Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна




НазваАдносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна
Дата канвертавання29.10.2012
Памер55.61 Kb.
ТыпДокументы
Дзеяслоў

Тэзаўрус


Адносны час – складаная двух- (і трох) ступ. арыентацыя, г.зн. арыентуемае дзеянне ў адносінах да я.-н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна моманту выказвання: – “часы папярэднікі”, “прадбудучыя” і перфект; “часы следаванні” – буд. у пр. ч. і буд. папярэдні ў пр.ч.


Абсалютны час – час, пры яго прамым выкарыстанні, які вызначае дзеянне непасрэдна ў адносінах да моманту выказвання як адначасовае (ц.ч.), папярэдняе (пр.ч.) і будучае (б.ч).


Безасабовыя дзеясловы – гэта нульвалентныя дзеясловы і ўсе тыя адна- і шматвалентныя, якія не спалучаюцца з дзейнікам, першы актант якіх не атрымоўвае статусу дзейніка (звычайна яны вызначаюць дзеянне, якое адбываецца само па сабе, без уздзеяння асобы). Пр.: мне холадна, мне хочацца есці.


Час – грам. катэгорыя дзеяслова, якая з’яўляецца спецыф. моўным адлюстраваннем аб’ект. часу і якая служыць для тэмпаральнай (часавай) лакалізацыі дзеяння ці стану, пра які гаворыцца ў сказе.


Цяперашні час:

  • цяперашні актуальны, які абазначае дзеянне ў момант гутаркі;

  • цяперашні неактуальны – дзеянне недастасаванае да часу (абазначае дзеясл. працэс. прымету як уласцівасць суб’екта). Пр.: Беларусь мяжуе з Літвой.


Будучы час – выяўленне праяўлення дзеяння пасля моманту гутаркі (залежыць ад трывання):

  • ф. буд. часу незаконч. трывання – для абазначэння паўтаральных або працяглых дзеянняў, не паказваючы на іх закончанасць або вынік;

  • ф. буд. ч. зак. трывання – абазначае дзеянні, у выкананні якіх моўца ўпэўнены.


Прошлы час – значэнне выражэння існавання дзеяння ў часавым перыядзе да моманту гутаркі.


Трыванне – грам. кат. дзеяслова, якая паказвае, як праходзіць у часе ці як размяркоўваецца ў часе вызначанае дзеяслоўнае дзеянне.


Незак. тр. – значэнне працэсуальнасці дзеяння без указання на ўнутраную мяжу.


Зак. тр. – зн-не закончанага дзеяння з указаннем на ўнутраную мяжу.


Трыв. пара – два дзеясловы, якія маюць аднолькавае лексічнае значэнне і супрацьпастаўляюцца паводле трыв. прыналежнасці.


Аднатрыв. дзеясловы – дзеясловы, якія маюць значэнне аднаго трывання.


Двухтрыв. дзеясловы – дзеясловы, у якіх спалучаюцца функцыі зак. і незак. трывання.


Дзеяслоў – знамянальная ч. мовы, якая абазначае дзеянне ці працэс як працэсуальную прымету і выражае гэта значэнне ў катэгорыях стану, ладу, часу, асобы, роду (пр.ч., ум.л.), ліку, склону (у дзеепрым.)


Дзеепрыметнік – неспраг. форма дзеяслова, якая абазначае працэс. прымету прадмета, што праяўляецца ў часе.


Дзеепрыслоўе – неспраг. форма дзеяслова, якая абазначае прымету асобы, прадмета, звязаную з дзеяннем, якая выкарыстоўваецца атрыбутыўна.


Стан –

1) грам. кат., якая паказвае адносіны дзеяння да суб’екта;

2) грам. кат., якая паказвае на адносіны дзеяння паміж суб’ектам і аб’ектам.


Інфінітыў – зыходная ф. дзеяслова, якая называе дзеянне, стан як працэс, без марфал. выражэння катэгорый асобы, часу, ладу, ліку. Дзеянне ў чыстым выглядзе.


Асабовыя дзеясловы – дзеясловы, якія спалучаюцца з дзейнікам; уключаюць дзеясловы самай рознай семантыкі.


Лад – грам. кат., якая супрацьпастаўляе 3 грам. значэнні і іх формы, якія выражаюць мадальныя адносіны дзеяння да рэчаіснасці.


Загадны лад (імператыў) – лад, які абазначае рэальнае дзеянне, якое ўяўляецца як неабходнае ці пажаданае і павінна ажыццявіцца асобай ці групай асоб або персаніфікаванымі аб’ектамі ці паняццямі.


Умоўны лад – лад, які абазначае дзеянне як пажаданае або магчымае, якое можа адбыцца пры пэўнай умове.


Абвесны лад – лад, які абазначае дзеянне, якое адбываецца ў цяп., буд., пр.ч. і ўяўляе яго як аб’ектыўны факт, указвае на асобу, лік.


Прамапераходныя дзеясловы – называюць дзеянне, накіраванае непасрэдна на прадмет. Прадмет або ствараецца, або змяняецца.


Пераходныя дзеясловы – называюць дзеянне, накіраванае на аб’ект, што выклікае ў ім пэўныя змены.


Ускоснапераход. дзеясловы – называюць дзеянне, што пэўным чынам звязана з аб’ектам, але адносіцца да яго ўскосна.


Непераход. дзеясловы – выражаюць рух, становішча ў прасторы, фіз. і псіх. стан, не звязаны з аб’ектам.


Спражэнне – дзеяслоўнае формаўтварэнне, якое ахоплівае ўсю парадыгму дзеяслова, усю сукупнасць яго форм у межах адной дзеяслоўнай лексемы і якое выражае суадносныя грам. катэгорыі.


Парадыгма (роду, ліку, асобы) – 1) асобы клас лінгвіст. адзінак, якія супрацьстаяць адна адной, і ў той жа час аб’яднаных аднолькавымі прыкметамі ці тым, што выклікаюць пэўныя асацыяцыі;

2) сукупнасць моўных адзінак, звязаных парадыгматычнымі адносінамі;

3) мадэль ці схема арганізацыі такога класа ці сукупнасці.


Дзеясловы руху – дзеясловы, якія абазначаюць працэс, не звязаны з аб’ектам і які абазначае перамяшчэнне ў прасторы самога суб’екта. Пр.: бегчы, ісці, крочыць, ляцець, плысці.


Мадальныя словы – словы, якія выражаюць мадальную ацэнку аб’ект. рэчаіснасці, ступень упэўненасці моўцы ў верагоднасці рэальнасці паведамлення. Яны ўказваюць на:

  1. крыніцу паведамлення;

  2. ацэнку, форму, спосаб выражэння думак;

  3. неабходнасць прыцягнуць увагу субяседніка;

  4. на эмац. рэакцыю на выказванне.


Суплетывізм – утварэнне формаў аднаго і таго ж слова ад розных асноў.

Пр.: браць – узяць.


Мадальныя дзеясловы – дзеясловы, якія выражаюць адносіны зместу выказвання да рэчаіснасці.


Зваротныя дзеясловы – дзеясловы + ся; ся пераходзіць ад ф. В. склону звар. займенніка сябе, якая ператварылася ў прыдзеясл. часціцу, а потым канчаткова злілася з дзеясловам.


Узаемна-зваротныя дзеясловы – абазначаюць дзеянне дзвюх або некалькіх асоб, кожная з якіх з’яўляецца адначасова і суб’ектам, і аб’ектам.

Пр.: вітацца, абдымацца, сустракацца.


Незварот. дзеясловы – дзеясловы без ся, якія не маюць зваротнасці.


Асоба – грам. кат., якая перадае адносіны дзеяння і яго суб’екта да гаворачай асобы.

1-ая ас.: суб’ект дзеяння – сама гаворачая асоба;

2-ая ас.: суб’ект дзеяння – субяседнік;

3-ая ас.: суб’ект дзеяння – асоба ці прадмет, пра якія гаворыцца


Прадукт. дзеясловы – група, у якую ўваходзяць дзеясловы з мадэллю словаўтварэння, якая з’яўляецца адкрытай, таму што можа пастаянна папаўняцца новымі дзеясловамі.


Непрадукт. дзеясловы – група, у якую ўваходзяць дзеясловы з мадэллю словаўтварэння, якая з’яўляецца закрытай, таму што па тыпу дзеясловаў гэтай групы новыя дзеясловы не ўтвараюцца.


Спрагальная ф. дзеяслова –

  1. дзеясловы, якія абазначаюць дзеянне, якое працякае ў часе і мае адносіны да суб’екта і аб’екта дзеяння;

  2. усе катэгорыі, акрамя склону, спрагаюцца;

  3. спраг. формы кіруюць залежнымі словамі, і зал. словы могуць прымыкаць да іх.


Неспраг. ф. дзеяслова –

  1. інфінітыў;

  2. дзеепрыметнік;

  3. дзеепрыслоўе.


Аснова дзеяслова – адрозніваецца ад іменнай. Аснова дз. можа заканчвацца як на зычны, так і на галосны гук, а формаўтв. дзеясл. афікс можа пачынацца як гал., так і зычным гукам:

а) на галосны;

б) на зычны;

в) на цвёрды;

г) на мяккі.


Аснова цяп. ч. – аснова дзеяслова цяп. ч 3-яй ас. мн. л..


Аснова пр.ч. (інфінітыва) – аснова дзеяслова пр. ч. 3-яй ас. ж. р.


Безаб’ектныя дзеясловы – дзеясловы, якія ўказваюць на схільнасць суб’екта да пэўнага дзеяння, на звычайную яго ўласцівасць (дзеянне ў сведамляецца як звычайная характэрная ўласцівасць суб’екта). Пр.: сабака кусаецца.


Безас. дзеясл. формы –

  1. дзесловы, якія абазначаюць з’явы прыроды (вечарэе);

  2. некантралюемы фіз. і псіх. стан жывой істоты (шанцуе);

  3. магчымасць, неабходнасць дзеяння (прыйшлося ісці);

  4. дзеянне невядомай або стыхійнай сілы (цягне, запарушыла).


Аднакратныя дзеясловы – дзеясловы, якія абазначаюць аднаразовыя дзеянні, абмежаваныя пэўным момантам іх праяўлення. Пр.: кальнуць, мігнуць.


Мнагакратныя дзеясловы – дзеясловы, якія ўказваюць на шматразовае паўтарэнне дзеяння.


Дапаможны дзеяслоў – дзеяслоў, які выкарыстоўваецца ў спалучэнні з інш. словамі (звычайна з інфінітывам) для ўтварэння аналіт. формы. Пры гэтым ён траціць сваё лекс. значэнне і становіцца паказчыкам грам. кат-ыі ас., ліку, часу і інш.

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconУ дзесяцітысячным Ельску ёсьць безыменны мікрараён. Ён, у сваю чаргу, мае два прыгарада. Называюцца яны на кітайскі лад: Шанхай-1 І Шанхай Гэтыя кварталы
У дзесяцітысячным Ельску ёсьць безыменны мікрараён. Ён, у сваю чаргу, мае два прыгарада. Называюцца яны на кітайскі лад: Шанхай-1...

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconВойны! Яны з’явіліся на зямлі адначасова з узнікненнем чалавека некалькі тысячагоддзяў назад. А за апошнія 5000 год народы планеты, па падліках гісторыкаў
Беларусі адгрымелі апошнія залпы. Але І зараз зямля час ад часу агаляе свае раны. Памяць ёсць сумленне ў адносінах да мінулага. Чалавеку...

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconПытанне Асноўныя тэндэнцыі развіцця сусветнай эканомікі ў міжваенныя гады. Па канспекту
Гэта у сваю чаргу выклікала друкаванне "пустых", не забяспечаных таварамі, грошай – інфляцыю

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconМатэматыка 7 клас (25 пытанняў 3 чвэрць)
Калі мнагачлен запісалі як здабытак двух мнагачленаў, то гэта дзеянне называюць

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconЭтапы работы над сачыненнем
Удакладніце дату стварэння твора, гістарычныя падзеі, у час якіх адбываецца дзеянне

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconПаняцце дзяржаўнага кіравання
У сваю чаргу дзяржаўнае кіраванне гэта юрыдычна ўладная, якая арганізыйная дзейнасць адмысловай групы органаў дзяржавы, што складаецца...

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconДыферэнцыяльныя раўнанні канспект лекцый для студэнтаў ІІІ курса матэматычнага факультэта
У сваю чаргу класічная вышэйшая матэматыка уключае розныя раздзелы вышэйшая матэматыкі. Частка з гэтых раздзелаў істотна абапіраецца...

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconФакультатыўны занятак
Тэма: Задачы на ўстанаўленне ўзаемаадназначнай адпаведнасці паміж мноствамі, якія складаюцца з двух-трох элементаў

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconВывучэнне фанетычных сродкаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы
Вну, пра якія гаварылася вышэй. Аднак стваральнікі гэтых абагульняльных прац, развіваючы далей навуку аб беларускай мове, у сваю...

Адносны час складаная двух- (І трох) ступ арыентацыя, г зн арыентуемае дзеянне ў адносінах да я н. кропкі адліку, лакалізуемай, у сваю чаргу, адносна iconДа пытання аб паходжанні роду Іллінічаў
Пасіўная грамадска-палітычная пазіцыя ІХ нашчадкаў І ранняе выгасанне роду не дазволілі працягнуць шматабяцальны шлях продкаў. Іллінічы,...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка