Академия министерства внутренних дел республики беларусь




НазваАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Дата канвертавання11.11.2012
Памер79.05 Kb.
ТыпДокументы
УЧРЕЖДЕНИЕ ОБРАЗОВАНИЯ «АКАДЕМИЯ

МИНИСТЕРСТВА ВНУТРЕННИХ ДЕЛ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ»

ФАКУЛЬТЕТ МИЛИЦИИ


Индивидуальный зачет


ТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ ГОСУДАРСТВА И ПРАВА

раЗВИТИЕ МЕСТНОГО САМОУПРАВЛЕНИЯ В ВЕЛИКОМ КНЯЖЕСТВЕ ЛИТОВСКОМ


КОНСТИТУЦИОНОЕ ПРАВО, АДМИНИСТРАТИВНОЕ ПРАВО

ОСНОВНЫЕ ГАРАНТИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ДЕПУТАТА ПАЛАТЫ ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ, ЧЛЕНА СОВЕТА РЕСПУБЛИКИ НАЦИОНАЛЬНОГО СОБРАНИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ


ТУПИКИН ВАДИМ АНАТОЛЬЕВИЧ, 4 курс дневное отделение

8 029 522 64 49


МИНСК, 2008

РАЗВІЦЦЕ МЯСЦОВАГА САМАКІРАВАННЯ

Ў ВЯЛІКІМ КНЯСТВЕ ЛІТОУСКІМ


У сувязі з тым, што мясцовае самакіраванне ў Вялікім княстве Літоўскім з’яўляецца велімі шырокім праблемным полем, у данным эссэ стаўлю перад сабой задачу разглядаць толькі пэўныя аспекты мясцовага самакіравання. На сённяшні дзень мяшчанства, як і шляхцецтва, і сялянства вывучалася шматлікімі навукоўцамі, такімі як, М. Макараў, М.У. Сільчанка, А.П. Грыцкевіч, В. Дружчыц, З.Ю. Копысскій,  аднак ёсць ў вызначаных меркаваннях дадзеных навукоўцаў несутыкненні.

Мяшчанства, складалася вельмі доўгі час, гэты працэс доўжыўся дзесяцігоддзі і стагоддзі, а ў XVI стагоддзі прыняў канчатковы прававы статус саслоўя.

У склад мяшчаскага саслоўя ўваходзілі розныя людзі па сваім стане – ад гарадскога плебса да заможных купцоў і патрыцыяту (па падліках беларускіх даследчыкаў, колькасць патрыцыяту ад усіх мяшчан складала каля 5 %, а сярэдніх па дабрабыту мяшчан – 40-50 %), розных нацыянальнасцей і веравызнанняў [1, с. 226].

Па сацыяльна-эканамічным стане ў складзе мяшчанскага саслоўя былі разнастайныя рамеснікі (майстры, подмайстры, вучні), купцы, крамнікі, прасалы, прадстаўнікі розных пасад гарадскіх урадаў (вартаўнікі, брамнікі, агнянікі, магістрацкія слугі), а таксама пастухі, земляробы (асабліва ў мястэчках) і іншыя [2, с. 71].

Часам назва “мяшчане” ўжывалася ў адносінах да жыхароў замкавых, духоўных і прыватнаўласніцкіх юрыдык. Гарады атрымлівалі ад манархаў наказы, каб людзі, якія маюць аселішча на землях ці ў дамах шляхты і духаваенства, плацілі гарадскія падаткі і спаўнялі абавязкі, якія ляжаць на мяшчанах, незалежна ад таго, чыёй юрысдыкцыі падлягаюць [3, с.138].

Былі выпадкі залічэння ў склад мяшчанства збяднелай шляхты, а таксама атрыманне шляхцетва мяшчанамі (найперш ураднікаў) Бярэсце, Вільні, Магілёва, магчыма Віцебска, Гародні і Дзісны. Мяшчане выбіралі дэлегатаў у трыбунал ВКЛ і задварны асэсарскі суд. Мяшчане асобных гарадоў пасылалі паслоў (аблігатаў) на соймікі, соймы, да вышейшых ураднікаў і караля.

У некаторых гарадах, такіх як Вільня, Віцебск, Полацк і Менск, а таксама і мястэчках, якія атрымалі прывілеі на магдэбургскае права, органам самакіравання быў магістрат, які складаўся з дзвюх калегій: з рады і лавы.

Парадак фармавання і колькасць магістрата ў розных гарадах быў розным.

Прывілей для Менска ад 1499 г. вызначаў, што ў месце павінна быць 12 радцаў, якія разам з войтам павінны выбіраць штогод 2 бурмістраў, каб кіраваць месцам.

У Бельску паводле прывілеяў ад 1495 і 1499 гг. кіраванне месцам ажыццяўляў войт з 5 радцамі, трох выбіраў ён сам, а двух – бельскія мяшчане.

Прызнанае за Віцебскам у 1597 г. магдэбургскае права вызначала, што месца будзе мець 2 бурмістраў, 6 радцаў і 6 лаўнікаў.

Магістрат, як правіла, месціўся ў асобным будынку – Ратушы. Звычайна Ратуша знаходзілася ў цэнтры горада ці мястэчка. У Ратушы працавалі службовыя асобы мясцовага самакіравання, захоўваліся першапачатковыя і пацвярджальныя Прывілеі на магдэбургскае права, пячатка. Тут вырашаліся ўсе галоўныя пытанні жьщцядзейнасці горада ці мястэчка [4, с. 14].

У навуцы склаліся разнастайныя погляды на спосаб прызначэння, паўнамоцтава і становішча войта ў месцах Вялікага Княства выклікалі ў літаратуры супярэчлівыя меркаванні.

Як мяркуе В. Дружчыц, войт быў феадальным чыноўнікам, якога прызначаў Вялікі князь, пра што сведчыць яго ўтрыманне, абавязкі і паўнамоцтвы. Ён не ўваходзіў у склад магістрата і не быў зацікаўлены ў развіцці гарадскога самакіравання, увасобленага ў гарадской радзе з бурмістрам на чале [5, с. 252].

З. Капыскі, на чыю думку пасада войта, а асбліва яго юрысдыкцыя, былі – яшчэ да надання магдэбургіі – зародкам самакіраўнічае гарадское арганізацыі. Ён трактуе войта як элемент самакіравання, адзінай з найважных пасад. Пасада войта была звязана з працэсам адасаблення места ад зямлі. [6, с. 27].

Па меркаваннях Юліуша Бардаха напрыклад у Вільні ў магістрат залічваліся бурмістры, радцы і пісары, а войт або лянтвойт звычайна не лічыўся чальцом магістрата, бо ен прадстаўляў пана места – гаспадара або ўладальніка прыватнага места. Таму і лаўнікі, якія засядалі ў войтаўскім судзе, то залічваліся, то не залічваліся да магістрата [3, с. 132].

У Полацку гарадскі войт займаўся пытаннямі агульнага кіравання, сачыў за падтрыманнем парадку ў горадзе, зборам сродкаў у дзяржаўную і мясцовую казну і на агульнагарадскія патрэбы, ажыццяўляў правасуддзе. Войт з'яўляўся апеляцыйнай інстанцыяй на рашэнні суду магістрата.

Лава займалася выкананнем выключна судовых функцый. Яна была судом па крымінальных справах. Рада была выбарным органам і выконвала адміністрацыйныя функцыі: назірала за вядзеннем гандлю, вырабам і продажам прадуктаў пекарамі, мяснікамі і іншымі. У асобных гарадах, такіх як Віцебск, рада ўсталёўвала кошты на хлеб, меры вагі збожжа на рынку пры продажы, ажыццяўляла збор падаткаў і пабораў, арганізацыю выбараў і справаздачнасці гарадскога кіравання, ведала гарадскімі прыбыткамі і зямельнымі ўчасткамі, усталёўвала нормы і правілы нутрагарадскога жыцця, прызначала і вызваляла мяшчан ад выканання тых або іншых абавязкаў у якасці службовых асоб. Акрамя гэтага, разглядала і грамадзянскія справы, гэта значыць, што яна выконвала і судовыя функцыі.

Пасада бурмістра ў такім горадзе, як Полацк прадстаўляла выканаўчую уладу мясцовага самакіравання. Бурмістра на пасаду прызначаў войт, але з ліку некалькіх кандыдатур. Такім чынам, развівалася і дэмакратычныя працэдуры пры фармавананні мясцовай выканаучай улады і захоўвася іерархічны прынцып пабудовы дзяржаунай улады.

Акрамя іх, пры магістраце дзейнічалі іншыя службовыя асобы — пісар, шафары.

Такая пасада, як пісар была ў гарадах Віцебска, Полацка і Вільні, ён прысутнічаў на пасяджэннях абедзвюх калегій магістрата, вёў запісы ва ўсіх магістрацкіх кнігах (актавых, паточных, дэкрытовых), выдаваў выпіскі з рашэнняў магістрата, копіі магістрацкіх дакументаў.

Шафары (рэвізоры) сачылі за тым, як фармаваліся даходы адпаведнага мясцовага самакіравання, як яны размяркоўваліся. Напрыклад, у Вільні, двох шафараў абірае рада, а двох - паспольства.

Мяшчанскае самакіраванне пашырыла гарадское кіраванне, ўтварыўшы выбарны кантрольна-дарадчы орган у выглядзе камісіі «паспалітых». «Паспалітыя» абіраліся штогод з сярэдніх, у асноўным, пластоў гараджан ратушнай юрысдыкцыі. У іх абавязак абавязвалася сачыць за правільным выкарыстаннем гарадскіх грошаў, разам з радай выносіць рашэнні па розным пытанням гарадскога жыцця [7, с. 115].

Мяшчане мелі права на валоданне рухомай і нерухомай маёмасцю, што было зафіксавана ў актавых кнігах магістратаў і асобных дакументах (лістах, тастаментах і інш.), якія выдаваліся на рукі і заўваліся ў асабістых архівах Вільні. У асобных выпадках мяшчане валодалі спадчынна, на правах арэнды ці заставы земскай уласнасцю, што рэгломентавалася спецыяльнымі дакументамі, у тым ліку і каралеўскімі прывілеямі [8, с. 65].

Прававое становішча мяшчанства рэгулявалі соймавыя канстытуцыі і ўхвалы, а таксама ўласна гарадскія нарматыўна-прававыя акты, вількеры, каралеўскія і прыватнаўласніцкія прывілеі гарадам, у тым ліку магдэбргскія і набілітацыйныя:

  1. сапраўдныя помнікі: Landrecht (Speculum Saxonum) « Саксонскае люстра » и Weichbild (Jus Municipale);

  2. мясцовыя помнікі, гэта працы такіх асоб, як: Церазіна, Joannis Cervi Tuchliensis, Гроіцкаго, Шербіча [9, с. 33].

Прыкладам ужывання польскіх рэдакцый магдэбрскага права – можа служыць факт узяты з тома архіва Паўднёва Заходняй Расеі пад нумарам CIV - формула прысягі, усталяваная Камянецкім магістратам у 1714 году (23 траўня), для асоб прыманых у лік Камянецкіх мяшчан - гэтая формула не што іншае, як даслоўны паўтор такой жа формулы прысягі новага мяшчаніна, змешчанай у Парадку Гроіцкага [9, с. 38].

Таксама прававое становішча мяшчанства рэгулявалі нормы агульнадзяржаўнага права: як прымер, Статут ВКЛ 1588:

  1. разд. 3, арт. 35 « О мещанехъ места н[а]шого Виленьского и о инъших местахъ наших, яко шляхъте справедъливость з нихъ чинЪна быти маеть »;

  2. разд. 4, арт. 68 « О мешанехъ и о людяхъ нашыхъ в крывъдахъ ихъ от шляхты »;

  3. разд. 4, арт. 69 « О мещанехъ права майдебуръского »;

  4. разд. 11, арт. 49 « О мещанине и о иншомъ чоловеку простого стану, который бы шляхтича ранилъ »;

  5. разд. 12, арт. 6 « О головщинахъ и навезкахъ мешанскихъ местъ упривильеваныхъ и меншихъ » [10].

Такім чынам, мяшчане прымушаны былі весьці цяжкую барацьбу з тагачаснымі ўмовамі жыцця, каб захаваць сябе, як стан грамадзянства. Замахаў на мяшчан было многа. Яны ідуць і з боку гаспадарскага ўраду, які хоча падпарадкаваць іх сваей уладзе і на іх замахваюцца паны, князі, духавенства і шляхта, якія хочуць зрабіць іх сваімі падданымі або шляхам шлюбу здабыць мескія маёмасьці. Урэшце, як было сказана вышей і верхавіна больш заможнага мяшчанства сама імкнецца ўвайсьці ў склад шляхты і такім спосабам парушае інтарэсы ўсяго стану [11, с. 50].

Таксама неабходна вызначыць, той факт, што даная праблема разглядалася шматлікімі навукоўцамі, як нашай краіны, так і Польшчы, і Расеі і можа быць мэтай навуковых даследаванняў шырокага кола студэнтаў і магістрантаў.


Спіс выкарыстанай літаратуры:


  1. Скеп’ян, А.А. Роля мяшчанства ў фарміраванні гарадской культуры пераходнага тыпу (ХVІ – ХVІІІ ст.) // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: Матэрыялы рэспуб. навук. канф.: У 4 ч. Ч. 1 / Пад рэд. І.П.Крэня, У.І.Навіцкага, І.А.Змітровіча. – Гродна: ГрДУ, 2003. – 348 с.

  2. Яцкевіч, З Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. Мн., 2005. – С. 71–72.

  3. Бардах, Ю. Штудыі з гісторыі Вялікаго Княства Літоўскага / Пер. М. Раманоўскага і А. Істоміна; Прадм. Г. Сагановіча. – Мінск, 2002. – 459 с.

  4. Сільчанка, М.У. Гісторыя мясцовага самакіравання на Беларусі: Тэксты лекцый. / М.У. Сільчанка, Н.В. Місарэвіч. – Гродна: ГрДУ, 2000. – 54 с.

  5. Дружчыц, В. Войты i iх улада ў беларускiх гаспадарчых местах з Майдэборскiм правам / В. Дружчыц, Iнбелкульт. Запiскi аддзелу гуманiтарных навук. Працы клясы гiсторыi. – Менск, 1928. – Кн. 3, Т. 2. – С. 241–298.

  6. Капыскій, З.Ю. Магдебургское право в городах Беларуси // Советское славяноведение.– 1972.– № 5.– С.26–41.

  7. Дружчыц, В. Места Вільня ў першай палове XVI сталецьця. // Чатырохсотлецьце беларускага друку (1525–1925). / Рэд. кал. У. Пічэта (ст.), В. Дружчыц (сакр.) і інш. – Менск: Інстытут Беларускае Культуры, 1926. – С. 114–131.

  8. Макараў, М. Ад пасада да магдэбургіі: прававое становішча насельніцтва Беларускага Падзвіння ў XIV – першай палове XVII ст. / М. Макараў. - Мн.: Экаперспектыва, 2008 – 248с.

  9. Тараноўскі, Р.В. Агляд помнікаў Магдэбурскага права Заходне-рускіх гарадоў Літоўскай эпохі / Ф.В. Тараноўскі – Варшава: Варш.навук.акругі, 1897. – 207 с.

  10. Статут Великого княжества Литовского 1588 года [Электрон. ресурс]. / Подг. О.Лицкевич. - Мн., 2002-2003. - Режим доступа: http://starbel.narod.ru/statut1588.htm.

  11. Tymieniecki, K. Z dziejów miast і mieszczaństwa w średniowiecznej Wielkopolsce / Kazimierz Tymieniecki. – Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2007. – 155 с.

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconГосударственный пограничный комитет республики беларусь министрерство внутренних дел республики беларусь
О внесении изменений и дополнения в постановление Государственного пограничного комитета Республики Беларусь, Министерства внутренних...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Восстановление социальной справедливости при реализации уголовной ответственности

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Соотношение принципа публичности и принципа диспозитивности в республике беларусь

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconСписок авторов работ первой, второй и третьей категорий
Учреждение образования «Академия Министерства внутренних дел Республики Беларусь»

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconУказ Президента Республики Казахстан от 20 ноября 1996 г. N 3228
О воинских символах Пограничной службы Комитета национальной безопасности Республики Казахстан, Министерства внутренних дел Республики...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Парламента Рэспублікі Беларусь у сучаснай сістэме вышэйшых органаў дзяржаўнай улады. Акрамя таго, неабходна не забываць, что толькі...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Нпз мае права па сканчэнні звычайнага пры дадзеных абставінах тэрмiну захавання патрабаваць ад таа «Рось» узяць назад бензін, даўшы...

Академия министерства внутренних дел республики беларусь iconАкадемия министерства внутренних дел республики беларусь
Жамойцкага у складзе Рэчы Паспалітай абодвух народаў (далей вкл). Аўтар паспрабуе акрэсліць кампетэнцыю І дзейнасць павятовых соймікаў...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка