Отрывок из олонхо "Алаатыыр Ала Туйгун" Романа Петровича Алексеева




НазваОтрывок из олонхо "Алаатыыр Ала Туйгун" Романа Петровича Алексеева
Дата канвертавання28.12.2012
Памер112.33 Kb.
ТыпДокументы
Отрывок из олонхо “Алаатыыр Ала Туйгун” Романа Петровича Алексеева

...Алаа моҕус

Аартыкка тоһуйан,

Айаан үрэх

Аппатын курдук

Айаҕын дьаллаччы

Атан турар эбит.

Кэлэн биэрти ыйыстыам диэн

Кэтэһэн турбута

Кыраманнабыт быһылаах.

Кыһын бөҕөнү

Кыһын солбуйан,

Көмнөҕүнэн үллүйэн,

Кырыатынан чаҥкынатан,

Кыырдааннаах салгынынан

Кыларыппыт эбит,

Сайын бөҕө

Сайыны солбуйан,

Самыырынан сайҕаан,

Салгынынан салаан,

Саппаҕыппыт быһылаах,

Күһүн бөҕө

Үргүөрүнэн оборон,

Саас бөҕө

Хатаалынан салаан,

Эргэ өтөх курдук

Түҥкэтэх тумул курдук

Түҥнэри сөгүдүйбүт,

Дьаҥхалаах хайа курдук,

Таҥнары тайахтаммыт.

Аллараа сымыһаҕа

Сир ийэ

Чэҥнээх булууһугар

Тиэрэ дьэллэйэ түспүтэ –

Силлиэ буурҕа ытыйан,

Сыыс-буор көмөн,

Сиппэх-болллох көмөн,

Сиппэх-боллох оҥорон,

Силис тардан,

Сыҥ ойуур буолан,

Сигидиччи үүммүт эбит.

үөһээ уоһун

Үрдүк туруук хайа

Өрөкүйэр өргөһүн

Үрүт өртүнэн

Өрө сатарыйан тахсыбытын

Кыыдаан бөҕө кыскыйан,

Сата тыал часкыйан,

Буурҕа-силлиэ бургуйан,

Буору-сыыһы мунньан,

Муох-сиппэх мустан,

Мутук-силис тыллан,

Муннуттан-уоһуттан,

Болбукта ойуур

Буодьулуу үүнэн,

Будьуруйан тахсыбыт.

Турбут сирин

Тоҥ булууһугар тиийэ

Тобугар диэри

Тобулу дьуо5аран түспүт,

Тайаммыт сирин

Тоҥолоҕор диэри

Чакыыр тааска

Батары тайахтаммыт,

Санныттан сэтиэнэх бөҕө сэкэрийбит,

Көхсүттэн-кэтэҕиттэн

Көмнөх муох

Көппөччү үллүбүт.

Төбөтүн оройуттан

Өлгөм уот

Өрөкүччү үүммүт,

Таныытын үүтүттэн,

Дьабадьытын анныттан

Сыыҥа-сыраана

Таҥнары санньылыйан,

Сытыган үрэх буолан

Дьөлө сүүрүгүрэн түспүт.

Баҕата хамматах,

Маҕалайа туолбатах

Моҕус баҕайы

Буор булгунньах саҕа буолан,

Буугуначчы утуйан,

Муустаах буурҕанан,

Буугуначчы тыынан

Буугунуу турар эбит.

Ол гынан баран

Айыы киһитин сыта

Аҥылыс гыммыта дуу,

Күн киһитин сыта

Аҥылыс гыммыта дуу,

Күн киһитин сыта

Күҥкүлүс гыммыта дуу,

Алаа Моҕус баҕайы

Этэ тардан,

Дьигиһис гынна,

Иэнэ кэдэрийэн

Чинэрис гынна,

Уһуктан орҕостон,

Уолуйан-соһуйан

Уһутуу түстэ.

Дьэс алтан курдугунан

Дьэлтэччи көрдө.

Аллараа сэҥийэтин

Сир ийэ

Чэҥнээх булууһуттан симэхтэри-силистэри,

Тоҥнору-буордары

Логлу тардан ылла.

Буордаах силинэн

Сабыта тибиирдэ.

Таллан эбириэн тылынан

Сыыҥтары-сырааннары

Туора-маары

Салбанан кэбистэ.

Көмүк суулларын курдук

Күлэн күһүгүрэттэ,

Хайа сааллрын курдук

Хабырынан хачыгыратта,

Саҥа аллайан

Сатарыйа түстэ:

  • Буойака, буойака!

Бу күдэн-бараан дойдубуттан

Күндүктэтэн туран

Көһүппүт көнчөҕүм

Көстө-биллэ,

Көтөн-мөҕөн

Кэлбит эбиккин дуу?

Чуолаан тоһуйбут

Чооруоһум оҕото

Солондо тура5ас аттаах

Тустуулаах Дьуруо Бөҕө

Тус бэйэ5инэн

Тиийэн кэлбит эбиккин дуу,

Нойон киһиэ!

Кэтэһэн-кэтэһэн

Кэлтэччи элэйдим,

Көһүтэн-көһүтэн

Көнчөччү көһүйдүм,

Манаһан-манаһан

Бакырыччы кырыйдым,

Тойуһан туран

Токуруччу хаттым,

Аллараа дойдуттан

Адалытан таһаараннар

Айыы хаан аймахтарыттан

Ааттаах бухатыырдара

Айаннаан кэллэхтэринэ,

Аттары-бэйэлэри

Айаххар түһэрээр диэн,

Аартыкка тоһуттарбыттара

Тоҕус уон тоҕус

Төгүрүк сыла

Томтойо-толоруйа

Туолан кэллэ.

Ол тухары

Чуукунаһан-иикинэһэн иһэр.

Суол дьонун туора уобан,

Соҕотохто ыйыста турбутум,

Биирдэ мэҥиэстэн

Мэлитэн испитим.

Ол да буоллар

Тугу да үссэммэтэҕим

Тоҕус сыл буолла,

Адьас аһаабатаҕым

Аҕыс сыл буолла,

Инчэҕэй эттээххэ

Тииһинэ иликпин,

Үөл этээҕи

Үссэнэ иликпин,

Айахпын салбанан

Аһыы иликпин,

Тутум сиргэ

Чугутуом суоҕа,

Харыс сиргэ

Халбарытыам суоҕа,

Сибилигин тута

Сиикэйдии уобан

Симэһиҥҥин оборуом,

Сыластыы ыйыстан

Тылыкынарым буолуо, - диэтэ.

Онуоха буоллаҕына

Тустуулаах Дьуруо Бөҕө

Саманнык диэн,

Саҥа саҥара турда:

  • Дьиэ-буо, дьиэ-буо!

Аллараа дойду

Аатырар-сураҕырар

Алаа Моҕуһа

Аартыкка тоһуйан

Адылыйан турарын истэн,

Аҕыс тоҕойдоох

Айдаан айан суолун

Устатын тухары

аттарын-ыйдаран

Айаннаан кэллим.

Эн диэтэх киһи

Харгыйбыккын аҥыныахтаары,

Хоой хостурдаах,

Хоннох аһардаах,

Илии тутуурдаах,

Өттүк харалаах,

Төргүү сүөрдээх,

Лөкө сүгэһэрдээх

Тиийэн кэллим.

Уон тарбах

Өһөгөйдөөх уунуутун уунуом,

Биэс тарбах

Мэнэгэйдээх биэриитин

Мэлтэччи биэриэм,

Аһаабатах амтаннаах аскын

Астынар гына аһатыам,

Сылаас сыалааҕынан сыламнатыам,

Итии хааннааҕынан эмсэхтэтиэм.

Аатырбыт-сураҕырбыт

Алаа Моҕус, тойон убайым,

Айаххын атыаххынан ат,

Куолайгын көҥкөтүөххүнэн көҥкөт,

Аһатар-сиэтэр күнүм буолла,

Буойака!-диэтэ.

Инньэ диирин кытта

Алаа Моҕус баҕайы

Айаан үрэх

Аҥылҕаннаах-мэгилгэннээх

Аппатын курдук

Айаҕын дьаллаччы атта,

Куолайын көҥус үрэх

Күҥкүйэтин курдук

Көҥкөтүөҕүнэн көҥкөттө,

Аһаары-сиэи

Адаа-быдаа тииһин

Адыгыраччы ардьатта,

Ыйыстаары ынырыктык ырдьайда,

мэҥиэстээри бэлэһин

Мэнэгэйэ хамсаата,

Сымыһаҕын уута сүүрдэ,

Сыыҥа-сыраана санньылыйда,

Мэгиэстэн кээһээри бэлэмнэнэн турда, билиги гынарын кытта

Тустуулаах Дьуруо Бөҕө

Кылыһын туппутунан

Уун-утары ыстанан кэбистэ.

Алаа Моҕуска

Мэгиэстэр* бэтиэхтиир

Бэлэһин үүтүгэр

Сулумах оноҕос курдук

Соҕотохто сулугур гына түстэ.

Алаа Моҕус

Ыстаныах бокуойа суох

Ыйыстан дьүккүс* гынан кэбистэ.

Дьуруо Бөҕө

Алаа моҕус

Кураанах-иччитэх

Куттаҕын иһигэр

Көҥдөй уһаат курдук

Көҥкөлөй дойдуга

Күлүгүр гына түстэ.

Тустуулаах Дьуруо Бөҕө

Ийэтиттэн ылбыт

Кырыктаах кылыһынан

Алаа Моҕус

Курулҕаннаах куттаҕын

Түгэх өртүнэн

Тоҕо дайбаан.

Уу ньамаан оһоҕоһун

Ортотунан быһыта сотон,

Халыҥ хаһатын хайа дайбаан,

Иҥиир тараһатын

Ибили көтөн,

Иһин түгэҕинэн

Тоҕо сотон,

Тоҥ булуус буору

Чүөмпэ көлүйэ

Түгэҕин саҕаны

Дьөлө тирэнэн тура түстэ.

Алаа Моҕус

Абарбыт-сатарбыт куолаһынан

Саҥа саҥаран

Сатарытан барда:

-Аарт-татай, ини,

Аар-дьаалы, оҕолоор!

Маҥан хаан аллаах

Маалгын акаарыны

Баһын хампы ыстаабынабын

Маттаҕым баар үһүө,

Ымдаан мэник уолу

Ыстаамына ыйыстан,

Ыһылыы мэлитэн,

Кулан мэниги

Куоттардаҕым абатын,

Хомолтотун көрбөккүөн!

Аны билигин аһаан да,

Абыраммат киһи буоллум.

Көҥкөйдүү аһаҕас

Көҥкөлөй көҕүс киһи

Көппөҥнөөн хааллым.

Көрөҕүөн, көрөккүн! – диэн баран,

Күкүр хайа курдук

Күр гына сууллан түстэ.

Алаа Моҕус

Атаҕа адаарыйан,

Агдаката дагдайан,

Баһынан-атаҕынан хойуостанан,

Төттөрү-таары бүгүлэхтээн,

Өлөр мөхсүүтүн мөхсөн,

Хайыр тааһы күл курдук

Үнтү төкүнүйдэ,

Дэриэспэ таастар

Дэлбэритэ бараа гына,

Тиэрэ-маары эргийдэ,

Суорба тааһы

Тоҕута тэбиэлээтэ.....

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconВ. А. Чусовская олонхо память будущего фрагмент книги «Путь к театру Олонхо: Творчество режиссера Андрея Борисова»
Бывают эпохи в истории народа, когда духовные усилия многих и многих поколений вдруг являют миру нечто огромное, как материк, всплывающий...

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconКз хор "обласна наукова медична бібліотека"
Алексеева Е. И. Поражение суставов в детском возрасте [Текст] / Е. И. Алексеева, Т. М. Бзарова // Лечащий врач. 2010. N с. 24-27

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconГоу дпо рс(Я) «Институт развития образования и повышения квалификации» Ф. В. Габышева, Алексеева Г. И., Абрамова Д. Г
Ф. В. Габышева, Алексеева Г. И., Абрамова Д. Г., Бугаев Н. И., Коркина С. М., Попова Н. Г., Романов Н. Н., Титов Д. К

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconАлексеева Людмила Семеновна Учительница химии, биологии высшей категории Педстаж 17 лет в нсош №1 с 1996 г
Я, Алексеева Людмила Семеновна, родилась 22 сентября 1959 в с. Каландарашвили Олекминского района в семье колхозника

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconБюллетень новых поступлений в отдел политической и социальной литературы
Алексеева Т. А. Внешнеполитический процесс : сравнительный анализ : учеб пособие для студентов вузов / Т. А. Алексеева, А. А. Казанцев;...

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconПрочтите отрывок из исторического романа и укажите дату события, о котором идет речь
Сопровождаемый несколькими заговорщиками, Беннигсен вошел в покои Александра. Крики "Да здравствует император Александр 1!" дали...

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconОбразовательная программа муниципального общеобразовательного учреждения «Дикимдинская основная общеобразовательная школа им. С. И. Алексеева»
Дикимдинская основная общеобразовательная школа им. С. И. Алексеева является муниципальным общеобразовательным учреждением Нюрбинского...

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconКнига стихов юрия живаго как духовная биография героя романа б. Пастернака
Анализ стихотворений Б. Пастернака из романа «Доктор Живаго» «тетрадь Юрьевых писаний» – поэтический цикл, являющийся 17 (заключительной)...

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconЛитература
Семантика имен романа И. А. Гончарова «Обломов» в связи с художественной концепцией романа

Отрывок из олонхо \"Алаатыыр Ала Туйгун\" Романа Петровича Алексеева iconCuentos Maravillosos de Hadas Españoles
Начинающие осваивать испанский язык могут при этом читать сначала отрывок текста с подсказками, а затем тот же отрывок  без подсказок....

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка