki przyczyniły się do bogatego uzupełnie­nia Teki Bernackiego. Przede wszystkim więc składam podziękowanie drowi Jerzemu Michalskiemu z Warszawy i drowi Włodzimierzowi Budce, dyrektorowi Państwowego Archiwum na Wawelu. Również cenne wskazówki archiwalne otrzymałem od p. Romana Kalety, adiunkta pra­cowni Instytutu Badań Literackich PAN, oraz mgra Edmunda Rabowi-cza i pana Juliusza W. Gomulickiego. Ich uprzejme wskazówki były

w wielu wypadkach przewodnikami po ciągle słabo jeszcze opracowa­nych zbiorach archiwalnych.

Na koniec pragnę podziękować za cenne recenzje Juliuszowi W. Go-mulickiemu oraz Mieczysławowi Klimowiczowi, których uwagi pozwoliły wiele spraw w tym zbiorze uściślić, skorygować i uzupełnić. Chciałbym również podziękować proi Stanisławowi Pigoniowi, Juliuszowi W. Go-mulickiemu i kustoszowi Markowi Wierzbickiemu za wskazówki do­tyczące ilustracji. Wreszcie specjalne podziękowanie składam, Dyrekcji Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, w pierwszym zaś rzędzie dyrektorowi dr Edwardowi Kiernickiemu. Dzięki opiece Dy­rekcji Zakładu mogłem przeprowadzić gruntowne i kosztowne kwerendy archiwalne w bibliotekach i archiwach Krakowa i Warszawy, stała zaś życzliwość dyrektora dr E. Kiernickiego i umożliwienie sporządzenia korekty na podstawie autografów wpłynęły na szybkie i poprawne wydanie tej książki16.

  1   2   3

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconPuchar Polskiego Związku Żeglarskiego

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconIii ogólnopolska konferencja polskiego towarzystwa orzecznictwa lekarskiego

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconLista obywateli polskich mogących figurować na tzw białoruskiej liście katyńskiej
Список польских граждан, которые могут находиться в так называемом белорусском катынском списке

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconPrzeszłość to dziś. Program nauczania języka polskiego w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym I technikum. Zakres podstawowy I rozszerzony

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconMarek Grechuta urodził się 10 grudnia 1945 r w Zamościu. Niedługo potem rodzina przenosi się do podwarszawskich Chylic. Tam też nastoletni Grechuta pobiera

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconHususi İdareler (özel idareler) büyük kalkınma savaşımızda başarı hasılasını artıracak vazifeler almalı ve hususiyle hayat ucuzluğunu temin edecek, yerine göre tedbirler bulmalı ve selahiyetlerini tam kullanmalıdır

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconMáma, táta, dům, doma, svazek, datum, na, tam, levně, kočka, téma, tady, stačí
Кубак, боты, бо, бык, гарбата, кропка, брат, вырай, рыбка, тры, рэстаран, бар, дрэва, дрэнны, добры, стары, дурны, марудна

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconMáma, táta, dům, doma, svazek, datum, na, tam, levně, kočka, téma, tady, stačí
Кубак, боты, бо, бык, гарбата, кропка, брат, вырай, рыбка, тры, рэстаран, бар, дрэва, дрэнны, добры, стары, дурны, марудна

Z tzw. Archiwum Królestwa Polskiego, z przechowywanych tam iconA – cr hel-Tur-Tam doc Новогодние каникулы в турах
Новогодние каникулы в турах Хельсинки–Турку (3 дня, 02 – 04. 01. 13) Хельсинки–Турку–тампере (4 дня, 02 – 05. 13)

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка