Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.)




НазваЛекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.)
старонка3/3
Дата канвертавання28.10.2012
Памер362.51 Kb.
ТыпДокументы
1   2   3
Пытанне 14. Царкоўна-рэлігійныя адносіны ў Вялікім княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім і Рэчы Паспалітай. Рэфармацыя і Контррэфармацыя. Берасцейская царкоўная унія (1596 г.).

Царкоўна-рэлігійныя адносіны ў ВКЛ і РП. Былі надзвычай няпростымі, адных хрысціянскіх веравызнанняў тут існавала 4. Праваслаўе, каталіцтва, уніяцтва і пратэстанцтва. Пры гэтым варта памятаць, што слова “пратэстанцтва” не прымяняецца для абазначэння паняцця адной хрысціянскай канфесіі, а прымяняеца для абазначэння усіх тых хрысціянскіх канфесій, якія былі супраць засілля каталіцкай царквы. Такіх канфесій былі дзесяткі. Існавалі ў Беларусі і рэлігійныя абшчыны хрысціян якія пратэставалі супраць праваслаўя, у першую чаргу гэта секта Феадосія Касога і раскольнікі або стараверы.

Акрамя ўсіх пералічаных хрысціянскіх рэлігій у Беларусі існавалі не хрысціянскія рэлігіі. Шырока было распаўсюджана мусульманства і іўдаізм, трэба адзначыць, што толкі ў 1930 г. камуністамі быў узарваны камень якому рэальна пакланяліся і прыносілі ахвяры аж да гэтага самага 1930 г. Такім чынам нават язычніцтва ў некаторых мясцовасцях Беларусі заховывалася аж да 1930 г.

Як хрысціянства пачалося дзяліцца на канфесіі. Хрысціянства фактычна падзялілася на каталіцтва і праваслаўе ў 4 ст. н. э. калі Рымская імперыя распалася на заходнюю і ўсходнюю. Аднак фармальна або афіцыйна гэты раскол быў аформлены толькі ў 1054 г. пад час Нікейскага сабора. Такім чынам, на сенняшні дзень існуюць дзьве базавыя хрысціянскія царквы каталіцкая і праваслаўная.

Каталіцтва. Сёння дамінуючая канфесія ў Заходняй Еўропе і Лацінскай Амерыцы. Цэнтрам каталіцтва з’яўляецца Рым. У наш час раён горада Рыма – Вацікан мае статус асобнай дзяржавы якая падпарадкоўваецца Папе Рымскаму. У старажытнасці Папе Рымскаму падпарадкоўваўся ўвесь Рым з прыгарадамі, так званая Папская вобласць, і ўсе каталіцкія цэрквы ўсяго свету.

Праваслаўе. Сёння дамінуючая царква ў Грэцыі Сербіі Расіі Беларусі Украіне Эфіопіі і некаторых іншых краінах. У старажытнасці праваслаўе Было рэлігіяй Усходняй Рымскай імперыі або Візантыі. Усходняя Рымская імперыя называлася Візантыяй таму, што яе сталіцай быў горад Візантый які прыблізна 330 г. быў пераіменаваны ў Канстанцінопаль а з 29.05.1453 г. у Стамбул. Праваслаўная царква да 1453 г. падпарадковывалася Канстанцінопальскаму патрыярху. Ён лічыўся толькі духоўным лідэрам, свецкая ўлада (не блытаць з савецкай) на думку праваслаўных не павінна падпарадкоўвацца царкве. Мовай багаслужэння у Візантыі (або Усходняй Рымскай імперыі) доўгі час была грэчаская, у славянскіх землях царкоўнаславянская. І ў наш час ў Расіі і Беларусі набажэнствы вядуцца пераважна на царкоўнаславянскай мове.

Барацьба праваслаўных і каталікоў. Праваслаўе на тэрыторыі Беларусі з 988 г. стала дамінуючым веравызнаннем. Каталіцтва ж у эпоху Кіеўскай Русі спрабавалі распаўсюдзіць двойчы, але без поспеху. Першы раз каталіцтва прыняў Тураўскі князь Святаполк Яраполчыч пасля 1000 года і многія тураўляне, аднак яны адразу ж падвергся рэпрэсіям з боку Уладзіміра Святаславіча.

Другі раз каталіцтва спрабавалі распаўсюдзіць крыжакі прыблізна пасля 1201 г., аднак мясцовае насельніцтва лічыла іх ворагамі і адпаведна іх рэлігію варожай.

Першае паспяховая спроба распаўсюдзіць каталіцтва ў Беларусі была зроблена вялікім князем літоўскім Ягайлам ў 1385 г. У гэтым годзе была заключана Крэўская ўнія. Па яе ўмовам Ягайла атрымліваў польскую карону але ўзамен ён абавязваўся хрысціць ВКЛ па каталіцкаму абраду. Каб заахвоціць насельніцтва ВКЛ да перахода ў каталіцтва ён простым людзям якія хрысціліся ў каталіцкую веру выдаваў невялікую суму грошай і новыя боты, а для феадалаў у 1387 г. выдаў прывілей па катораму толькі каталікі атрымлівалі права перадаваць свае маёнткі ў спадчыну.

Многія язычнікі хрысціліся ў каталіцкую веру. А вось паваслаўныя аказалі супраціўленне акаталічванню, якое паступова перарасло ў грамадзянскую вайну. У выніку гэтай вайны Ягайла страціў ВКЛ а вялікім князем з 1392 г. стаў Вітаўт.

Вітаўт апынуўся не на многа лепшым чым Ягайла бо і ён цягнуў насельніцтва ВКЛ да каталіцкай веры. У 1401 г. была заключана Віленска-радамская ўнія, якая ўзнавіла ўсё, што было запісана ў крэўскай уніі ад 1385 г. а іменна ў спадчыну маёнткі маглі перадаваць толькі каталікі. У 1413 годзе быў абнародаваны Гарадзельскі прывілей па катораму праваслаўныя пазбаўляліся права займаць дзяржаўныя пасады. Такая дыскрымінацыя праваслаўных прывяла да яшчэ адной грамадзянскай вайны ў ВКЛ, якая адбылася у 1432 – 1435 г. У час гэтай вайны праваслаўных узначаліў Свідрыгайла а каталікоў Жыгімонт. У 1434 г. Жагімонт ураўняў праваслаўных у эканамічных правах з каталікамі – дазволіў ім перадаваць маёнткі ў спадчыну і многія праваслаўныя феадалы здрадзілі Свідрыгайлу, які пасля гэтага праіграў вайну.

У 1508 г. адбылася паўстанне пад кіраўніцтвам Міхаіла Глінскага якое паднялося таму, што праваслаўныя феадалы не мелі палітычных правоў. Паўстанне было вельмі крывапралітным, і, пасля яго падаўлення, каб падобная рэзня на паўтарылася, Жыгімонт І Стары (1506 – 1548) ураўняў праваслаўных і каталікоў ў правах фактычна а Жыгімонт ІІ Аўгуст (1548 – 1572) яшчэ і фармальна (праз заканадаўства).

Пратэстантства. Трэба адзначыць, што ў 16 ст. многіх беларускіх магнатаў Сапегаў, Радзівілаў, Пацаў, Кішкаў пачала раздражняць багацце і усеўладдзе каталіцкай царквы. Таму калі ў першай палове 16 ст. ў заходняй Еўропе пачалі распаўсюджвацца рэфармацыйныя рухі, то большасць багацейшых феадалаў іх падтрымалі.

Рэфармацыйныя рухі або пратэстантства гэта, дзесяткі хрысціянскіх веравучэнняў якія выступалі супраць, багацця і ўсеўладдзя каталіцкай царквы. Яны былі супраць выплаты царкоўнай дзесяціны (кожны католік аддавай 10 частку сваіх даходаў царкве), супраць зямельных уладанняў каталіцкай царквы, і супраць яе ўмяшальніцтва ва усе бакі жыцця вернікаў. Яны былі за танную царкву, за набажэнствы на роднай мове, а не на лаціне, за пераклад бібліі з лаціны на родную мову.

Пратэстантства не было адзінай канфесіяй яно складалася з мноства пратэстантскіх ці рэфармацыйных рухаў, часта яны не мірыліся паміж сабой, але аб’ядноўваў іх пратэст супраць Каталіцкай царквы. У Беларусі шырока распаўсюдзіўся кальвінізм. У Кальвінізм хрысціліся магнаты, шляхта, багатыя гараджане. Некаторы час здавалася, што будучыня за кальвінізмам а ўсе астатнія канфесіі адыдуць у гісторыю.

Аднак у гэты ж перыяд у ВКЛ узніклі і арыянскія, ці антытрынітарскіх зборы (абшчыны). (Назву яны атрымалі ад сваіх праціўнікаў, якія падкрэслівалі іх залежнасць ад вучэння александрыйскага свяшчэнніка Арыя. Каля 318 г. ён выступіў супраць царкоўнага догмату аб трыадзінстве Бога.) Усе антытрынітарыі ВКЛ былі аднолькава жорсткія, больш чым іншыя рэфарматары, у крытыцы царкоўнай дагматыкі і царкоўнай традыцыі (пастаноў усяленскіх сабораў), але ў адносінах да сацыяльна-палітычных пытанняў яны падзяліліся на дзве плыні.

Радыкальная плынь – асабліва крытычная, выступала супраць прыгнёту, прыгонніцтва, дзяржаўнага насілля і войнаў, за ліквідацыю прыватнай уласнасці, феадальных прывілеяў і г. д. Гэтая плынь пачала набываць вялікую папулярнасць сярод бяднейшых слаёў грамадства і імннна з за яе Магнаты ў будучым спынілі фінансаванне ўсіх пратэстантскіх абшчын. Бо баяліся, што рэфармацыйны рух выйдзе з-пад іх кантроля і перарасце ў якое-небудзь паўстанне.

Памяркоўная плынь – больш памяркоўная, была за паступовыя перамены ў феадальным грамадстве, маральнае выхаванне і асветніцтва пануючых саслоўяў і ўсяго насельніцтва. Найбольш вядомымі прадстаўнікамі памяркоўнага напрамку ў Беларусі былі Сымон Будны і Васіль Цяпінскі. У Нясвіжы ў 1562 г. Сымон Будны (1530 – 1593) выдаў «Катэхізіс» – першае друкаванае выданне ў Беларусі (на старабеларускай мове). Васіль Цяпінскі (1530 – 1603) надрукаваў Евангелле на царкоўнаславянскай і старабеларускай мове. Сымон Будны і Васіль Цяпінскі належалі да памяркоўнай плані арыян (ці антытрынітараяў). Яны ўпершыню ў гісторыі Беларусі публічна звярнулі ўвагу на карэнныя недахопы феадальнага ладу і прапанавалі з пазіцыі памяркоўных пратэстантаў мірныя сродкі для іх аслаблення ці нават ліквідацыі.

Кальвінісцкія і арыянскія зборы адыгралі значную ролю ў пашырэнні асветы і дабрачыннасці ў грамадстве ВКЛ. Пры зборах ствараліся школы, «шпіталі» (прытулкі), часам дзейнічалі друкарні. У 1563 г. у Берасці быў надрукаваны першы ва Усходняй Еўропе поўны звод Бібліі (у перакладзе на польскую мову).

Тым не менш, як ужо гаварылася, з-за папулярнасці радыкальных антытрынітарыяў, магнаты і шляхта спалохаліся, што яны згубяць кантроль над рэфармцыяй, і яна перарасце ў якую-небудзь рэвалюцыю, і спынілі сваю паддтрымку ўсіх рэфармацыйных рухаў

Канчатковы ўдар па рэфармацыі нанеслі Езуіты якія зьявіліся ў Беларусі ў 1570 г. Езуіты – ордэн каталіцкіх манахаў (утвораны ў 1534 г.), асноўная мэта якога ўмацоўваць пазіцыі каталіцкай царквы. У Беларусі яны будавалі касцёлы манастыры а пры іх вельмі добрыя школы, бальніцы а таксама прытулкі для сірот і старых. Імі маглі карыстацца людзі ўсіх веравызнанняў і амаль бясплатна. Ад тых, хто карыстаўся гэтымі ўстановамі перахода ў каталіцтва не патрабавалася але, настаўнікі, дактары, і выхавацелі гэтых устаноў паступова пераконвалі ўсіх тых, хто імі карыстаўся да хрышчэння ў каталіцтва.

Уніяцтва. Ні ў якім разе не трэба лічыць, што ўніяцтва гэта аб’яднанне каталіцтва і праваслаўя. Уніяцтва або Грэка-каталіцкая царква ўтварылася ў выніку Берасцейскай царкоўнай ўніі 1596 г. Да уніі пывяло тое, што ў 1589 г. у Маскве ўтварыўся Маскоўскі патрыярхат. Гэта значыць, што ўсе праваслаўныя вернікі свету абавязаны былі падпарадкавацца Маскве бо там з’явіўся патрыярх. Гэта не ўстройвала ні ўлады РП ні саміх праваслаўных вернікаў РП, многія з іх не хацелі падпарадковывацца Маскве. Таму паміж групай праваслаўных іерархаў Кіеўскай мітраполіі і каталіцкай царквой была заключана Берасцейская царкоўная ўнія, ў выніку каторай утварылася новая хрысціянская канфесія – уніяцтва або грка-каталіцкая царква.

Знешнія прыкметы уніяцкай царквы. Ва ўніяцкай царкве захоўвалась бльшая частка праваслаўнай абраднасці, аднак, падпарадкоўвалася яна Папе Рымскаму, і іменна ён назначаў мітрапалітаў.

Наступствы Уніі. Значная частка праваслаўных вернікаў не прыняла ўнію, тым не менш, праваслаўе ў РП было забаронена. Гэты факт выклікаў шматлікія паўстанні і ў Беларусі і ва Украіне. У 1623 г. рэўніцель уніяцкай царквы епіскап Іясяфат Кунцэвіч у Віцебску загадаў выкапаць з магіл і павыкідаць на памойку ўсіх, хто памёр і не перахрысціўся ва ўніяцтва. Вялікі натоўп раз’юшаных Віцеблян сустрэў яго на плошчы каля Ратушы і разарваў на шматкі. Вінаватых у забойстве пакаралі, але пасля гэтага выпадку кіраўніцтва ўніяцкай царквы перагледзела свае адносіны да рэўніцелей праваслаўнай веры. У 1633 г. праваслаўная царква была дазволена, уніяты ж стварылі манаскі ордэн базіліян які, для распаўсюджання ўніяцкай веры пачаў праводзіць такую ж памяркоўную і талерантную палітыку як ордэн езуітаў (глядзі вышэй).

У выніку на момант падзелаў Рэчы Паспалітай 2/3 хрысціянскіх вернікаў у Беларусі былі ўніяты, 1/4 каталікі астатнія прадстаўнікі іншых канфесій, у тым ліку і праваслаўныя. Праваслаўных было вельмі мала, на ўсю Беларусь была толькі адна Магілёўская праваслаўная епархія, ў якую ўваходзіла некалькі тысяч чалавек.
1   2   3

Падобныя:

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЛекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.)

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЕўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.)
Лекцыя Еўропа І беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.)

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconУтварэнне вкл. Умацаванне велікакняжацкай улады ў пер пал. 14 ст

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЕўропа І Беларусь у канцы ХVІІІ – перш пал. ХІХ ст. Пачатак індустрыяльнай цывілізацыі

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЕўропа І Беларусь у канцы ХVІІІ – перш пал. ХІХ ст. Пачатак індустрыяльнай цывілізацыі

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЕўропа І Беларусь у канцы ХVІІІ – перш пал. ХІХ ст. Пачатак індустрыяльнай цывілізацыі

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЕўропа І Беларусь у канцы ХVІІІ – перш пал. ХІХ ст. Пачатак індустрыяльнай цывілізацыі

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЛекцыя Еўропа І Беларусь ў раннім І высокім сярднявеччы. Станаўленне дзяржаўнасці усходніх славян. (9 – 13 ст.)

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЛекцыя Беларусь у перыяд станаўлення І развіцця буржуазнага грамадства др пал. 19 – пач. 20 ст

Лекцыя Еўропа І Беларусь у познім сярэднявеччы, утварэнне І умацаванне вкл (13 – перш пал. 16 ст.) iconЛекцыя Беларусь у перыяд станаўдення І развіцця буржуазнага грамадства др пал. 19 – пач. 20 ст

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка