Уа "Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава" Факультэт беларускай філалогіі І культуры




НазваУа "Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава" Факультэт беларускай філалогіі І культуры
старонка2/3
Дата канвертавання11.11.2012
Памер309.25 Kb.
ТыпДокументы
1   2   3

2. ЖАНРАВА-ТЭМАТЫЧНАЯ РАЗНАСТАЙНАСЦЬ БЕЛАРУСКАЙ ФАНТАСТЫЧНАЙ ПРОЗЫ НА ПРЫКЛАДЗЕ ТВОРЧАСЦІ ПААСОБНЫХ АЎТАРАЎ

2.1. ВЫРАЗНАЯ БЕЛАРУСКАСЦЬ І ВЫХАВАЎЧЫ АСПЕКТ ТВОРЧАСЦІ Р. БАРАВІКОВАЙ


Вельмі плённа ў жанрах псіхалагічнай і дзіцячай фантастыкі працуе Раіса Баравікова, па ініцыятыве якой у часопісе "Маладосць" стаў выходзіць дадатак "Фантаст", што прыкметна актывізавала дзейнасць айчынных фантастаў. У 2002 г. ў выдавецтве "Мастацкая літаратура" выйшла кніга фантастычных апавяданняў Р. Баравіковай "Вячэра манекенаў". У сваіх творах пісьменніца, як правіла, не пераносіць дзеянне ў касмічную прастору, не абцяжарвае сюжэт празмернай сацыялізацыяй і напружаным імкненнем спасцігнуць таямніцу чалавечага існавання. Для прозы Р. Баравіковай характэрны псіхалагізм, вострасюжэтнасць, мяккі гумар, наяўнасць інтымна-аўтарскага пачатку, а таксама філасафічнасць і выразная беларускасць, якая выяўляецца ў персанажах апавяданняў, месцах разгортвання падзей, звароце да беларускай міфалогіі. У фэнтэзійным жанры пісьменніца праявіла сябе, надрукаваўшы невялікую трылогію для дзяцей сярэдняга школьнага ўзросту “З казак старога астранаўта” (2005). Касмічныя прыгоды і жыццёвыя калізіі, авантурны сюжэт, у якім галоўнымі персанажамі з’яўляюцца людзі, наяўнасць рэальнага свету побач з выдуманым, нязмушаная, лёгкая мова – усё гэта дае падставы аднесці твор да жанру дзіцячай фантастыкі. Аднак філасафічнасць думак, закладзеных у кожным апавяданні трылогіі, адсутнасць навуковасці і “загружанасці” тэхнічнымі тэрмінамі, так характэрнымі для НФ, робіць зразумелым тое, чаму пісьменніца назвала сваё “Касмічнае падарожжа” чытаннем-фэнтэзі.

У першым апавяданні “Гальштучнік” галоўныя героі трылогіі Сымон, бартавы батанік, і доктар Савіч разам з камандай касмалёта трапляюць на планету, дзе прысутнічаюць формы жыцця. Ужо ў самім апісанні асяроддзя бачна нацыянальная платформа пісьменніцы і яе адносіны да багаццяў прыроды Беларусі: “Першае ўражанне было такое, нібыта мы трапілі ў Белавежскую пушчу ці Бярэзінскі запаведнік. Альбо і ўвогуле нейкі агромністы здзічэлы сад дзе-небудзь пад Нароўляю, ці пад Слуцкам”[6, с. 86]. Мясцовыя жыхары выглядалі як дзікія продкі людзей. З вопраткі на іх былі толькі чорныя гальштукі-бабачкі, якія былі тут абсалютна не дарэчы. Гаварылі дзікуны на нейкай незразумелай мове, аднак доктар Савіч хутка ўступіў з імі ў гутарку і стаў перакладаць астатнім членам каманды. Аказалася, што мова гэта лацінская, а самі жыхары далёка не такія дзікія, якімі здаваліся гасцям планеты. Як яны патлумачылі доктару, вакол – сапраўдная цывілізацыя з вялізнымі будынкамі, транспартам, фабрыкамі, магазінамі. Толькі ўсё гэта – будучыня, якая пакуль з’яўляецца проста ідэяй. Наспеў час адлятаць і на развітанне адзін з мясцовых жыхароў падарыў доктару Савічу свой гальштук. Потым доктар патлумачыць, што гальштук – гэта “Праграма, завезеная на Зялёную планету прадстаўнікамі адной з самых высакаразвітых сусветных цывілізацый. Усё выключна проста. Таму хто носіць гэты гальштук, спачатку выдаецца міраж, мара жыцця. [...] Але ўсякую мару трэба ўвасобіць у жыццё, зрабіць явай. І гэта прадугледжана Праграмай. Яна выдае ўстаноўкі, падрабязнае тлумачэнне, як і што трэба рабіць, каб гэтую мару здзесніць”[6, с. 88]. Гэта празрысты намёк на філасофскую тэорыю, што кожны чалавек мае сваё прадвызначэнне і шлях па жыцці, толькі часта выбірае не тыя кірункі і губляе мэту. Тут жа ў зародку і ідэя краіны-утопіі, дзе кожны жыхар мае роўныя магчымасці, бо кожнаму абяцана свая асабістая мара.

Доктар таксама атрымаў ад Праграмы свой міраж – ён павінен быў знайсці другую Зямлю, а таксама планету, на якой знаходзіцца “машына часу”. Яму ніхто не паверыў, і мара засталася няздзейсненай. Доктар доўгі час насіў гальштук, не здымаючы. Але аднаго разу падарунак жыхара зялёнай планеты трапіў да касмічнай жывёлы, што жыла ў Савіча дома. Жывёла ператварылася на птушку з чорнай палоскай на шыі. Так доктар згубіў магчымасць атрымліваць устаноўкі ад Праграмы, а на свет з’явілася новая птушка – Гальштучнік.

Другое апавяданне “Зямля-2” з’яўляецца працягам падзей, што апісваліся ў “Гальштучніку”: каманда ў складзе знаёмых нам доктара Савіча, батаніка Сымона, капітана Антона Верашчакі і псіхолага Галі выпраўляецца на пошукі копіі Зямлі, якая, як падказала раней доктару яго Праграма, знаходзіцца у сузор’і Дзевы. Прыгоды пачынаюцца з таго, што на караблі знаходзіцца чужы – хлопчык Арцём Нічыпаровіч. Разам з ім уся каманда і прылятае на “Зямлю-2”, якая нечакана аказваецца абсалютна дакладнай копіяй роднай планеты. Настолькі дакладнай, што тут героі сустракаюць сваіх знаёмых, суседзяў, знаходзяць свае рэчы. Саміх герояў тут таксама пазнаюць. Аднак Сымона нешта насцярожвае: вочы людзей свецяцца ліловым ззяннем. Не, гэта не Зямля! Тлумачэнне прыходзіць ад псеўда-знаёмай доктара Савіча – Лоры. Планета, на якую яны трапілі, копія Зямлі, а людзі на ёй – клоны зямлян. Толькі клоны бессмяротныя. Ім нават сон не патрэбен. Іх жывіць энергія ядра планеты – адсюль ліловае ззянне ў вачах. Лора папярэджвае гасцей пра небяспеку, што пагражае ім на “Зямлі-2”, і просіць узяць яе з сабою. Ёй хочацца таксама, як і людзям, спаць і бачыць сны, хочацца спасцігаць новае. Аднак па меры аддалення ад планеты сілы пакідаюць яе. Лора памірае, ад яе застаецца толькі невялічкі ліловы хрусталік, што ззяў у яе вачах. Праз нейкі час з яго вырасце дзіўнае кветка на дачы доктара Савіча. А пакуль каманда вяртаецца на родную планету, пахаваўшы Лору ў космасе, без аніводнага доказу існавання “Зямлі-2”. Дый навошта доказы? Калі стала зразумелым галоўнае: чалавеку замест бяссмерця дадзены цудоўны дар – магчымасць спасцігаць нешта новае, пранікаць у яшчэ не зведанае, не замыкацца ў шкарлупіне свайго свету, якой бы надзейнай аховай яна ні была.

Апавяданне “У садах Семіраміды - няўтульна” – пра пошукі доктарам Савічам і астатнімі “машыны часу”. У гэтым падарожжы да вядомых нам герояў далучаецца старшы пілот Ганс Мюлер з Саксоніі. У адным з дыялогаў апавядання Раіса Баравікова, фантазіруючы на тэму “беларусы ў космасе”, выяўляе свой гонар за краіну, у якой жыве, свае спадзяванні на будучыню, сваю актыўную грамадзянскую пазіцыю. Ганс цікавіцца: “А чаго вы, беларусы, такія прагныя да розных такіх сенсацый? Ледзь не ўвесь космас аблёталі! Вы хоць шыльдачкі пакідаеце на планетах – “Тут былі беларусы”?! – Разумееш, Ганс, - і Антон задумаўся. – Беларусь – невялікая па памерах краіна. Хто на Зямлі згадае пра нас, калі мы самі пра сябе не нагадаем. Чым больш сенсацыйных адкрыццяў мы робім, тым больш пра нас ведаюць”[6, с. 100].

У выніку падарожжа, у рукі герояў трапляе старажытны іншапланетны артэфакт – вялізнае металічнае вуха. Але падчас вяртання гэтае вуха сплюснула так, што тое ператварылася на звычайную бляху. Сымон прапанаваў падарыць яе Арцёму Нічыпаровічу. “У простай рэчы можна не пабачыць галоўнага”[6, с. 105]. А для хлопчыка сплюснутае вуха сталася сапраўдным скарбам. Як раз Арцём са сваім сябрам Алікам і раскрылі тайну артэфакта. Пралезшы праз вуха, яны трапілі ў старажытны Вавілон, адзін – у выглядзе елачкі, другі – як салавей. Пабывалі ў садах Семіраміды, “павандравалі” па пясках. Вярнуцца ў свой час ім дапамог астраном з Вавілонскай вежы. Хлопцы прапанавалі яму пабываць у будучыні, у Беларусі. Але астраном адмовіўся, бо вуха дае выхад у маленькую частачку свету, а Вавілон – гэта цэлы сусвет. “У кожнага чалавека свой Вавілон” [6, с. 107], - вывеў Сымон, калі Арцём распавёў яму пра свае прыгоды, і заспяшаўся знайсці тое вуха. Але артэфакт бясследна знік.


2.2. ТВОРЧЫЯ НАВАЦЫІ СЕРЖА МІНСКЕВІЧА


Серж Мінскевіч – трыццацівасьмігадовы пісьменнік, карэнны мінчук, скончыў філалагічны факультэт БДУ, працаваў у газеце “Культура”, быў рэдактарам аддзела мастацкага перакладу ў часопісе “Першацвет”, зараз з’яўляецца маладым навуковым супрацоўнікам Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі. Творчасць Сержа Мінскевіча ў галіне фантастыкі (у прыватнасці - фэнтэзі) характарызуецца філасафічнасцю, мадэрновасцю, спалучэннем старых, правераных традыцый, вобразаў, сімволікі з высакаякаснымі прыгодніцкімі сюжэтамі кампутаровых гульняў (квэсты).

Да касмічнага фэнтэзі можна аднесці і эксперымент С. Мінскевіча ў сферы дзіцячай літаратуры – фантастычную аповесць “Забаўкі для малодшых” (1995). У межах авантурна-прыгодніцкага сюжэту пераплятаюцца элементы традыцыйнага ТФ (наяўнасць магічнага артэфакту – чароўнай палачкі; праўда для навуковай стылізацыі яна называецца “сінтэзатарам ідэі”, альбо “дзэйхатонам”), КФ (гаспадаранне рэлігіі падмяняецца “практычнай магіяй”, шаманствам, абрадамі, што ўжо паспелі згубіць першапачатковы сэнс; богі сталі простым інструментам у руках людзей) і нават гумарыстычнага фэнтэзі. Знакавым момантам становіцца тое, што богі ў створанай аўтарам рэальнасці з’яўляюцца змадэляванымі на ўзор людзей звышыстотамі. Галоўны герой апавядання Франціш Карэза, што вёз дамоў падарунак імператара Тарабянгосы – сінтэзатар ідэі, трапляе на планету-“звярынец” Валадаркі-сігома. Карэза сустрэўся з мясцовым мудрацом Старым Д’яблам, і той распавёў яму гісторыю краю: “Зусім маладым я сінтэзаваў жывую клетку са штучных матэрыялаў. Я першы пачаў рабіць біяробатаў – бяскрыўдных памочнікаў чалавека. Аднойчы мая 18-гадовая дачка сарвалася са стромкай скалы. Я цалкам зрабіў яе нанава! [...] Яны (ворагі) праніклі ў нашыя сакрэты і пачалі штампаваць сігомаў як ідэальных жаўнераў, як звышзброю. Мы ж рабілі сігомаў на ўзор чалавека. [...] Усе недахопы, усе заганы людзей, узмоцненыя ў некалькі разоў, выявіліся ў сігомаў. [...] Кожны “цягнуў у свой бок”: я – сігом, я самы, самы, самы!.. Яны знішчылі амаль усіх людзей і біліся паміж сабою, пакуль не засталося толькі тры сігомы.[...] Мая дачка абвясціла сябе валадаркай. Нейкім цудам яна захавала маленькі куток лесу і перасяліла туды рэштку людзей...”[22, с. 79-80]. Цяпер галоўны герой, як некалі Стары Д’ябал, імкнецца палепшыць жыццё “здзічэлых” насельнікаў “Звярынца”. Але ў яго не атрымліваецца прабіцца скрозь “панцыр” эгаістычных і па-вырварску нізменных каштоўнасцей мясцовых жыхароў. Толькі адзін прадстаўнік племені Дзікіх Звяроў – Ружовы бусел – спасцігае ўвесь гуманізм памкненняў Франціша. Стрыжнёвай ідэяй праходзіць думка пра самастойнае паступовае развіццё чалавецтва без умяшальніцтва знешніх сіл, думка, укладзеная ў вусны Мірэі, Валадаркі: “Пакуль бацькі не будуць абараняць сваіх сыноў, пакуль брат не будзе стаяць за брата, за сястру, чалавек за чалавека, і пакуль сам ЧАЛАВЕК не будзе лічыць сябе НЕЗАЛЕЖНЫМ і ВОЛЬНЫМ, людзям не патрэбны твае падарункі. [...] Пройдзе час – і людзі стануць такімі, як ты!”[22, с. 95].


У аснову рамана-фэнтэзі “Сад замкнёных гор” (2004), дзе пераплятаюцца рэлігійна-прыпавесційныя матывы, элементы аркады і квэста, пакладзена ідэя існавання зямных цывілізацый пасля сусветнай катастрофы.

Пасля падзення на планету вялікага касмічнага карабля, усё, што засталося жывым, спусцілася углыб зямлі пад самым кратарам, утварыўшы цэлыя ярусы гарадоў-цывілізацый: вемасуты, звонгі, апраханцы і інш. Уверсе ж, над імі, на дне кратару, знаходзілася крыніца новага жыцця – чароўны Сад. Жыццё падземных жыхароў аднастайнае, бруднае, жорсткае. Наспеў момант карэнных зменаў, пошукаў выйсця. “Стабільнасць існуючай сістэмы немагчыма для фэнтэзі: функцыяй героя з’яўляецца адраджэнне традыцыі ці яе знішчэнне”[37, с. 95]. Тут мы сутыкаемся з тыповай для жанру класічнага фэнтэзі з’явай – ідэяй выбранца-шукальніка (альбо авантурыста): “У кожнага народа адзін раз за жыццёвы цыкл нараджаецца пакліканец. Яго цікаўнасць мацнейшая за ягоны лёс”[26, с. 7]. Галоўны герой рамана вемасут Даляшорзах Інйорм пайшоў па Шляху ўверх, каб, знайшоўшы выхад, вывесці вемасутаў з долу. Гэта надзвычай моцны, несапсаваны амаральнасцю і жорсткасцю жыцця пад зямлёй, шчыры і адданы малады чалавек. Яго жыццё ад нараджэння абараняе Спіральная Замова Замоў, з ім заўсёды побач духі яго племені і голас старэйшага вешчуна, які накіроўвае па Шляху.

Цікавы і загадкавы вобраз вандроўнага філосафа, які прыўносіць у раман элемент магічнасці і нават гумару: “Я Оярэт-С Кіфандоарвай-Міц, вольны маг і філосаф. Апошнім часам жыў на сметніку і думаў над пабудовай свету. Я без лішняй сціпласці скажу, што раскрыў тайну стварэння вас... Мяне. Сусвету! – пры гэтым галава яго моцна захісталася, напэўна, каб зацвердзіць справядлівасць сказанага. – А вы, шаноўны спадар, першы, хто звярнуўся да мяне, і я вас узнагароджу... [...] сваёй тэорыяй!”[26, с. 26]. Оярэт-С надаваў вялікую ўвагу Слову, яго магічнай, стваральнай сіле. У адрозненне ад усіх тэхнічных сродкаў, узгаданых у творы, Слова станавілася наймацнейшай зброяй, бо яно ўплывала на ўнутраныя формулы рэчаў, перапраграмоўвала іх. Таму філосаф на развітанне, акрамя папяровага пакунка з семем чароўнага яблыка, даў галоўнаму герою яшчэ і наступную параду: “Пішыце вершы і ідзіце сваім Шляхам”[26, с. 27]. Быццам ведаў, што хутка Даляшорзах стане перад выбарам.

Лінія доўгу пакліканца цесна пераплецена з лініяй кахання. Палкая прыгажуня і барацьбітка Руата Наяроч прызнала першынства над сабой за галоўным героем, стала яго заваёвай. Але каханне Даляшорзаха засланіла яго Шлях, і Руата пакінула любімага за яго слабасць і здраду доўгу, далучылася да яго ворагаў. І вось у крычычнай сітуацыі, перад тварам смерці вемасут узгадаў параду філосафа і праспяваў Руаце пра сваё каханне, але было позна. Затое сіла слова ўздзейнічала на блакітнавокую дзяўчыну племені апраханцаў, адзіную, што засталася ў жывых, дзякуючы Даляшорзаху. Менавіта яе брама, што адкрывае ўваход у Чароўны Сад, прапусціць праз сем гадоў (магічная лічба, што харатэрна для ТФ і КФ) да яе каханага. Руату ж брама знічтожыла, бо ўваход дазволены толькі праведнікам.

Там, ужо ў Садзе, стаўшы, дзякуючы магічнаму яблыку Оярэта-С, мужам і жонкай (варыятыўная рэмінісцэнцыя з Бібліі), яны змаглі выжыць. Нягледзячы на ўмову, што Сад выбірае мацнейшага з дваіх гаспадароў, а другога забівае. Яны сталі адным цэлым, і гэтае цэлае збіралася стаць крыніцай новага жыцця. Блакітнавокая Сэйна радавалася: “Мы з табой “плюсікі” і “мінусікі” інфармацыі, і як нам пашанцавала, што табе і мне дадзена жыць у адным свеце і нашы коды аднолькавыя, мы разумеем адно аднаго. Як цудоўна, што хітрыя “плюсікі” і “мінусікі”, нашы “так” і “не” дазваляюць нам кахаць” [26, с. 30]. За гэтай выдуманай умоўнасцю Саду хаваецца тое, што робіць чалавека чалавекам: адказнасць за сябе і за іншых, вернасць свайму Шляху, здольнасць і вялікае шчасце кахаць.


Працягам, альбо сіквэлам да “Сада замкнёных гор” стаў раман “Зорныя гульні” (2005). Сам аўтар акрэсліў жанр гэтага твора як касмічнае фэнтэзі. Па сутнасці, “Зорныя гульні” – гэта пашыраная рэдакцыя для дарослых аповесці “Забаўкі для малодшых”. Толькі да першапачатковай лініі прыгод Ружовага Бусла далучаецца другая сюжэтная лінія – касмічная вайна паміж дарнейцамі на чале з правіцельніцай Мірэяй і Арганізацыяй Кантролю Жаданняў. Удзельнікам і першапрычынай вайны стаў ужо вядомы нам Франціш Карэза, альбо Белая Кашуля, які на самай справе з’яўляецца сынам Першага канцлера планеты Сад замкнёных гор Даляшорзаха Ін-Йорма – Фрайцінам. Яго Вялікасць прынц Чэвар быў незадаволены тым, як распараджаўся Фрайцін падарункам былога імператага – дзэйхатонам (ці чароўнай палачкай), і патрабаваў выдачы артэфакту назад. Мірэя і яе госць адмовіліся.


У аснову апавядання Ларысы Рублеўскай "Дзеці гамункулуса" (1999), дзе пераплятаюцца міфы і сучаснаць, пакладзена легенда пра чарнакніжніка пана Твардоўскага, стваральніка штучнага чалавека - гамункулуса. "Дзеці гамункулуса" Л. Рублеўскай - "аповесць-міф", дзе ідэальнае, фантастычнае раствараецца ў рэальным, у соцыуме... Праз ідэю прагрэсіруючай бездухоўнасці міф прасціраецца на сучаснасць, упісваецца ў кантэкст рэальнасці" (В. Локун) [18, с.266]. Такім чынам, аповесць Л. Рублеўскай пра бездухоўнасць і дэградацыю грамадства можна назваць сацыяльным міфам. А пераход з рэальнасці ў выдуманы свет дае падставы аднесці гэты твор да ўмоўнага фэнтэзі.

Гераіню - маладую жанчыну Віку - выпраўляюць у службовую камандзіроўку ў суседнюю прыбалтыйскую рэспубліку. Па прыездзе ў горад яна заўважае дзіўныя рэчы: немагчымасць патрапіць да блізкага мора, млявасць мясцовых жыхароў і супрацоўнікаў завода, на які Віка прыехала па дэталі: "Ну што яны ўсе ў гэтым горадзе такія млявыя, такія бледныя!" [28, с.25]. Камандзіроўка зацягваецца, бачна, што Віку хочуць затрымаць.
1   2   3

Падобныя:

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconАнага тэсцiравання дапаможнік для слухачоў факультэта давузаўскай падрыхтоўкі Віцебск Выдавецтва уа "вду імя П. М. Машэрава" 2008
Друкуецца па рашэнні навукова-метадычнага савета ўстановы адукацыі “Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава”

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconДзея­слоў. Дзеепрыметнік. Дзеепры­слоўе. Прыслоўе. Бпс. Няпоўна­знамянальныя словы Вучэбна-метадычны дапаможнік Віцебск Выдавецтва уа "вду імя П. М. Машэрава" 2006
Друкуецца па рашэнні навукова-метадычнага савета ўстановы адукацыі “Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава”

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconВiцебскi гарадскi выканаўчы камiтэт вырашыў
Вараб’ёва Мікалая Цімафеевіча загадчыка кафедры алгебры І методыкі выкладання матэматыкі ўстановы адукацыі ”Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт...

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры icon«Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны» зацвярджаю
В. М. Лебедзева – старшы выкладчык кафедры беларускай культуры І фалькларыстыкі уа “гду імя Ф. Скарыны”

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры icon«Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны» зацвярджаю прарэктар па вучэбнай рабоце
А. А. Кастрыца – дацэнт кафедры беларускай культуры І фалькларыстыкі уа “гду імя Ф. Скарыны”

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconМіністэрства адукацыі рэспублікі беларусь установа адукацыі "Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны" Філалагічны факультэт гісторыя мовазнаўства
Рэкамендавана да выдання навукова-метадычным саветам Установы адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны” 26...

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconМіністэрства адукацыі рэспублікі беларусь установа адукацыі "Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны" Філалагічны факультэт тэсты па гісторыі мовазнаўства практычны дапаможнік для студэнтаў філалагічнага факультэта гомель 2003
Рэкамендавана да выдання навукова-метадычным саветам Установы адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны”26...

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconУстанова адукацыі "Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя Максіма Танка" Факультэт псіхалогіі Графік вучэбнага працэсу на
Установа адукацыі “Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя Максіма Танка”

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconКожны, хто свядома І добраахвотна выбраў для прафесійнай падрыхтоўкі на вышэйшым узроўні Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна (далей -універсітэт)
Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна (далей -універсітэт), прымае на сябе як правілы ўнутранага распарадку, так І галоўнае...

Уа \"Віцебскі дзяржаўны універсітэт імя П. М. Машэрава\" Факультэт беларускай філалогіі І культуры iconЗнакава-сімвалічная сістэма беларускай традыцыйнай духоўнай культуры
А. Швед, прафесар кафедры беларускага літаратуразнаўства ўстановы адукацыі «Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна», доктар...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка