Академия министерства внутренних дел республики беларусь




НазваАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Дата канвертавання23.11.2012
Памер77.96 Kb.
ТыпДокументы
УЧРЕЖДЕНИЕ ОБРАЗОВАНИЯ «АКАДЕМИЯ

МИНИСТЕРСТВА ВНУТРЕННИХ ДЕЛ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ»

СЛЕДСТВЕННО-ЭКСПЕРТНЫЙ ФАКУЛЬТЕТ


Индивидуальный зачет


ТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ ГОСУДАРСТВА И ПРАВА

РАЗВИТИЕ МЕСТНОГО САМОУПРАВЛЕНИЯ

В ВЕЛИКОМ КНЯЖЕСТВЕ ЛИТОВСКОМ


УГОЛОВНОЕ ПРАВО И ПРОЦЕСС

ДОПУСТИМОСТЬ ДОКАЗАТЕЛЬСТВ И ПОСЛЕДСТВИЯ ЕЁ НАРУШЕНИЯ

ПО УГОЛОВНО-ПРОЦЕССУАЛЬНОМУ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВУ

РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ


ЦВЫР ЮЛИЯ СЕРГЕЕВНА, 4 курс дневное отделение

8 029 574 32 58


МИНСК, 2008

Развіццё мясцовага самакіравання ў Вялікім княстве Літоўскім


Самакіраванне ў ВКЛ насіла саслоўны характар і развівалася па некалькіх напрамках. Так, розныя аспекты шляхецкага самакіравання даследуюць А. Закшэўскі, Д. Канечна-Урбановіч, А.А.Радаман, сялянскае самакіраванне – В.Ф. Голубеў. Аднак найбольш сур’ёзна ў беларускай і замежнай гісторыка-прававой навуцы былі даследаваны розныя аспекты станаўлення мяшчанскага самакіравання, якое атрымала ў ВКЛ шырокае развіццё. Менавіта таму ў гэтым эсэ мы сканцэнтруем увагу менавіта на праблемах генезісу мяшчанскага (гарадскога) самакіравання.

На працягу XIX–XX стст. розныя аспекты названай тэмы ўздымалі ў сваіх працах У.Антановіч, Р. Баравы, Ю. Бардах, А. Грыцкевіч, В. Дружчыц, В. Каваленка, З. Капыскі, В. Келер, С. Кутшэба, Ф. Тараноўскі, М. Ула­дзімірскі-Буданаў і інш. Цікавасць да гэтай праблематыкі выяўляюць і сучасныя гісторыкі, сярод якіх трэба вызначыць А.Доўнара, М. Макарава, Н. Місарэвіч, З. Яцкевіча і інш. Менавіта працы вызначаных навукоўцаў з’яўляюцца падмуркам для аналізу мяшчанскага самакіравання ў ВКЛ у рамках дадзенага эсэ.

Звычайна лічыцца, што ў першую чаргу развіццё самакіравання ў гарадах ВКЛ звязана з рэцэпцыяй местамі ВКЛ магдэбургскага і часткова роднаснага яму хэлмінскага права. Наступствы гэтага працэсу цікавілі даследчыкаў здаўна. Як даследчыцкую праблему яе ўпершыню паставіў у канцы XIX ст.  М.Ф. Уладзімірскі-Буданаў. Ён адзначыў, што ўвядзенне магдэбугскага права разарвала дагэтуль існаваўшае адзінства горада (места) і зямлі, ізалючы горад ад зямлі. Гэта, у сваю чаргу, мела згубныя наступствы для ўсёй дзяржавы [2, с.252–253]. Такога пункту гледжання прытрымліваліся таксама У. Антановіч і А. Грушэўскі. Але ж не ўсе гісторыкі давалі адмоўную ацэнку рэцэпцыі магдэбургскага права. Напрыклад, А. Павінскі звярнуў увагу на тое, што прыняцце гэтага права спрыяла развіццю гандлю і рамяства, росту грашовага абарачэння [1, с.106], а М. Доўнар-Запольскі ўвогуле прыйшоў да высновы, што юрыдычна-канстытуцыйнае адасабленне местаў стала заканчэннем пэўнага этапу іх развіцця і спрыяла шпарчэйшаму развіццю эканомікі [1, с.107].

Звярнём увагу на канкрэтныя факты і дынаміку зменаў, якія адбываліся ў гарадах з увядзеннем магдэбургскага права. У ВКЛ магдэбургскае права стала ўводзіцца пазней, чым у іншых краінах Еўропы, пры гэтым працэс рэцэпцыі нямецкага гарадскога права набыў тут шмат адметных рысаў. Так, як давёў Ф. Тараноўскі, крыніцамі магдэбургскага права ў ВКЛ у XVI–XVII стст. былі пераважна перапрацоўкі польскіх юрыстаў Барталамея Гроіцкага (1556, 1558, 1559, 1567), Паўла Шчэрбіча (1581) і Яскера (1602), а ў якасці субсідыярных крыніц права ў гарадах прымаліся ранейшыя нормы звычаёвага права і земскае права (Статуты ВКЛ).

Трэба адзначыць, што працэс увядзення магдэбургскага права ў гарадах ВКЛ з’явіўся заканамерным вынікам змен, якія адбываліся ў грамадстве. Напрыклад, З. Капыскі сцвярджаў, што па меры канцэнтрацыі ў местах рамёстваў і гандлю, а значыць, па мерцы ўзмацнення іх гаспадарчай самастойнасці, узмацняліся і памкнені мяшчан да грамадскай самастойнасці, да афармлення мяшчанства як стану (саслоўя) феадальнага грамадства з уласнымі правамі і прывілеямі [3, с. 43]. Трэба, аднак, звярнуць увагу і на той факт, што магдэбургскае права ў ВКЛ з’явілася, як адзначае Ю.Бардах, не ў выніку патрабаванняў мяшчан, якія імкнуліся здабыць асобны статус у працэсе вылучэння іх у асобны грамадскі стан, а ў выніку дзейнасці вялікакняжацкай ўлады [1, с.108]. Першымi гарадамі ВКЛ, якія атрымалi магдэбурскае права, былі Вiльня (1387 г.) і Берасце (1390 г.) [4, с. 38]. З канца XV ст. і іншыя гарады ВКЛ пачынаюць набываць на падставе спецыяльных гарадскіх прывілеяў самакіраванне на падставе магдэбургскага права.

У прывілеях на магдэбургскае права гаварылася, што мяшчанам дазваляецца судзiцца i вырашаць свае справы па тэўтонскім i магдэбургскім праве i прадастаўляюцца некаторыя ільготы. Як адзначалася раней, прывілеі даваліся гарадам вярхоўнай ўладай ВКЛ або, у выпадку прыватнаўласнiцкiх гарадоў, вялікім князем па просьбе ўладальнiка горада. У абодвух выпадках ён выконваў ролю юрыдычнага акта, які даваў права на самакiраванне, спрыяў саслоўнай кансалiдацыi гараджан, вызваляў iх ад феадальнай залежнасцi. Але існуе таксама і іншы пункт гледжання на дадзеную праблему. Напрыклад, Т.І.  Доўнар адзначае, што многія гарадскія граматы грунтаваліся на ўласным гарадскім звычаёвым праве і самакіраванне ў такіх гарадах было адносным, бо іх насельніцтва вызва­лялася толькі ад прамога ўплыву ўлады мясцовай адміністрацыі [8, с. 3]. Сапраўды, граматамі на магдэбургскае права гарады вызваляліся з-пад улады мясцовай ваяводскай і павятовай адміністрацыі, а мяшчане з-пад юрысдыкцыі гродскіх судоў. Пра гэта гаварылася амаль ва ўсіх прывілеях гарадам на самакіраванне. Напрыклад, у прывілеі на магдэбургскае права Новагародку (Навагрудку) 1511 г., які выдаў вялікі князь літоўскі Жыгімонт, чытаем: «Тых мешчан и все посольство вжо от тых часов выимуем от права замку нашого Новогородского и от всих судов и моцы воевод, старост, намесников, судей». [9, с. 94].

У аснове сістэмы самакіравання на падставе магдэбургскага права стаяла гарадская абшчына, якая з’яўлялася калектыўным суб’ектам права. Яна вырашала найбольш значныя пытанні гарадскога жыцця: прымала рашэнні, якія датычыліся ўсіх мяшчан, горада ў цэлым, кантралявала дзейнасць органаў гарадскога кіравання. На чале сістэмы магдэбургскага самакіравання стаяў войт – кіраўнік мясцовай адміністрацыі, які выконваў галоўную распарадчую ўладу ў гарадской абшчыне і ўзначальваў войтаўскі суд, а ў час яго адсутнасці яго намеснік (лантвойт). Звычайна войт прызначаўся на пасаду вялiкiм князем цi феадалам (уласнікам горада), часам выбiраўся насельнiцтвам з заможных шляхцiцаў цi мяшчан. Непасрэднае кіраванне гарадскімі справамі знаходзілася ў руках бурмістраў, радцаў (саветнікаў) і лаўнікаў (засядацеляў), якія складалі магістрат – выбарны адміністрацыйна-судовы орган. Галоўным жа органам гарадскога самакіравання была гарадская рада, якая складалася з радцаў i лаўнiкаў і выбiралася з лiку купцоў, багатых майстроў і цэхмiстраў. Цвёрда вызна­чанай колькасці членаў рады не было, звычайна ў гарадах ВКЛ колькасць членаў рады набліжалася да 12 (гэта лічба лічылася класічным узорам) [7, с. 255]. Узначальваў раду выбарны бурмiстр, ён жа і вёў яе пасяджэнні. У выпадках, калі ў горадзе адначасова дзейнічалі некалькі бурмістраў, пасяджэнні рады праводзіліся імі па чарзе. Звычайна бурмістра выбіралі на пасаду войт і прызначаныя ім выбаршчыкі (10–20 чалавек) на 1 год, пасля сканчэння якога ён рабіў праваздачу перад радай. З цягам часу пабольшала роля сходу гараджан у працэдуры выбараў рады і яе кіраўніка, у XVI ст. сход прапаноўваў некалькі кандыдатур, з якіх войт зацвярджаў на пасаду аднаго або двух. Таксама змяніўся прынцып справаздачы бурмістра, яна праходзіла ўжо на агульным сходзе гараджан [6, с. 356].

Што датычыцца паўнамоцтваў войта і бурмістраў, то яны ў розных гарадах значна адрозніваліся. Напрыклад, судом другой інстанцыі ў адносінах да войтаўскага суда ў некаторых гарадах быў суд вялікага князя і рады (Магілёў, Менск), а ў некаторых іншых гарадах (Пінск) – гродскі (замкавы) суд старасты. У Новагародку войт разам з шасцю радцамі выбіраў двух бурмістраў, а ў Пінску бурмістр прызначаўся старастам з чатырох кандыдатаў, якіх прадстаўлялі мяшчане. На падставе гэтых фактаў А.Ф. Вішнеўскі адзначае адсутнасць якой-небудзь залежнасці войта і бурмістраў ад асноўнай массы гарадскога насельніцтва, а таму, на яго думку, не існуе дастатковых падстаў лічыць іх органамі гарадскога самакіравання [10, с. 64]. Але яшчэ У. Сыракомля згадваў пра агульны сход гарадской абшчыны Менска 1590 г., на якім было прынята рашэнне аб замене iснаваўшага раней парадку выбараў васьмi змен рады на тры, кожная з якiх павінна была выконваць свае абавязкi на працягу аднаго года. Гэты прыклад не дазваляе цалкам пагадзіцца з сцвярджэннем прафесара А.Ф. Вішнеўскага.

Трэба адзначыць, што ў пэўных гарадах ВКЛ існавалі элементы гарадскога самакіравання і да надання ім магдэбургскага права. Сістэмнае даследаванне віцебскага мейскага права, як цэласнай і завершанай сістэмы права, якая пераймалася іншымі гарадскімі паселішчамі рэгіёна, было праведзена М. Макаравым у рамках кандыдацкай дысертацыі. У 2008 г. названым даследчыкам была апублікавана манаграфія «Ад пасада да магдэбургіі: прававое становішча насельніцтва местаў Беларускага Падзвіння ў XIV – першай палове XVII ст.», у якой аўтар адзначае, што ў Віцебску задоўга да ўвядзення магдэбурскага права (1597 г.) функцыяніравалі ўрад войта (з канца XV ст.) і дапаможны орган мейскіх уладаў, які складаўся з прадстаўнікоў мяшчан [5, с. 118]. Віцебскія войты «дамагдэбурскага» перыяду, у параўнанні з войтамі магдэбургій, мелі вельмі абмежаваныя паўнамоцтвы, але яны выбіраліся самімі мяшчанамі і таму з’яўляліся прадстаўнікамі мяшчанскай абшчыны Віцебска, а не вялікакняжацкай улады. Органам самакіравання тут было прадстаўніцтва мяшчан пры войце, якое таксама існавала ў Віцебску задоўга да надання магдэбургскага права (самыя раннія дакладныя звесткі пра яго датуюцца 30-мі гг. XVI ст.). Зразумела, што органы самакіравання паводле віцебскага мейскага права значна адрозніваліся ад тых, якія ствараліся ў гарадах з магдэбургскім правам, але іх існаванне пазваляе гаварыць аб з’яўленні самакіравання ў гарадах ВКЛ задоўга да ўвядзення магдэбургскага права.

У выніку трэба адзначыць, што самакіраванне ў ВКЛ – унікальная з’ява ў маштабах усёй дзяржавы. Прадстаўленая карціна ўвядзення і распаўсюджвання самакіравання ў гарадах ВКЛ сведчыць аб разнастайнасці ўзораў яго фарміравання, а колькасць даследванняў па гэтай тэме – аб цікавасці з боку сучаснага грамадства.

Спіс літаратуры

  1. Бардах, Ю. Штудыі з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. / Ю. Бардах. – Мн., 2002. – С. 459.

  2. Дружчыц, В. Беларускія месты ў гістарычнай літаратуры / В. Дружчыц // Гістарычна-архэолёгічны зборнік. – № 1. (Даклады і рэфэраты 1925–1926 году). – Менск: Выданьне Інстытуту Беларускае культуры, 1927. – С. 249.

  3. Копысский, З.Ю. Социально-политическое развитие городов Белоруссии в XVI – первой половине XVII вв. / З.Ю. Копысский. – Мн.: Наука и техника, 1975.– С.192.

  4. Баравы, Р. Атрыманьне Магдэбурскага права Берасьцем i палiтычная барацьба ў Вялiкiм Княстве Лiтоўскiм на мяжы XIV–XV стагоддзяў / Р. Баравы // Беларускi гiстарычны агляд. Том 1, 1994.– С.38–53.

  5. Макараў, М. Ад пасада да магдэбургіі: прававое становішча насельніцтва Беларускага Падзвіння ў XIV – першай палове XVII ст. / М. Макараў. – Мн.: УП «Экаперспектыва», 2008.– С. 248.

  6. Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. / Мн.: БелЭн, 2005–2006. – Т. 1. Абаленскі-Кадэнцыя. / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э. Герасімовіч. – 2005. – С. 688.

  7. Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. / Мн.: БелЭн, 2005–2006. – Т. 2. Кадэцкі корпус – Яцкевіч. / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З.Э. Герасімовіч. – 2006. – С. 792.

  8. Магдэбургскае права на Беларусі: Матэрыялы навук. канф., прысвечанай 500-годдзю выдачы г. Мінску граматы на магдэбургскае права (Мінск, 26 сакавіка 1999 г.). – Мн., 1999.– С.258.

  9. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах. / Аўт.-склад. А.Ф. Вішнеўскі, Я.А. Юхо. – Мн.: Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь, 1998.– С. 320.

  10. Вішнеўскі, А.Ф. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі (ΙΧ – пачатак ΧΧ ст.): Курс лекцый. – Мн.,1996.– С.205.

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconГосударственный пограничный комитет республики беларусь министрерство внутренних дел республики беларусь
О внесении изменений и дополнения в постановление Государственного пограничного комитета Республики Беларусь, Министерства внутренних...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Восстановление социальной справедливости при реализации уголовной ответственности

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Соотношение принципа публичности и принципа диспозитивности в республике беларусь

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconСписок авторов работ первой, второй и третьей категорий
Учреждение образования «Академия Министерства внутренних дел Республики Беларусь»

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconУказ Президента Республики Казахстан от 20 ноября 1996 г. N 3228
О воинских символах Пограничной службы Комитета национальной безопасности Республики Казахстан, Министерства внутренних дел Республики...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Парламента Рэспублікі Беларусь у сучаснай сістэме вышэйшых органаў дзяржаўнай улады. Акрамя таго, неабходна не забываць, что толькі...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Нпз мае права па сканчэнні звычайнага пры дадзеных абставінах тэрмiну захавання патрабаваць ад таа «Рось» узяць назад бензін, даўшы...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Жамойцкага у складзе Рэчы Паспалітай абодвух народаў (далей вкл). Аўтар паспрабуе акрэсліць кампетэнцыю І дзейнасць павятовых соймікаў...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка