Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: "Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку" Мэты




НазваПомнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: "Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку" Мэты
Дата канвертавання12.02.2013
Памер165.16 Kb.
ТыпДокументы
Ваўкавыскі каледж

Установы адукацыі “Гродзенскі дзяржаўны універсітэт імя Янкі Купалы”


Помнікі гісторыі і культуры рэспублікі Беларусь

Практычны занятак №3

“Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку”

Ваўкавыск, 2011 г.


Распрацавана Коласам А.А. – выкладчыкам спецыяльных турыстычных дысцыплін Ваўкавыскага каледжа установы адукацыі “Гродзенскі дзяржаўны універсітэт імя Янкі Купалы”

Разгледжана на паседжанні цыклавой камісіі спецыяльных дысцыплін і фізічнай культуры.

Пратакол № ___ ад ___________ г.


Помнікі гісторыі і культуры рэспублікі Беларусь

Практычны занятак №1

Назва: “Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку”

Мэты:

1.сфарміраваць уменне работы з першакрыніцамі;

2.развіваць аналітычныя уменнні;

3.выхоўваць культуру пісьмовай мовы.

Літаратура:

С. Тарасаў. Пра летапісны горад. Помнікі гісторыі і культуры Беларусі.

Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя.

А. А. Гужалоўскi, «Музеi Беларусi 1941-1991», Мiнск, 2004

«Беларуская энцыклапедыя», Том 12, Мiнск, 2001

Дойлiдства на Беларусi. (А. М. Марцiшэнка, Л. И. Клiн).

Ракіцкі, У. Спасаўская царква пры староннім асвятленні

Ход занятка:

1.Арганізацыйны момант.

2. Тэматызацыя і мэтапакладанне.

3. Самастойная работа.

  1. Прачытайце ўрыўкі з працы С.Тарасава “Пра летпісны горад” і энцыклапедыі “Археалогія і нумізматыка Беларусі”.Адкажыце на пытанні:

А)Калі і дзе ўпершыню ўзгадваецца Полацк?

Б)У сувязі з якімі падзеямі ўзгадваецца старажытны горад?

В)Якія меркаванні існуюць наконт размяшчэння пачатковага Полацка?

Г)Які выгляд меў старажытны горад?Зрабіце апісанне на падставе дадзенай схемы горада.

Д) Што,на вашу думку,спрыяла развіццю горада ў дадзеным месцы?


2. Прачытайце ўрывак артыкулу А. А. Гужалоўскага «Музеi Беларусi 1941-1991»і Беларускай энцыклапедыі і адкажыце на пытанні:

А)Раскажыце гісторыю фарміравання НПГКМЗ.

Б) Якія аб’екты ўваходзяць у склад НПГКМЗ?

В) Раскажыце аб музейных фондах полацкага музея-запаведніка.

Г) Якія з пералічаных аб’ектаў НПГКМЗ адносяцца да археолага-архітэктурнага ансамблю?

Д) Што уяўляе сабой музей археалогіі Сафійскага сабору?


3. Прачытайце ўрывак артыкулу “ Дойлiдства на Беларусi” (А. М. Марцiшэнка, Л. І. Клiн) і Ракіцкага “ Спасаўская царква пры староннім асвятленні”. Адкажыце на пытанні,выканайце заданні:

А) Раскажыце аб развіцці беларускага дойлідства на Полацкіх землях.

Б) Назавіце яскравыя прыклады архітэктуры Полацка.

В)Раскажыце гісторыю Полацкай Сафіі.

Г)Раскажыце гісторыю Спаса-Прэабражэнскай царквы

Д) Складзіце схему планіроўкі Сафійскага сабора, Спаса-прэабражэнскай царквы.


4. Прачытайце ўрывак артыкулу з інтэрнэт-рэсурсу і адкажыце на пытанні:

А) Што такое амулет-змеявік?

Б) У чым унікальнасць амулета-змеевіка?


5. На падставе вышэй прыведзеных крыніц складзіце разгорнуты план экскурсіі па Полацкаму археолага-архітэктурнаму ансамблю.

4. Заключная частка: абмеркаванне вынікаў самастойнай работы.

5. Рэфлексія: што новага дазналіся у працэссе выканання практычнай работы.


1.Паколькі племянны цэнтр крывічаў знаходзіўся на Вялікім водным шляху (яго "полацкім" адгалінкаванні) Полацк быў добра вядомы скандынавам і згадваецца ў іх старажытным эпасе пад назвай Pal(l)teskia, Pallteskioborg, што адлюстроўвае старажытнарускую форму "Полтескъ".Так адна з данскіх хронік распавядае аб паходзе Фродэ (Frode) на Русь і на Полацк (Palteska), дзе ў той час, як паведамляецца, правіў кароль Веспансінс. Напад на Полацк даследчыкі спрабуюць датаваць 850-мі гадамі.c:\users\марина\desktop\001x.jpg

У летапісных крыніцах упершыню Полацк згадваецца пад 862 г. (Аповесць мінулых часоў) і звязана з падзеямі, калі абраны на княжанне Рурык раздае сваім ярлам іншыя ўмацаваныя паселішчы (гарады), у ліку якіх Іпацьеўскі летапіс згадвае Полацк: "И прия власть Рюрик, и раздая мужем своемъ грады - овому Полотескъ, овому Ростовъ, другому Бѣлоозеро..."

Пад 980 г. у летапісу згадваецца імя першага полацкага князя Рагвалода, які быццам бы прыйшоў з-за мора. Адмова дачкі Рагвалода Рагнеды на просьбу наўгародскага князя Уладзіміра Святаславіча стаць яго жонкай паслужыла повадам для нападу апошняга на Полацк. Рагвалод быў забіты, Полацк спалены, а Рагнеда насільна адвезена Уладзімірам у Кіеў, дзе хутка той стаў княжыць.

Рагвалодава дынастыя вяртаецца ў Полацк у 988 г, у асобе сына Рагнеды і Ўладзіміра Ізяслава, які разам з маці перад гэтым быў сасланы Уладзімірам у Ізяслаў за замах Рагнеды на яго жыццё. Пасля смерці Ізяслава ў 1001 г. у Полацку стаў княжыць яго сын Брачыслаў, якога ў 1044 г. змяняе яго сын Усяслаў Брачыславіч.

У 1920-1950-я гг. разгарнулася палеміка аб размяшчэнні пачатковага Полацка. На гэты конт існавала две версіі: Полацк быў заснаваны 1) на так званым гарадзішчы (А.М. Ляўданскі), 2) на так званым Верхнім замку.

У пасляваенны час полацкае гарадзішча грунтоўна даследаваў Г.В. Штыхаў. У 1960 і 1962 гг. тут былі пракапаны дзве траншэі, з дапамогай якіх вызначана стратыграфія старажытных абарончых збудаванняў гарадзішча. На аснове вынікаў Г.В. Штыхавым былі зроблены высновы, якія зводзіліся да наступнага: 1) першае насельніцтва полацкага гарадзішча - гэта балцкія плямёны днепра-дзвінскай культуры позняга этапа яе існавання (1-я пал. 1-га тыс. н. э.); 2) Полацк быў заснаваны крывічамі ў VIII-IX стст. як племянны цэнтр. Да сярэдзіны IX ст. Полацк ператварыўся ў гандлёва-раменіцкае паселішча. У VIII - 1-й палове X ст. тэрыторыя Полацка складалася з гарадзішча і селішча плошчай 0,25-0,3 га на адным з мысаў правага берага Палаты, непадалёк ад гарадзішча (селішча ля Чырвонага моста). Да XI ст. гарадзішча з'яўлялася адміністрацыйным цэнтрам горада, месцам пражывання князя і дружыны; 3) у пачатку XI ст. (Г. Штыхаў), або пасля будаўніцтва Сафіі (С. Тарасаў) дзяцінец быў перанесены з гарадзішча на Верхні замак. 4) пасля пераносу адміністрацыйнага цэнтра горада жыццё на гарадзішчы доўжылася да канца XII ст. (А. Ляўданскі, С. Тарасаў) або да канца XIII ст.(Л.Д. Побаль, Г. Штыхаў). Пазней гарадзішча выкарыстоўвалася як гарадскія могілкі.

Ад дзяцінца і вакольнага горада ўздоўж Дзвіны з гадамі пачаў развівацца Вялікі пасад - самая шырокая частка горада. Да XII ст. плошчу Полацка дасягала 70-80 га, што сведчыць аб хуткім росце гарадской тэрыторыі. У працэсе гістарычнага развіцця кожная частка Полацка мела тую ці іншую сістэму ўмацаванняў, аднак асноўныя абарончыя збудаванні былі сканцэнтраваны вакол дзяцінца на высокім узгорку. Тут за прыгоннымі сценамі размясціліся галоўны храм княства - Сафійскі сабор, палац князя, жыллё феадалаў, дружыны заможных рамеснікаў. Планіровачная структура старажытнага Полацка, сетка яго асноўных вуліц яшчэ не вызначаны археолагамі. Раскопкі сведчаць толькі аб тым, што жылая забудова горада фармавалася стыхійна, бессістэмна. Вуліцы пракладваліся паміж дамамі і таму былі звілістыя і вузкія. Выяўленыя рэшткі бярвеністых маставых на лагах сведчаць аб першых кроках развіцця гарадскога добраўпарадкавання. Верхні замак заставаўся ў XVI ст. галоўнай часткай горада. Ён размяшчаўся на высокім пагорку пры ўпадзенні ў Дзвіну Палаты і займаў шырокую тэрыторыю. Сваім месцазнаходжаннем ў плане, забудовай, сістэмай умацаванняў ён падпарадкоўваў сабе іншыя раёны і ўяўляў галоўную абаронную моц горада.c:\users\марина\desktop\001.gif

2. Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік пачаў фарміравацца ў 1967 г. У 1968 г. выйшла "Палажэнне аб гісторыка-археалагічных запаведніках", а 20 лістапада Полацкі гарадскі савет дэпутатаў прыняў Пастанову аб ахоўнай зоне вакол Сафійскага сабора. Полацкі гісторыка-археалагічны запаведнік стаў філіялам Краязнаўчага музея, які ў сваю чаргу быў філіялам Віцебскага абласнога Краязнаўчага музея. Тым не менш, пачынаючы з 1967 г. у Полацку сталі складвацца ўмовы для даследавання, рэстаўрацыі і музеефікацыі помнікаў археалогіі і архітэктуры.

У 1969 г. пачалася рэстаўрацыя Сафійскага сабора, дзе па завяршэнні яе, планавалася адкрыццё Музея атэізму. Аднак, Музей атэізму быў пераведзены ў Гродна, а запаведніку ў 1985. быў дадзены статус самастойнага музейнага аб'яднання, філіялам якога стаў Полацкі Краязнаўчы музей.

У 1990 г. было прынята Пастанова "Аб полацкім гісторыка-культурным запаведніку" і зацверджана Палажэнне "Аб Полацкім гісторыка-культурным заплведнике рэспубліканскага значэння". Палажэннем былі вызначаны помнікі і тэрыторыі, якія ўвайшлі ў склад запаведніка: Селішча і гарадзішча (VI-VIII стст.); Запалоцце (1 тыс. да н.э.); Верхні замак з Сафійскім саборам (XI-XVIII стст.); Ніжні замак з валам Івана Грознага (XVI ст.); Спаса-Праабражэнская царква з фрэскамі і падмуркі храма-пахавальні (XII ст.); Комплекс былога Бельчыцкага Барыса-Глебскай манастыра (XII ст.); Домік Пятра (XVII ст.); Комплекс былога езуіцкага калегіума з падпорнай сцяной (XVIII ст.); Цёплая Ефрасіннеўская царква (XIX ст.); Крыжаўзвіжанскі сабор (XIX ст.); Комплекс Богаяўленскага манастыра з саборам і Брацкай школай (XVIII ст.); Лютэранская кірха (пач. XX ст .); Чырвоны мост (XIX ст.).

Гістарычны цэнтр з яго археалагічнымі, архітэктурнымі, гістарычнымі і ландшафтнымі помнікамі уяўляе сабой унікальную гістарычную тэрыторыю і ўключаны ў склад Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка, фарміраванне якога пачалося ў 1967 г. 30 яго аб'ектаў унесены ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў рэспубліканскага значэння ( зацверджаны дэпартаментам па ахове гісторыка-культурнай спадчыны). Ахоўная зона гістарычнага цэнтра Полацка (з тэрыторыяй Спаса-Еўфрасіннеўскага манастыра) складае 286,3 га.

У выніку рэстаўрацыі і музеефікацыі помнікаў архітэктуры ў структуры Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка (далей - запаведніка) ствараюцца новыя пастаянныя экспазіцыі на базе аб'яднаных музейных фондаў запаведніка. Сёння ў горадзе працуюць дзесяць музеяў:

- Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора;

- Музей беларускага кнігадрукавання;

- Музей-бібліятэка Сімяона Полацкага;

- Краязнаўчы музей;

- Мастацкая галерэя;

- Стацыянарная выстаўка «Прагулка па Ніжне-Пакроўскай»;

- Музей традыцыйнага ручнога ткацтва Паазер'я;

- Музей баявой славы;

- Музей-кватэра Героя Савецкага Саюза З.М. Тусналобавай-Марчанка;

- Дзіцячы музей;

Музейны фонд запаведніка (больш за 70000 адзінак захоўвання).

Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага Сабора

Экспазіцыя музея размяшчаецца ў Сафійскім саборы, помніку архітэктуры сярэдзіны XI - сярэдзіны XVIII стст. Музей адкрыты ў 1987г. Экспазіцыйная плошча - 870м2. Канцэртная зала ў Сафійскім саборы адкрыты ў 1983 г., разлічаны на 304 месцы. Экспанаты музея расказваюць аб гісторыі архітэктуры самай старажытнай каменнай пабудовы на тэрыторыі сённяшняй Беларусі, аб шматлікіх перабудова, рамонтах і апошняй рэстаўрацыі помніка. У канцэртнай зале Сафійскага сабора штогод у красавіку і лістападзе праходзяць фестывалі старадаўняй і сучаснай камернай і арганнай музыкі, кожную нядзелю - канцэрты арганнай музыкі ў выкананні салісткі канцэртнай залы.

Музей-бібліятэка Сімяона Полацкага

Экспазіцыя адкрыта ў сакавіку 1994 г. у будынку былой Брацкай школы, помніку архітэктуры канца XVIII ст. Экспазіцыйная плошча -134,5 м2. Экспануецца 5045 музейных прадметаў, працуе чытальная зала на 10 месцаў. Экспазіцыя музея прысвечана жыццю і дзейнасці нашага земляка, выдатнага асветніка, паэта, пісьменніка, драматурга, педагога і царкоўнага дзеяча Сімяона Полацкага (1629-1680 гг.).

Краязнаўчы музей

Экспазіцыя музея размешчана ў будынку былой Лютэранскай кірхі, помніку архітэктуры канца XIX - пачатку XX стст. Экспазіцыйная плошча -375 м2. Экспануецца 1418 музейных прадмета. Экспанаты музея расказваюць аб гісторыі горада, яго эканамічнай, палітычнай і культурнага жыцця ў розныя перыяды, пачынаючы з ўзнікнення першых гарадзішча на рацэ Палаце і да


1917 г. У выставачных залах Краязнаўчага музея працуюць выставы: «Свет прыроды», «Свет захапленняў» (калекцыі полацкіх калекцыянераў).

Музей традыцыйнага ручнога ткацтва Паазер'я

Экспазіцыя адкрыта ў 1998 г. і размяшчаецца ў былым жылым доме, помніку архітэктуры канца XIX ст. Экспазіцыйная плошча - 217 м2. Экспануецца 384 музейных прадмета. У аснову экспазіцыі пакладзена калекцыя ткацтва, якая знаёміць з традыцыямі, семантыкай, бытам і асаблівасцямі ручноготкачества Паазер'я канца XIX - пачатку XX стст. Прадстаўлены экспанаты, сабраныя ў Глыбоцкім, Міёрскім, Шаркаўшчынскім, Верхнядзвінскім, Пастаўскім, Докшыцкім і Полацкім раёнах Віцебскай вобласці.

Стацыянарная выстаўка «Прагулка па Ніжне-Пакроўскай»

Экспазіцыя стацыянарнай выставы размяшчаецца ў доміку Пятра, помніку архітэктуры канца XVII ст. Адкрыта ў маі 1998 Экспазіцыйная плошча -110 м2. Экспануецца 224 музейных прадмета. Экспанаты расказваюць аб гісторыі вуліцы Ніжне-Пакроўскай, аб установах і людзях, якія жылі і працавалі на гэтай вуліцы ў пачатку XX стагоддзя (1910 г.).

Мастацкая галерэя

Мастацкая галерэя размяшчаецца ў адным з карпусоў былога езуіцкага калегіума, помніка архітэктуры XVIII ст. Экспазіцыйная плошча 900 м2. Экспазіцыя галерэі ахоплівае перыяд з XII па XX стст. Экспануецца 288 прадметаў. У ёй прадстаўлены калекцыі: культавага прыкладнога мастацтва XII-XIX стст., Іканапісу сярэдзіны XVIII пачатку - XX стст., Свецкай партрэтнага жывапісу XVIII ст., Выяўленчага мастацтва Беларусі XX ст. Мастацкая галерэя размяшчае двума выставачнымі заламі для паказу зменных выстаў. Працуе мастацкі салон.

Дзіцячы музей

Музей адкрыты 28 мая 2004 года. Экспазіцыйная плошча

132 м2. Прастора Дзіцячага музея - гэта прастора фантазій, яркае і вобразнае па форме, разнастайнае па змесце. У экспазіцыі прадстаўлена 8 калекцый з музейнага збору Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка.

Музей баявой славы

Экспазіцыя музея размешчана ў сучасным будынку, пабудаваным на тэрыторыі гарадскога парку адпачынку побач з Курганам Бессмяротнасці. Музей адкрыты ў 1985 г. Экспазіцыйная плошча-309 м2. Экспануецца 1046 музейных прадметаў. Экспанаты расказваюць аб абароне, акупацыі і вызваленні горада ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў; пра партызанскі рух на Полаччыне; пра Палачанах-удзельніках Вялікай Айчыннай вайны.

Музей-кватэра Героя Савецкага Саюза З.М. Тусналобавай-Марчанка

Экспазіцыя мемарыяльнага музея размешчана ў адным з пакояў жылога дома, дзе прайшлі апошнія гады жыцця

З. М. Тусналобавай-Марчанка, ганаровай грамадзянкі горада, мужнай медыцынскай сястры, які выратаваў жыцці многіх салдатам і афіцэрам у гады Вялікай Айчыннай вайны. Музей адкрыты ў 1987 г. Экспазіцыйная плошча - 18 м2. Экспануецца 113 музейных прадметаў.

На матэрыялах экспазіцый і фондавых калекцый калектыў музея праводзіць вялікую работу па прапагандзе гісторыі краю, патрыятычнаму і эстэтычнаму выхаванню працоўных.

3. Да 10 ст. архiтэктура Кiеўскай Русi - першай дзяржавы ўсходнiх славян-была цалкам драўлянай. Пасля таго як кiеўскi князь Уладзiмiр у 988 г. прыняў новую дзяржаўную рэлiгiю — хрэсцiянства, у Кiеў прыбылi i першыя вiзантыйскiя дойлiды. Грэчаскiя дойлiды былi знакамiтымi ва ўсiм хрысцiянскiм свеце. Яны прынеслi на Русь сiстэму крыжова-купальнага храма. У часы праўлення славутага князя Усяслава, празванага Чарадзеям была пабудавана Полацкая Сафiя. Гэты манументальны помнік архітэктуры XI-XVIII стагоддзяў быў пабудаваны візантыйскімі дойлідамі за пяць будаўнічых сезонаў паміж 1044-1066 на правым беразе заходняй Дзвіны ў месцы, дзе ў яе ўпадае рэчка Палота, як сімвал роўнасці (са Другім Рымам - Канстанцінопалем) і суперніцтва (з Кіевам і Ноўгарадам, дзе таксама былі саборы ў гонар святой Сафіі). У Полацкай Сафii ўвасоблена моц i ўплывовасць Полацкага княства. Як i Кiеўская, Полацкая Сафiя была галоўным грамадскiм будынкам у горадзе. Тут прымалi замежных паслоў, аб’яўлялi вайну i заключалi мiр, тут жа знаходзiлася князская скарбнiца i бiблiятэка. Назначэнне гэтага будынка паказвае пячатка горада з надпiсам: “Печаць Полачья i святой Сафii”. Няўмольны час не захаваў велiчнага храма. Сафiя шмат разоў перабудоўвалася i дайшла да нас у выглядзе, набытым у 18 ст. Пабудаваны на месцы спаленага драўлянага сабора, храм быў пастаўлены на магутны падмурак, які захаваўся да нашых дзён. Старажытная полацкая Сафія першапачаткова была пяцінефнай крыжова-купальнай, увітых шлемападобным купаламі, і была пабудавана ў форме куба. Адна з асаблівасцяў полацкага Сафійскага сабора - параненыя апсіды, характэрныя для драўляных храмаў. Ні ў Кіеве, ні ў Ноўгарадзе такія апсіды не сустракаюцца. Грандыёзны сабор служыў галоўным грамадскім будынкам горада, дзе адбываўся прыём амбасадараў, аб'яўлялася аб вайне і свеце.

Уздоўж усяго ўсходняга фасада да Сафіі ў XII-XIII стст. былі зробленыя іншыя прыбудовы. Тут знаходзілася княжая пахавальня. Памерлых хавалі ў саркафагах, складзеных з плинты. Раскапана 16 такіх саркафагаў.

Пасля пажару 1447 сабор быў перабудаваны ў пяці вежавы храм абарончага тыпу. Наступная перабудова ў 1618 годзе адзначылася памяншэннем кутніх вежы на адзін ярус, узнясеннем намёта над цэнтральнай часткай і пераносам алтара ў адпаведнасці з уніяцкай традыцыяй з усходняга на паўднёвы бок.

У час Паўночнай вайны сабор быў зачынены і разрабаваны ... расійскай арміяй, а ў 1710 годзе ў ім па загадзе Пятра I быў размешчаны парахавы склад, пасля выбуху якога храм праляжаў у руінах да 1738. Аднаўленне сабора зацягнулася да 1750 года. Да нашых дзён помнік культавага дойлідства дайшоў у тым выглядзе, у якім яго аднавіў віленскі архітэктар Ян Крыштаф Глаўбіц - аднаабсіднай базілікі, арыентаванай на поўнач. Сёння ён з'яўляецца яркім узорам пазней беларускага барока. А галоўны фасад будынка аформлены з прымяненнем дэкаратыўных элементаў ракако.

У Сафійскім саборы штогод праводзяцца фестывалі камернай і арганнай музыкі. Сабор з'яўляўся галоўным аб'ектам турыстычнага інтарэсу ў Полацку, цэнтрам культурнага жыцця. Шматлікіх турыстаў прыцягвае не толькі канцэртная зала з арганам, але і унікальны музей гісторыі архітэктуры храма.Ад першапачатковага будынка засталiся памуркi, рэшткi слупоў, часткi сцен, якiя ўвайшлi ў аб’емы храма ў 18 ст. » Полацкая Сафiя зроблена з тонкай, добра абпаленай, квадратнай, ярка-чырвонай цэглы таўшчыней 3-4 см. Такая цэгла ў будаўнiчай лiтаратуры называецца плiнфай. У Беларусi плiнфа ўжывалася да канца 17 ст. Клалi яе ў муроўку на спецыяльнай рамчыне з вапны i дробнатоўчанай цэглы-цамянкi. Цамянка надавала трываласць i ружовы колер. . . » Зараз Сафiйскi сабор адноўлены i прыстасаваны пад канцэртную залу. У падземных стварэннях, дзе добра вiдаць муроўкi 11 ст. , арганiзаваны археалагiчны музей.

У першай палове 12 ст. у Полацку склалася самастойная архiтэктурная школа. Полацкiя дойлiды выпрацавалi сваю будаўнiчую тэхнiку i форму будынка. Яна захавала старадаўнюю муроўку са «схаваным радам», хаця ўсе суседнiя княствы ад яе на той час ужо адмовiлiся. Асноўныя рысы, выпрацаваныя полацкiмi дойлiдамi ўвасабляе помнiк у Полацку-Спаса-Прэабражэнская царква Ефрасiнеўскага манастыра, якi быў пабудаваны памiж 1128 i 1156 гг. дойлiдам Іаанам. Існуе павер’е, што сама Ефрасiння Полацкая, якая шмат зрабiла для развiцця пiсьменнасцi ў Полацку, i была iнiцыятарам будаўнiцтва гэтай царквы. Храм знаходзiцца на высокiм беразе ракi Палаты. Пачатковы выгляд яго значна змянiўся пасля рамонту ў 19 ст. Храм мае невялiкiя памеры. Архітэктура Спаскага храма злучае ў сабе некалькі напрамкаў, у якіх можна ўбачыць ўплыў розных архітэктурных школ. Царква ўяўляе сабой шасцістоўпны трохнефны однокупальны храм, перакрыты скляпеннямі і шырокімі подпружными аркамі, які мае нартекс і размешчаныя ў другім паверсе хоры, куды вядзе вузкая унутрысценная лесвіца. Па абодва бакі хор знаходзяцца дзве цесныя крыжападобныя кельлі. У адной з іх (паўднёва-заходняй) знаходзілася ў малітоўным подзвігу прападобная Еўфрасіння, у іншы (паўночна-заходняй) малілася адна з сваячак святой - манашка Еўдакія (родная сястра) або манашка Еўпраксія (стрыечная сястра). Кельлі ўяўляюць сабой малюсенькія придельные крыжова-купальныя храмы, адзін з якіх (паўднёва-заходні) перакрыты невялікім купалам, а другі (паўночна-заходні) - цыліндрычным скляпеннем. Калі звярнуцца да плана Спаса-Праабражэнскай царквы, то ў першую чаргу звяртае на сябе ўвагу выцягнутасці прапорцый па восі ўсход-захад. Гэтая рыса характэрна і для іншых заходнерускіх храмаў XII стагоддзя, што дазваляе гаварыць аб фарміраванні ў той перыяд у Полацку сваёй архітэктурнай традыцыі. Галоўнай характарыстыкай як інтэр'еру, так і вонкавага аблічча Спаскай царквы з'яўляецца вертыкалізм яе кампазіцыі, акцэнтаваў накіраванасць храма ўвысь. Царква надзвычай малая па сваіх памерах: яе даўжыня - 14, 4 м, шырыня - каля 10 м, а вышыня - 22 м. Памер падкупальнай прасторы і, адпаведна, цэнтральнага нефа - менш за 3 м, тады як бакавыя нефы - удвая ўжо і ў аб'ёме падкупальнага крыжа практычна не чытаюцца.c:\users\марина\desktop\story-evfrosin6.jpgc:\users\марина\desktop\16918.b.jpg

Знешні выгляд Спаскай царквы дайшоў да нас моцна змененым перабудовамі, якія, зрэшты, амаль нідзе не закранулі старажытнай муроўкі. Шматлікія даследаванні гісторыкаў архітэктуры (П. А. Рапапорт, Г. М. штендере, В. В. Ракіцкага і іншых) далі магчымасць прадставіць першапачатковы аблічча храма з гранічнай дакладнасцю. Асаблівую цікавасць уяўляе рэканструкцыя даследчыка і рэстаўратара Спаскага храма В. В. Ракіцкага, паколькі ў ёй дакладна ўзноўлены адзін з галоўных элементаў, якія фарміруюць непаўторны аблічча царквы XII стагоддзя. Гэта двайны шэраг трохлопасцевых какошнікаў, якія апраўляюць гранёны барабан храма, увянчаны шлемападобным купалам.

Бясспрэчна, што будаўнікі XII стагоддзя валодалі высокім узроўнем тэхнічных ведаў. Гэта пацвярджаецца выдатным тэхнічным выкананнем Спаскай царквы, якасцю плінфы (цагліны) і вапнавага раствора, чысцінёй мура.

На думку расійскага мастацтвазнаўцы мастака-рэстаўратара У. Д. Сраб’янава, першапачаткова Спаская царква думкі як храм-пахавальня, прызначаная для ігумення манастыра і, у першую чаргу, для самой прападобнай Еўфрасінні. Менавіта гэтым задумай тлумачыцца малы аб'ём царквы.


4. Полацкая зямля - адно з буйнейшых і самых ранніх ва Усходняй Еўропе дзяржаўных утварэнняў. Цэнтрам Полацкага княства-дзяржавы на працягу многіх стагоддзяў быў Полацк, які займаў зручнае геаграфічнае становішча. Горад быў размешчаны на берагах дзвюх рэк - Заходняй Дзвіны і Палаты. Праз іх праходзіў міжнародны гандлёвы шлях, які аб'ядноўваў краіны Поўдня і арабскага Усходу з гарадамі Паўночнай Русі і скандынаўскімі краінамі, а пазней - з нямецкімі ганзейскімі гарадамі Заходняй Еўропы. Безумоўна, гэта спрыяла эканамічнаму росквіту Полацка. Заходняя Дзвіна, стаўшы жыццёвай артэрыяй горада, вызначыла накірунак яго развіцця і першапачатковую вобласць яго жыццёвых інтарэсаў. Водны шлях "з варагаў у грэкі" меў вызначальную ролю ў гістарычнай плыні развіцця горада. Гэты шлях пашырыў не толькі гандлёвыя зносіны, але і спрыяў узаемапранікненню культур і традыцый розных народаў.

У пачатку ХІІ ст. гандлёвы шлях "з варагаў у грэкі" стаў страчваць сваё значэнне ў жыцці народаў Усходняй Еўропы. Але гэта не зменшыла ролі Полацка як аднаго з важнейных цэнтраў тагачаснай Еўропы. У ХІІІ ст. больш значную ролю ў міжнародным гандлі набыў той напрамак заходнядзвінскага шляху, па якім Полацк непасрэдна гандляваў з Рыгай, Готландам, нямецкімі гарадамі.

Полацк быў не толькі буйнейшым транзітным горадам: ён сам пастаўляў на сусветны рынак тавары свайго ўласнага вырабу: воск і мёд, скуры і футры, хмель і розныя пароды дрэва. Аддаючы суседзям свае ўласныя прадукты, Полацк узамен атрымліваў тавары з іншых краёў. Прывезеныя з розных куткоў свету рэчы сёння можна ўбачыць на выстаўцы. На выстаўцы "Гандлёвыя сувязі Полацка Х-ХVІ стст." Краязнаўчага музея, сярод старажытных помнікаў гісторыі і культуры прадстаўлены ўнікальны бронзавы амулет-змеявік ХІІІ-ХІV стст. Змеявік быў знойдзены ў 1995 г. у Полацку на Верхнім замку падчас археалагічных раскопак пад кіраўніцтвам Тарасава С.В. і Клімава М.У. На тэрыторыі Усходняй Еўропы вядома яшчэ пра 2 падобныя знаходкі, знойдзеныя ў Ноўгарадзе і Цверы.c:\users\марина\desktop\dsc02238.jpg

Круглы па форме, двухстворкавы амулет "Фёдар Страцілат", ад якога, на жаль, засталася толькі адна створка, змяшчае на вонкавым баку рэльефную выяву велікамучаніка Фёдара-воіна ў поўны рост і надпісам "АГИАСЬ ФЕДЪРЪ". Святы адлюстраваны з дэкарыраваным раслінным арнаментам німбам над галавой, у падпярэзаным даспеху і плашчы. У правай паднятай уверх руцэ - кап'ё, у левай - вялікі выгнуты арнаментаваны шчыт, злева на поясе - меч. Па абодвух баках ад фігуры змешчаны вертыкальны рэльефны надпіс. Амулеты-змеевікі з'яўляюцца выдатнымі помнікамі двухвер'я, дзе змяшаліся хрысціянскія і язычніцкія ўяўленні чалавека.

Тэрмін "змеявік" упершыню быў выкарыстаны ў ХІХ ст. На падобных нагрудных абразках з вонкавага боку змяшчаўся хрысціянскі вобраз: Хрыстос, Маці Божая, архангелы, святыя. З адваротнага боку - "змяінае гняздо", выява галавы ў акружэнні змей ці змеяногая фігура, а таксама тэкст замовы ці малітвы. Змеевікі звычайна прывозіліся з Візантыі, з ІХ ст. была наладжана іх вытворчасць і на землях Старажытнай Русі. Змеевікі-абярэгі сімвалізавалі перамогу над д'яблам і ўсялякім злом, нездарма частым вобразам на іх з'яўляюцца барацьбіты з дэманам - архангел Міхаіл, святы Георгій, Фёдар Страцілат. Святы Фёдар, які пры жыцці служыў ваяводам (па-грэчаску - "страцілат") у горадзе Гераклее недалёка ад Чорнага мора, прыняў пакутніцкую смерць за веру. З цягам часу яго кананізавалі. Выява святога ў рост у воінскім аблачэнні традыцыйная для старажытнарускага жывапісу і дробнай пластыкі. Гэта адзіны тып двухстворкавага змеевіка, які выкарыстоўваўся для захоўвання святых мошчаў. Знайсці падобны прадмет - вялікая ўдача.

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconПомнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №4 Назва: "Распрацоўка завочнай экскурсіі на Сафійскаму сабору ў Полацку" Мэты
Распрацавана Коласам А. А. – выкладчыкам спецыяльных турыстычных дысцыплін Ваўкавыскага каледжа установы адукацыі “Гродзенскі дзяржаўны...

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconПомнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №5 Назва: "Аналіз музейнага комплексу "Тураўскі храм" І археалагічнага комплексу "Бярэсце" " Мэты
Аналіз музейнага комплексу “Тураўскі храм” І археалагічнага комплексу “Бярэсце” ”

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconПомнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №8 Назва: "Абмеркаванне ў якасці турыстычнах аб’ектаў Беларусі палацава-паркавых ансамбляў ХІХ ст." Мэты
Абмеркаванне ў якасці турыстычнах аб’ектаў Беларусі палацава-паркавых ансамбляў ХІХ ст.”

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconМіністэрства культуры рэспублікі беларусь
Назва (згодна з Дзяржаўным спісам гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь)

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconНацыянальны гістарычны музей рэспублікі беларусь
Канферэнцыя адбудзецца 5–7 сакавіка 2013 г у Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconМіністэрства культуры рэспублікі беларусь
У адпаведнасці з Палажэннем “Аб парадку вядзення Дзяржаўнага спіса гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь”, зацверджанага...

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconВопросы к экзамену по дисциплине «Памятники истории и культуры»
...

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconВопросы к экзамену по дисциплине «Памятники истории и культуры»
...

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconУліковая картка гісторыка-культурнай каштоўнасці
Назва (згодна з Дзяржаўным спісам гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь)

Помнікі гісторыі І культуры рэспублікі Беларусь Практычны занятак №1 Назва: \"Завочная экскурсія па нацыянальным полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку\" Мэты iconГарадское ўпраўленні адукацыі Дзяржаўныя музеі Рэспублікі Беларусь Метадычнае пісьмо аб сумеснай дзейнасці музеяў
Удасканальванню сумеснай работы паспрыяла, у значнай ступені, зацверджанае ў лістападзе 1999 года “Палажэнне аб музеі навучальна-выхаваўчай...

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка