De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej)




НазваDe Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej)
старонка1/9
Дата канвертавання30.01.2013
Памер435.49 Kb.
ТыпДокументы
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

De Deo Uno Et Trino

II. BÓG TRÓJJEDYNEJ MIŁOŚCI (O Trójcy Świętej)




I. TRYNITOLOGIA PRE-HISTORYCZNA


Wprowadzenie1

Nauka o Trójcy Świętej stanowi w pewnym sensie summę całej chrześcijańskiej teologii. Katechizm Kościoła Katolickiego stwierdza, że:

Tajemnica Trójcy Świętej stanowi centrum wiary i życia chrześcijańskiego. Jest tajemnicą Boga w sobie samym, a więc źródłem wszystkich innych tajemnic wiary oraz światłem, które je oświeca. Tajemnica ta jest najbardziej podstawowym i istotnym nauczaniem w „hierarchii prawd wiary (Kongr. ds. Duchowieństwa, Ogólne dyrektorium katechetyczne, nr 43). „Cała historia zbawienia nie jest niczym innym, jak historią drogi i środków, przez które prawdziwy i jedyny Bóg, Ojciec, Syn i Duch Święty, objawia się, pojednuje i jednoczy ze sobą ludzi, którzy odwracają się od grzechu” (tamże, nr 47). (234; „Wiara chrześcijańska zasadza się na Trójcy”. Św. Cezary z Arles, Expositio symboli, Sermo 9).

Teologia dogmatyczna za św. Tomaszem z Akwinu wyróżnia traktat O Bogu Jedynym (De Deo Uno) oraz O Bogu w Trójcy (De Deo Trino). W istocie jest to jedna nauka o Bogu, lecz z dwóch punktów widzenia. Z punktu widzenia istoty (natury), czyli syntetycznie, Bóg jest absolutnie Jeden jedyny. Z punktu widzenia Osoby, czyli analitycznie, w Bogu jest troistość, nie przestając być Jednym jedynym. Trójca Święta należy do tajemnic wiary w sensie ścisłym. Rozpoznawalna wyłącznie z Objawienia Bożego, pozostaje osłonięta zasłoną. Prawda o Trójcy Świętej jest nie do ogarnięcia w swej głębi rozumem ludzkim. Nie stanowi to jednak powodu do nie podejmowania tej Prawdy tak bardzo istotnej dla chrześcijańskiego życia. U progu trzeciego tysiąclecia m.in. poprzez opracowania jubileuszowe można mówić o ‘odkrywaniu’ Trójcy Świętej. Następuje proces ‘rozszerzania’ praktycznej perspektywy swoistego monoteizmu lub teocentryzmu (mowa o Bogu Ojcu lub o Bogu). Dogmat Trójcy Świętej, stanowiący kamień węgłowy chrześcijaństwa, z powyższych powodów zdaje się być na marginesie świadomości i życia chrześcijanina. Kościół zmaga się z tą trudnością już od dawna. W 1628 r. papież Urban VIII zabronił uproszczonego przedstawiania Trójcy Świętej w trzech postaciach ludzkich obok siebie.

Katolicki dogmat o Bogu mówi, że Bóg ma jedną naturę (istotę) w Trzech Osobach. Jest to prawda absolutnie oryginalna dla chrześcijaństwa. Chrześcijańska teologia osiąga swój absolutny szczyt w nauce o Bogu Trójosobowym. Traktat o Trójcy Świętej nazywa się „trynitologią” (tractatus de Trinitate Dei). Jest to dogmat formalnie objawiony i ogłoszony (de fide formaliter revelata et definita). Dogmat najbardziej fundamentalny, najistotniejszy oraz najmocniej absorbujący całego człowieka i całą ludzkość. W nim teoria odsłania swe egzystencjalne przełożenie na ludzkie istnienie i praktyczne życie człowieka. Prawda o Trójcy Świętej nadaje właściwy sens całemu chrześcijaństwu: wierze, modlitwie, miłości, sakramentom, życiu moralnemu. Stanowi protologię i eschatologię: Trójca Święta stanowi Początek i Cel, i Sens wszelkiej rzeczywistości2.

II. Trynitologia Biblijna


1. Trynitarne przesłanki w Starym Testamencie

Istnienie Trójcy Świętej jest objawieniem właściwym ściśle etapowi Nowego Testamentu. W odniesieniu do ST można mówić o reinterpretacji w świetle pełni objawienia w Jezusie Chrystusie. Przez pryzmat Chrystusowego odsłonięcia prawdy o Bogu samym w sobie określone miejsca w ST jawią się jako zapowiedzi tajemnicy Trójcy Świętej. Na ówczesnym etapie historii zbawienia mówienie o Trójosobowym Bogu byłoby niebezpieczne w kontekście ugruntowywania w Narodzie Wybranym monoteizmu na tle ościennego politeizmu. Objawienie Trzech Osób Boskich byłoby zinterpretowane jako wielobóstwo, tryteizm. Dlatego w Objawieniu danym Izraelitom Bóg odsłania się Jeden Jedyny. Nawet Jezus Chrystus objawia stopniowo prawdę o Trójcy Świętej. Dla ukształtowania trynitarnej nauki konieczne były wieki refleksji nad tajemnicą Boga objawioną w Chrystusie.

 Loci classici. Skoro ST jest ‘cieniem’ przyszłych dóbr (Hbr 10,1) ścisły monoteizm jest przygotowaniem na przyjęcie objawienia Trójcy Świętej. Tym bardziej, że znajdujemy klasyczne miejsca (loci classici), które ukazują tajemniczą wielość w Bogu Jedynym.

1) Egzegeci są zaintrygowani „monologiem” Jahwe liczby mnogiej:

Rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam» [...]. Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył (Rdz 1,26-27),

Jahwe Bóg rzekł: «Oto człowiek stał się taki, jak My: zna dobro i zło» (Rdz 3,22),

A Jahwe zstępując z nieba, aby zobaczyć to miasto i wieżę, które budowali ludzie, rzekł: «Zejdźmy więc i pomieszajmy tam ich język, aby jeden nie rozumiał drugiego» (Rdz 11,5.7; por. Iz 6,8).

Według jednych jest to redakcyjny relikt pradawnego mitu sumeryjskiego o charakterze politeistycznym (An, Enki i Enlil byli tam trzema stwórcami człowieka). Drudzy (św. Ireneusz, Adversus haereses IV 20,1) widzą tu figurę literacką: albo pluralis maiestaticus (plurale maiestatis), czyli mówienie Boga przez „My” ze względu na swój majestat, albo plurale deliberativum, czyli tekst jest „rozpisany” na trzy osoby, gdy Jahwe mówi do Siebie i w Sobie. Trzeci zaś dopatrują się tu ziarna nauki trynitologicznej. W Dominum et Vivificantem Jan Paweł II pyta: „Czy można uważać, że liczba mnoga, której tutaj używa Stwórca, mówiąc o sobie, sugeruje już w jakiś sposób tajemnicę trynitarną: obecność Trójcy w dziele stworzenia człowieka? Chrześcijanin, który czyta Pismo Święte i zna juz objawienie tej tajemnicy, może odkryć jej oddżwięk również w tych słowach” (nr 12).

Teksty objawione, jeśli nawet wykorzystują mity starosumeryjskie powstawały pod natchnieniem. Uwagę zwraca sposób opisu. Działanie Jahwe ad extra opisywane jest liczbą pojedynczą. Liczba mnoga pojawia się kiedy dialog dotyczy Boga ad intra. Poza tym liczba mnoga występuje nie tylko w starszych tekstach jahwistycznych z IX w. przed Chr., lecz także w tekstach dużo późniejszych, kapłańskich (z lat 570-445), z czasów wygnania babilońskiego, a więc pełnej świadomości monoteistycznej.

2) Od czasów Ojców Kościoła zwraca się uwagę na Jahwefanię w postaci Trzech Mężów, Ludzi czy Aniołów przed namiotem Abrahama (Rdz 18). Abraham mówi do Jahwe, a rozmówca Jahwistyczny występuje pod Trzeba Osobami. Egzegeci tłumaczą, że jest to prastara legenda izraelska, w której Trzej Mężowie to Aniołowie Boży albo sam Jahwe z dwoma Aniołami. Aniołowie są reprezentantami i obrazami osobowymi Jahwe. W obu wypadkach znamienna jest liczba Trzech Osób. Abraham zwraca się do jednego z nich przy użyciu tytułu „Pan”. Wg Biblii Tysiąclecia (wyd. 5) Abraham zwraca się do Boga i dwóch aniołów (por. Rdz 19,1).

3) Teksty mesjańskie wskazują na dialog wewnątrztrynitarny, odrębność Osób w Bogu. Ps 2,7 zapowiada przyszłego Mesjasza jako równego Bogu i Syna Bożego:

Tyś Synem moim, Ja Ciebie dziś zrodziłem. Żądaj ode Mnie, a dam Ci narody w dziedzictwo i w Twoje posiadanie krańce ziemi. Żelazną rózga będziesz nimi rządzić i jak naczynie garncarza ich pokruszysz.

Jakby nie tłumaczyć, są tu sensy hermeneutyczne, które widzą w Bogu dwie Osoby: Ojca i Syna. Prorok Izajasz zapowiada objawienie się Mesjasza:

Nazwano Go imieniem: Przedziwny Doradca, Bóg mocny, Odwieczny Ojciec, Książe Pokoju (Iz 9,5).

Podobnie trzeba zinterpretować tytuł Emmanuel: Bóg z nami (Iz 7,14). Zbawca będzie równy Bogu:

Wyrocznia Boga dla Pana mego: Siądź po mojej prawicy, aż Twych wrogów położę... Pan po Twojej prawicy.. będzie sądził narody (Ps 110,1.5.6).

W tym duchu zapowiada prorok Micheasz:

Ten, który będzie władał w Izraelu, a pochodzenie Jego od początku, od dni wieczności (Mi 5,1).

4) Izrael przygotował konieczną przesłankę dla trynitologii (nauki o Trójcy) w postaci objawionej, żywej i personalistycznej nauki o jednym Bogu. Tylko pojęcie Jednego Jedynego Boga (np. Am 9; Ps 139) mogło przygotować dalszą teofanię o Trzech Osobach. Mógł to uczynić tylko monoteizm izraelski: konkretny, realistyczny, egzystencjalny, ‘ciepły’, gdyż inne, np. filozoficzny grecki, nigdy by żywej trynitologii nie przygotowały.

5) Biblia izraelska rozwinęła mocniej niż inne religie pojęcie Boga jako Ojca, co wpłynęło na Biblię chrześcijańską, która termin „Bóg” (ho Theos, Deus) odnosi wyłącznie do Boga Ojca. Bóg Ojciec jest nazywany emfatycznie „Bogiem”. Wołanie: „Abba-Ojcze” weszło w późnym judaizmie do modlitw jako główny i stały element. Wykształtowała się relacja Ojcostwa-Synostwa Bożego w odniesieniu do narodu wybranego (Iz 63,7-64; Wj 4,22n.), do każdej jednostki (2Sm 7,14; Ps 89,27), do Mesjasza (Ps 2,7; 110,3) oraz do całej ludzkości (Mdr 14,3). Kościół wschodni zachował to w postaci dominacji „monarchianizmu” Ojca względem Syna oraz Ducha Świętego. Bóg Ojciec jest niejako Zasadą, „Początkiem” i „Panem” Trójcy Świętej.

6) W Starym Testamencie jest mowa o istotach pośredniczących między Bogiem a światem. Ich obecność przygotowała niejako bezpośrednio naukę o osobach w Bogu-Jahwe. Trzy z nich przygotowały wprost ideę, terminy (nazwy, imiona) i treści Drugiej Osoby Trójcy. Są to: Anioł Jahwe, Słowo Boże i Mądrość Boża.

Anioł Boży (hebr. male'ak Jahwe, Angelos Theou) przynosi ratunek i zbawienie, czasami niemal całkowicie utożsamia się z Jahwe (Rdz 16,7.9.13; 24.7.40; 31,11.13; Wj 3,2; 14,19; 23,20.23; Sdz 13,13). Reprezentuje on Boga Jahwe, jest jakby Jego Obrazem, lecz spełnia te funkcje, które w NT będzie spełniał Chrystus jako Syn Boży. Anioł Boży to „Posłaniec Boży”, jak Chrystus. Pierwotna chrystologia chrześcijańska nazywała Chrystusa Aniołem, dając mu nawet imiona: Gabriel, Rafael (np. Pasterz Hermasa).

Słowo Boże (dabar, debar Jahwe, Logos Theou, Verbum Dei) ma zarówno aspekt noetyczny, czyli poznawczy, objawieniowy, oraz aspekt dynamiczny, czyli stwórczy, sprawczy, działaniowy. Słowo Boże objawia Jahwe, daje o Nim wiedzę, odsłania Boga, a także stwarza człowieka (Ps 33,6; 47,4; 107,20; 147,18; Iz 9,7; Mdr 9,1; Syr 39,17), daje moc zbawczą (Iz 5,9; Ez 10,5; 1Sm 3,10nn.; Mdr 16,12), mądrość życia i wolność ducha (Wj 19,20) oraz walczy na ziemi ze złem (Mdr 18,15). Ma ono schemat życia i posłannictwa Chrystusa:

tak słowo, które wychodzi z ust moich: nie wraca do Mnie bezowocne, zanim wpierw nie dokona tego, co chciałem, i nie spełni pomyślnie swego posłannictwa (Deutero-Iz 55,11).

Zasadniczo odgrywa tę samą rolę, co Chrystus według prologu św. Jana. Na podstawie słownictwa ST Chrystus został nazwany w NT „Słowem Bożym”.

Mądrość Boża (hokmah Jahwe, sofia, sapientia Dei). Nie oznacza ona wiedzy, lecz zasadę stwarzania, ładu rzeczywistości (Chrystus kosmiczny) oraz Tory, czyli kultu, życia moralnego i całej praktyki religijnej i świeckiej. Człowiek żyjąc doświadcza tę Mądrość Bożą, łączy się z nią, otrzymuje od niej moc, ład, prawość, słuszność, łaskę i zbawienie (Jr 10,12; Prz 1,20-33; 8; 9,1-6; Syr 24; Mdr 6,12-25; 7,22 - 8,1). Mądrość Bożą opiewano nawet jako „Pierworodne stworzenie”, które mieszka pośród ludzi, wychowuje ich i zbawia. Wg Prz 8,22-23, jest stworzona od wieków przed światem. Wulgata nazywa ją „Pierworodną Wszelkiego Stworzenia” (Syr 24,3). Nawet w interpretacji metaforycznej, jest tam personifikacja Mądrości jako Osoby obok Jahwe. Zawiera ona w sobie myśl o pośredniczeniu w stworzeniu i przygotowuje naukę o pochodzeniu Syna Bożego od Ojca na drodze zrodzenia intelektualnego, umysłowego (por. J1,1-14; Hbr 1,3).

7) Ponadto w ST występuje prefigura Ducha Świętego w postaci „Ducha Bożego”, „Ducha Jahwe(Ruah Jahwe, Pneuma Theou, Spiritus Dei). Pojęcie to rodziło się powoli i ze sfer niższych. Słowo ruah pierwotnie znaczyło „wiatr” i dla pasterskiego i rolniczego języka oznaczało żywiciela, dawcę deszczu, płodów, urodzaju (Rdz 8,1; 1Krl 18,45). Wiatr był czczony jako bóstwo niemal w każdej religii „przyrodniczej”. Czasami ruah występowała jako „dech”, „oddech” i oznaczała tętno życia, istoty żyjące i jestestwa oddychające. Tytuł Ruah Jahwe oddawał Boskiego dawcę życia, ruchu, tchnienia i ducha (Rdz 2,7; 45,27; Hi 27,3). Oznaczał też stwórczą obecność Boga, zasadę stworzenia: „a Duch Boży unosił się nad wodami” (Rdz 1,2), a także przenikanie wszystkiego przez Jahwe. Czasami określał Potęgę Bożą, Moc Bożą, Działanie Boże i to obok Jahwe, choć Mu służy (Am 4,13; Jr 10,13; Mdr 1,7; Ps 139,7).

Z czasem Ruah była rozumiana coraz bardziej zbawczo: jako charyzmat, moc prorocka, dar mesjański, cudotwórczość, wspólnota z Bogiem, nowe stworzenie, odnowa serca (Ez 2,2; 3,24; 11,19-20; 18,31; 36,36-37; Iz 32,15-20; 42,1; 61,1). Jest posyłany do ludzi (Mdr 9,17) i pozostaje w ich sercach (Deutero-Iz 63,10). Na końcu czasów w Dniu Jahwe będzie wylany na wszystkich, na całego Izraela, na wszystkie ludy, na cały świat, na całą historię ludzką i dla osiągnięcia zbawienia (Jl 3,1-5; Iz 4,4-6; 32,15-20; 44,3-5).

Pewną, choć słabą personifikację można dostrzec w 2Sm 23,2; Ag 2,5; Deutero-Iz 10-11, gdzie Duch Święty jest Osobą obok Jahwe. Wydaje się, że słaba personifikacja Ducha Bożego w ST uwarunkowała dużo późniejsze uformowanie się wiary w Bóstwo Ducha Świętego w porównaniu z Synem Bożym.

Omówione przesłanki stanowią formy objawieniowe. Trójca Święta objawia się dopiero w NT. W ST jawi się pewna „zbawcza Trójca”. Jest to jednak nie tyle wyraźne ukazanie Trójcy w Bogu, ile raczej objawienie mocy trynitologicznej, czyli ukazanie troistej Mocy Bożej. Rozpoznanie tej pre-trynitologii dokonuje się wyłącznie w świetle objawienia Trzech Osób Boskich w NT.

2. Trynitarne objawienia w historii Jezusa Chrystusa

2.1. Słowa i „zdarzenia trynitologiczne”. Trynitologia choć wymaga spekulacji jest mocno osadzona biblijnie w NT. Przesłanki biblijne stanowią zarówno słowa, jak i ‘zdarzenia trynitologiczne’. Choć ostateczna redakcja hymnów, credo, formuł liturgicznych, perykop, listów i opowiadań miała miejsce dopiero po Zmartwychwstaniu Pana i w świetle Wydarzenia Zmartwychwstania, to jednak oddają one kerygmat i historię samego Jezusa Chrystusa. Leżą na linii kontynuacji Jego życia, uzupełniają je oraz sięgają do najwcześniejszego kerygmatu apostolskiego, który ma już rozbudowaną trynitologię.

Prawda o Trójcy Świętej należy do samego rdzenia Objawienia i pierwotnego kerygmatu, a nie jest późniejszym, sztucznym dodatkiem. Myśl hellenistyczna, którą sama Opatrzność Boża przygotowała na owe czasy (praeparatio trinitaria), jedynie pomogła porządkować i systematyzować poznawczo, logicznie i hermeneutycznie to, co było w prapierwotnej tradycji, Biblii i w samym „wydarzeniu chrześcijańskim”, niczego nie dodając merytorycznie.

Trzeba więc pamiętać o dwu sprawach:

a) że wiara trynitarna opierała się nie tylko na słowach, choćby i samego Jezusa Chrystusa, lecz także na wydarzeniach zbawczych, przede wszystkim na zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa i Zesłaniu Ducha (KO 2, 4, 8);

b) że nauka Jezusa za życia miała tylko charakter przygotowawczy i implikatywny w stosunku do wydarzeń paschalnych, które rzuciły światło i odsłoniły sens przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

2.2. Trynitologia zwiastowania/poczęcia. Pełna trynitologia występuje w opisie zwiastowania Pańskiego (Mt 1,18-25-zwiastowanie Józefowi; Łk 1,26-56-zwiastowanie Maryi, bardziej rozwinięta forma). Opisy te, należące do Ewangelii Dzieciństwa, są wyraźnie popaschalne. Zawierają bardzo rozwiniętą trynitologię.

Początek ziemskiego bytu Jezusa, Jego wkroczenie w doczesność i przyjęcie losu ludzkiego są przedstawione jako dokonujące się w ramach „wydarzenia trynitarnego”. Poczęcie Jezusa z Nazaretu jest dziełem Jahwe, Najwyższego, Wszechmocnego (Łk 1,26.30.32.36.49). Reprezentuje Go Anioł Gabriel (posłał Bóg Anioła Gabriela – Łk 1,26). Bóg, jako Stwórca i Zbawca przygotowuje na to wydarzenie całą historię świata. Ojciec jest określany - zgodne z kerygmatem Jezusa - słowem „Bóg”. Akcent na „Ojciec” jest tu mocniejszy, gdy Jezus jest „nazwany Synem Bożym” (35).

Syn Maryi Jezus, jest przedstawiony zarazem jako „Syn Najwyższego” (32.35), „Święte” (35.49 - równoważny z Ojcem co do Bóstwa), „Syn Boży” (35), „Pan” (43). Jezus z Nazaretu zostaje tu utożsamiony z Bogiem. Właściwy zaś dialog z Maryją zdaje się prowadzić raczej sam Syn Boży, który staje się zarazem Jej Synem w Jezusie i przez Jezusa: „Pan z tobą” (28);

oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa twego. Wtedy odszedł od Niej anioł” (38). „Panem” bowiem Pismo określało już coraz częściej Jezusa Chrystusa. Anioł zatem to niejako „Słowo Pana” (45). Jest to więc objawienie Syna Bożego, Słowa Bożego. Podobnie Maryja jest dla Elżbiety „Matką mojego Pana”, Syna Bożego (43; por. 46.47).

Poczęcie Jezusa w świecie jest też dziełem Ducha Świętego jako Dawcy życia i pełni łaski (28.30):

Duch Święty zstąpi na ciebie i moc Najwyższego osłoni cię. Dlatego też Święte, które się narodzi, będzie nazwane Synem Bożym” (35; por. Mt 1,18.20).

Duch Święty jest tu przedstawiony jako równy w Bóstwie Ojcu, Najwyższemu, oraz Synowi Bożemu. Jedność Trzech Osób jest podkreślona przez samą naturę chrystogenezy.

2.2.1.°Właściwości Ojca. Bóg Ojciec jest Prapoczątkiem, Ojcem Syna i Inicjatorem całego Dzieła Zbawczego: „Bóg posłał anioła” (26), dał łaskę poczęcia (30), zrodził Słowo zwiastowania, poczęcia i narodzenia (31). „Moc Najwyższego”, rodząca odwiecznie Syna, daje początek historyczny Jezusowi w łonie Maryi (35). Ojciec działa jako Początek, Stwórca, Zbawca, Wszechmocny, Źródło świętości, Inicjator dziejów zbawienia (35.36.37.47.49). Jako Ojciec domaga się od stworzenia: Maryi i Jezusa jako człowieka, całkowitego posłuszeństwa, aczkolwiek w pełnej ich wolności i doskonałości osobowej (38.48).

2.2.2.°Syn Boży. Syn Boży to jednocześnie Jezus, Syn Maryi, związany ze światem zbawczo (soteryjnie) jako „Pan” (Kyrios), tzn. Bóg i Zbawca (28). Jest to Słowo zrodzone przez Ojca. Ktoś zrodzony przez Boga i z Maryi. Inicjuje nową historię ludzkości, historię zbawienia, stając się „Bogiem z nami” - Emmanuelem (Mt 1,23; por. 1,21). Jest tym, który spełnia oczekiwania Izraela, Domu Jakuba (Łk 1,33), Pan historii doczesnej i świętej (43nn.), Nowy Dawid (32), Władca i Król Izraela (33), Twórca owych magnalia Dei (49). Jest to eschatologiczny Abraham i Adam (55), Król całego stworzenia, który prowadzi do Ojca i tworzy Królestwo wieczne: „a Jego panowaniu nie będzie końca” (33).

2.2.3.°Duch Święty. Duch Święty jawi się jako Dawca łaski (30.38), Uświęciciel, ten, który tworzy „osobowe środowisko” dzieł Ojca i Syna. Jego domeną jest możliwość wolności, wyboru i słusznych decyzji w świecie ludzkim. Relacja stworzenia do Boga jest zakłócona przez grzech. Zgubne skutki przezwycięża Syn strukturalnie jako historyczny Odkupiciel, a wewnątrz poszczególnych osób ludzkich usuwa je Duch Święty (Mt 1,21). To On poprzedza Jezusa, realizuje Go w świecie i kontynuuje historycznie (Łk 1,35nn.). Duch unicestwia grzech pierworodny w ludziach, jak u Jana Chrzciciela (41), daje natchnienie historiozbawcze, nawiązuje dialog między człowiekiem a Bogiem (45), określa zbawczo całą historię świecką, daje życie Nowemu Izraelowi. Za Jego przyczyną historia doczesna staje się dobrą, sprawiedliwą i sensowną po Bożemu (50nn). On rozwija w niej przede wszystkim dzieje miłosierdzia Bożego (54).

Oczywiście, w każdym aspekcie jest przestrzeń tajemnicy, potrzeby mocy ducha i trudu wyboru. Każda Osoba Trójcy może być przyjęta, jak i Bóg, tylko przez wiarę:

Błogosławiona jesteś, któraś uwierzyła” (45).

2.3. Trynitologia inkarnacyjna/Wcielenia. Trójca Święta jawi się w całej historii dzieciństwa, pisanej z pozycji popaschalnej: Mt 1,1-2,23 (mniej rozwinięta) i Łk 1,57-2,52 (bardziej rozwinięta). Opis narodzenia Jezusa Chrystusa ma charakter trynitologiczny.

2.3.1.°Bóg Ojciec. Jahwe jawi się tu jako „Bóg” (Ojciec) (Łk 2,14.20.38.52) poprzez Anioła Pańskiego (Mt 1,20; 2,13.19; Łk 2,9.10.15), choć Anioł może tu reprezentować także Syna Bożego (angelos Kyriou). Jest to Jahwe „Pan”, który z Egiptu wezwał Syna swego (Mt 2,15). W samej głębi jest tu raczej rola Boga Ojca, który daje „chwałę Pańską” Synowi (Łk 2,9). Jest to chwała Ojca i chwała Syna jako jedno Bóstwo objawione światu. Narodzenie się Jezusa to ukazanie „chwały Bożej” na ziemi i podstawowe „zadanie” dla ludzkości i świata (Łk 2,14). „Pan” jest twórcą Nowego Prawa w Chrystusie (Łk 2,39), Najwyższym Prawodawcą (Łk 2,22-24), Władcą dziejów (Łk 2,29). Jezusa z Nazaretu rodzi Jahwe Bóg, objawia Go, ogłasza jako swego Syna i daje Go ludzkości jako sens życia i historii.

2.3.2.°Syn Boży. W szacie słownej bardziej jest uwyraźniony Jezus jako Bóg-Człowiek: Bóg (Mt 2,11), „Syn Pański” (Łk 2,9.40), o Jahwe mówiący: „mój Ojciec” (Łk 2,49) i zarazem Syn Maryi (Łk 2,7), prawdziwy Syn Izraela, Syn Abrahama (Mt 1,1-17). Jest to „Mesjasz Pański” (Łk 2,26; Mt 1,1.16.17b; 2,4.6), prorokowany Król żydowski (Mt 2,2), „Światło na oświecenie narodów” (Łk 2,32), kamień probierczy każdego Izraelity i każdego człowieka (Łk 2,34-35). Jest to Król (złoto w darze magów), Bóg (kadzidło) i Człowiek-Ofiarnik (mirra Mt 2,11):

jednemu idą oddać hołd, ale trojaką chcą w nim uczcić godność pospołu: królewską - złotem, człowieczą - mirrą, Boską - kadzidłem3.

Ma „chwałę Pańską” (Łk 2,9), służą Mu aniołowie (Łk 2,13-14), swe narodzenie mesjańskie objawia całemu światu: „o czym nam Pan oznajmił” (Łk 2,15.17.20). Jest to „Łaska Boża” (Łk 2,40), uosobienie dziejów objawienia i odkupienia, odgrywa rolę wyznaczoną przez Ojca, jest Rekapitulatorem narodu izraelskiego i ludzkości (Łk 3,23-38).

2.3.3.°Duch Święty. Duch Święty jako Miłość odgrywa tu rolę najbardziej „intymną”. Wzbudza historycznego Jezusa w Maryi:

albowiem z Ducha Świętego jest to, co się w Niej poczęło” (Mt 1,20).

Jest źródłem proroctwa o narodzeniu Pana, objawicielem faktu narodzenia Mesjasza Pańskiego i gwarantem interpretacji tego wydarzenia jako „narodzin Mesjasza” (Mt 2,6.12-13.15.19.22-23). On gwarantuje poprawną recepcję tego zdarzenia przez ludzi (Łk 2,25-27). On też napełniał Jezusa jako Dziecko i Młodzieńca łaską Bożą i mądrością, czyli jest przyczyną wzrostu osobowego (Łk 2,40.47.52). Duch kształtuje całe wydarzenie Jezusa jako mesjańskie w świecie i historii ludzkości.

Duch Święty tworzy również Ikonę Trójcy w rodzinie, poczynając od Rodziny Świętej: Maryja, Józef i Niemowlę (Łk 2,16).

2.4. Trynitologia chrzcielna. Wysoko ukształtowana była, już w ewangeliach, trynitologia chrzcielna: Mk 1,9-11; Mt 3,13-17; Łk 3,21-22; J 1,32-51. Choć zredagowana stosunkowo późno, niewątpliwie zawierała prapierwotne credo, oddawała samą istotę chrześcijaństwa (związek sakramentu chrztu z Trójcą Świętą) i poprzedzała spory trynitologiczne.

Formuła sakramentalna chrztu chrześcijan mogła służyć świętym autorom biblijnym i redaktorom wtórnym jako podstawa w aspekcie wiary i teologii do sporządzenia opisu i rozwinięcia teologii chrztu samego Jezusa. Za punkt wyjścia przy tym posłużyła starotestamentalna formuła mesjańska, zawarta w mesjanistycznym wierszu Deutero-Izajasza o Słudze Jahwe:

Oto mój Sługa, którego podtrzymuję. Wybrany mój, w którym mam upodobanie. Sprawiłem, że Duch mój na Nim spoczął. On przyniesie narodom Prawo” (42,1).

Tekst z okresu pełnego monoteizmu hebrajskiego zawiera już pewną pre-trynitologię: Jahwe, Duch Jahwe i Sługa Jahwe. Taki sens nadaje nowotestamentalna interpretacja. Relację: Jahwe i Jego Sługa wypełniła formuła interpretacyjna: Jahwe - Jego Syn:

Tyś jest mój Syn umiłowany, w Tobie mam upodobanie” (Mk 1,11par.).

We wszystkich synoptycznych opisach chrztu Jezusa występują te same podstawowe elementy i struktury: Niebo i człowiek, słowo i woda, Słowo Boże i wody stworzenia, Słowo i Zdarzenie, wydarzenie empiryczne (znak) i duchowe (znaczenie). Chrzest Jezusa jest więc przedstawiony jako objawienie się Trójcy na zdarzeniu Jezusa Chrystusa (trynitofania zdarzeniowa), czyli pojawieniu się Mesjasza i proklamacji Jego Synostwa Bożego w łonie Trójcy Świętej. Otwiera się Niebo, które zsyła Syna Bożego, i zstępuje Duch jako mistyczna Gołębica Miłości Poczynającej, Rodzącej i Jednoczącej (Mk 1,10-11). Pierwszy raz otworzyło się Niebo przy stworzeniu świata, wkroczył Ojciec, zrodził współstwarzające Słowo i zesłał swego Ducha, porządkującego chaos (Rdz 1,1-3). Formuła chrzcielna Jezusa nawiązuje do trynitologicznego opisu stworzenia świata i objawienie się Jezusa w swym Królestwie odnosi do stworzenia świata jako stworzenie nowe, nieskończenie doskonalsze, zbawcze.

Na scenie chrztu Jezusa jawią się: Jahwe Ojciec (w samej głębi Jego Głos, Słowo), Syn Boży (Syn Jahwe, Jahwe Syn) i Duch Święty (Duch Jahwe, Duch Boży) (Mt 3,16), który zstępuje na Jezusa i - według św. Jana - staje się także Duchem Jezusa.

Całe wydarzenie jest zarazem eklezjotwórcze: „Ten, nad którym ujrzysz Ducha zstępującego i spoczywającego na Nim, jest Tym, który chrzci Duchem Świętym. Ja to ujrzałem i daję świadectwo, że On jest Synem Bożym” (J 1,33-34). Bóg Ojciec, który rodzi wiecznie swego Syna, w chrzcie niejako rodzi docześnie Jezusa jako jedną i tę samą Osobę, jako Mesjasza, jako Dziedzica Królestwa Bożego. Na ziemi Jezus występuje w imieniu Ojca, będąc Jego Synem.

Podobna scena trynitarna z życia Jezusa to przemienienie (Mk 9,2-8; Mt 17,1-8; Łk 9,28-36) (omówić).

2.5. Trynitologia paschalna. Trynitologia odsłonięta w ziemskim życiu Jezusa zajaśniała w pełni dopiero w świetle Paschy. Pascha ukazała przede wszystkim chwałę Jezusa z Nazaretu, czyniąc Jego człowieczeństwo „wziernikiem” do życia Trójcy.

2.5.1.°Ojciec. Zmartwychwstanie ukazało Boga jako naturalnego Ojca Jezusa. Najprościej jest to wyrażone w mowie św. Piotra Apostoła:

Tego właśnie Jezusa wskrzesił Bóg, a my wszyscy jesteśmy tego świadkami. Wyniesiony na miejsce po prawicy Boga, otrzymał od Ojca obietnicę Ducha Świętego i zesłał Go” (Dz 2,32-33; por. Dz 2,23-24; 3,15; 4,10; 5,30; 10,39n.).

Tylko raz, w 1Tes 4,14, jest mowa, że Jezus „zmartwychwstał” (aneste, resurrexit), wszystkie inne miejsca podają, że Bóg Ojciec Go wskrzesił (egeirein - w stronie czynnej i biernej to czynność Boga). Ojciec okazał siebie przez Syna i Syn jest Jego objawieniem. Ojciec intronizował do wieczności, do wiecznej chwały, na łono Trójcy Jezusa z Nazaretu, tożsamego z odwiecznym Synem Bożym. Jest to tym samym początek powracania wszelkiego stworzenia na łono Ojca. Tym procesem nie kierują jakieś siły fatalistyczne, lecz Bóg Ojciec.

2.5.2.°Syn. Wskrzeszenie przez Ojca ukazało całą chrystologię wywyższenia. Hagiografowie oddają ją za pomocą tytułów godnościowych Jezusa: Mesjasz (gr. Christos), Syn Człowieczy (bar (e)nasz - tytuł eschatologiczny), Pan (po helleńsku: Kyrios), Syn Boży (bar Elohim),Ten, Który Jest”. Pod względem natury Jezus jest stawiany na tej samej płaszczyźnie co Jahwe:

Boga nazywał swoim Ojcem, czyniąc się równym Bogu” (J 5,18; por. Mt 4,1-11; Łk 4,1-13; 10,21-22).

Metafora „posadzenia po Prawicy Ojca” (Rz 8,34) ukazała wyłączność relacji między Ojcem a Synem:

Wysławiam Cię, Ojcze, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi [...]. Wszystko przekazał mi Ojciec mój. Nikt też nie zna Syna, tylko Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn, i ten, komu Syn zechce objawić” (Mt 11,25-27par.).

Tego typu teksty, bardzo liczne po Zmartwychwstaniu, ukazują jedność i równość między Jezusem Chrystusem a Bogiem Ojcem. Zarazem oddają niezgłębioną tajemnicę życia osobowego między Ojcem i Synem,. Nadaje to osobowy sens wszelkiemu stworzeniu.

2.5.3.°Duch. Po Zmartwychwstaniu następują wydarzenia pneumahagijne. Stanowią one pełne objawienie Ducha Świętego. Wskazują również na kontynuację dziejów zbawienia w Kościele. Działanie Ducha Świętego jest rozpoznawalne w Osobie Jezusa Chrystusa. Takie zdarzenia jak: objawienia, inspiracje, cuda natury, uzdrowienia, zjawiska mistyczne, dary języków, proroctwa, różne inne charyzmaty, niezwykłe wydarzenia w duszy (np. 1Kor 2,12-16; Ga 5,22) pierwotny Kościół wiąże z Trzecią Osobą Bożą. W historii dokonań wysłanników św. Łukasz początkiem skutecznego działania jest zesłanie Ducha, Pięćdziesiątnica (Dz 2,1-42). Św. Paweł mówi o „Duchu Bożym(pneuma tou Theou, 1Kor 2,11-14; 3,16), „Duchu Chrystusa” (Rz 8,9), „Duchu Jezusa Chrystusa” (Flp 1,19), „Duchu Pańskim(pneuma tou Kyriou, 2Kor 3,17), „Duchu Syna” (Ga 4,6). Niemal utożsamia Chrystusa i Ducha Świętego:

Duch Boży w was mieszka [...]. Chrystus w was mieszka” (Rz 8,9-10; por. Rz 8,9-11; 2Kor 3,16-17).

Duch Święty jawi się jako Osoba: myśli, mówi, mieszka, przenika ciała i dusze, działa, prowadzi do najwyższego celu itd. (1Kor 2,10-16; Ga 4,6; Rz 8,15).

Zarazem wskazywane są wyraźne różnice między Synem Bożym a Duchem. Każdy ma sobie właściwe misje, choć realizują je ściśle ze sobą współdziałając. Jezusowi Chrystusowi właściwe jest uczłowieczenie Słowa Bożego i działanie materialno-historyczne w świecie. Domeną Ducha jest głównie poznanie, aktualizowanie i transformowanie w wieczne owoce dzieła Jezusa (Rz 8,23; 8,11; 2Kor 1,22; 5,5; 1Kor 6,11; 12,13). Według św. Jana Duch Święty to przede wszystkim „Paraklet” - Obrońca, Orędownik, Pocieszyciel, Napominający (J 14,16.26; 1J 2,1), inspirator ku dobremu (Rz 12,8). Ponadto jest to Duch Prawdy, czyli ukazujący Słowo Boże, które stało się Ciałem (J 7,17; 17,17; 1J 3,10; 5,6) oraz stróż Słowa Bożego, Interpretator i Dokonawca wydarzenia Jezusa Chrystusa. To On aktualizuje i dostosowuje je do danego czasu, konkretnej osoby i całej ludzkości (J 14,26; 16,13-15). Duch występuje jako duchowy Kontynuator historycznego dzieła Jezusa: pamięta, utrwala, umacnia, wyznaje, przepowiada, strzeże, aktualizuje, przekłada doczesność na wieczność i odpowiednio ustawia chrześcijaństwo ku światu (J 16,8-15).

W rezultacie po Zmartwychwstaniu pierwotna gmina dojrzała w pełni dzieła Ducha, a przez nie i samą Osobę Ducha Świętego jako w istotny sposób zespoloną z Synem Bożym, zasiadającym po Prawicy Boga Ojca. W świetle najwyższej osobowej relacji między Jezusem Chrystusem a Duchem Świętym, całe chrześcijaństwo i życie wiernych zyskuje nowy wymiar właśnie odniesienia osoby do osoby. Na całą rzeczywistość trzeba patrzeć przez pryzmat Paschy Jezusa Chrystusa. Istota rzeczywistości jawi się w tej perspektywie jako nie tylko pasyjna, ofiarnicza i „śmiertelna”, lecz przede wszystkim pełna światła, nadziei, zwycięstwa, zbawienia. Zbawienie polega bowiem na uczestnictwie w osobowym życiu Trójcy Świętej, czego skutkiem jest wspólnota (communio) międzyludzka. Ta zbawcza dialogalność, uzdolnienie do życia we wspólnocie z Osobami Trójcy i osobami ludzkimi nadaje sens życiu człowieka, wyrywa go ze świata anonimowości i braku sensu.

2.6. Trynitologia pentekostalna/Pięćdziesiątnicy. Wydarzenie Pięćdziesiątnicy bywa zaliczane do Misterium Paschalnego Jezusa Chrystusa. Stanowi wraz z Wniebowstąpieniem manifestację Zmartwychwstania i zamknięcie chrystofanii. Tymczasem wydarzenie to ma charakter pneumahagijny oraz konstytutywny dla istnienia Kościoła, który - podobnie jak i świat - ma genezę trynitarną.

Taką strukturę ma Wielki Nakaz Misyjny, który jest dla istnienia Kościoła bardzo istotny. Chrzest udzielany w imię Trzech Osób Bożych stanowi element genezy Kościoła:

Idźcie więc i czyńcie uczniami wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (Mt 28,19).

Zdaniem ks. prof. Bartnika, jest to jakby skrócona wersja opisu Zesłania Ducha Świętego, co św. Łukasz rozwinął w Dz 2,1-47 bardziej historiograficznie. Wydarzenie Pięćdziesiątnicy wskazuje, że kontynuacja Dzieła Jezusa Chrystusa w Kościele i w świecie na przestrzeni dziejów zbawienia jest funkcją właściwą Ducha Świętego.

Duch Święty zstępuje „z nieba” (Dz 2,2), od Jahwe, który zsyłał swego Ducha w akcie stworzenia i w chrzcie, oraz od wywyższonego Jezusa Chrystusa (1,1-11). Duch Boży napełnił Apostołów i Maryję, którzy posłuszni poleceniu trwali na modlitwie w Wieczerniku. Oni stanowią pierwotny Kościół. Duch uobecnia wydarzenie Jezusa Chrystusa we wszystkich wierzących i we wszystkich narodach, aktualizuje je (2,14-21; Jl 3,1-5). Dzieło stworzenia jest dopełnione dziełem objawienia, odkupienia i zbawienia. Jahwe Bóg „potwierdził posłannictwo Jezusa Nazarejczyka” (2,22) przez wzbudzenie Go z martwych, wyniesienie na Prawicę Ojca i przez zesłanie Dokonawcy Dzieła Jezusowego:

Niech więc cały dom Izraela wie z niewzruszoną pewnością, że tego Jezusa, którego wyście ukrzyżowali, uczynił Bóg i Panem i Mesjaszem - Chrystusem” (2,36).

Tak zrodził się Kościół, nowy Lud Boży, lud mesjaniczny, stworzony przez Boga Ojca, odkupiony przez Jezusa Chrystusa, ożywiany, karmiony i prowadzony przez Ducha Świętego do wspólnoty z Wiecznym Ojcem drogą, którą przeszedł Wywyższony Jezus (2,42-47). Kościół Chrystusowy w ten sposób w istocie jest Trynitarną Ikoną (por. B. Forte, Kościół Ikoną Trójcy Świętej, tłum. A. Nowicki, Wrocław 1991).

2.7. Trynitologia paruzyjno-eschatologiczna. Do Misterium Inkarnacji wiedzie droga zstępująca: od Ojca w Duchu do Syna. Dynamika eschatyczne ma strukturę: od Ducha Świętego przez Syna Bożego do Boga Ojca:

lecz wszystkim we wszystkich jest Chrystus” (Kol 3,11; por. Rz 9,5).

W „Trójcy ekonomicznej (historiozbawczej)” wszystko zmierza ku Chrystusowi jako Głowie (Ef 1,10), by przez Niego dążyć ku Bogu Ojcu:

Wszystko jest wasze, wy zaś Chrystusa, a Chrystus - Boga” (1Kor 3,22-23).

Dzieje zbawienia mają ostatecznie charakter trynitarnego ruchu - ku Ojcu. Duch Święty tchnie rzeczywistość ku Osobie Jezusa Chrystusa, a Jezus Chrystus pośredniczy ją na relację ku Ojcu:

W Chrystusie wszyscy będą ożywieni, lecz każdy według własnej kolejności: Chrystus jako pierwociny, potem ci, co należą do Chrystusa, w czasie Jego przyjścia. Wreszcie nastąpi koniec, gdy przekaże królowanie Bogu i Ojcu [...]. Kiedy się mówi, że wszystko jest poddane, znaczy to, że z wyjątkiem Tego, który Mu wszystko poddał [Ojca]. A gdy już wszystko zostanie Mu poddane, wtedy i sam Syn zostanie poddany Temu, który Synowi poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich” (1Kor 15,22-28).

W dniu paruzji Chrystusa wszystko osiągnie swój cel w jedności z Ojcem (Flp 1,6; por. Mt 24,23-31). Trynitologia ma swoją wewnętrzną dynamikę.

W „ruchu trynitarnym” jest ten sam schemat, który wyznacza „drogę” Jezusa: wyjście od Ojca i powrót do Niego. W rzeczywistości wewnątrztrynitarnej wszystko wychodzi od Ojca i ostatecznie powraca do Niego. Jest to ruch o charakterze absolutnie jednorazowym, niepowtarzalnym, ponieważ personae dramatis są właśnie osobowe; jakiekolwiek „powtarzanie” osób jest wewnętrznie niemożliwe.

3. Pierwsze formuły trynitarne

3.1. Powstanie formuł. Kościół pierwotny, który był przeniknięty objawieniem Jezusa Chrystusa, umocniony Jego Zmartwychwstaniem, żył bardzo głęboko świadomością trynitarnej wiary. Potwierdzeniem tego są specjalne formuły: katechetyczne, liturgiczne, pastoralne, duchowościowe i inne. Wiara trynitarna nie pozostaje na poziomie ontycznym i poznawczym. Transcendentna, niezwykle żywa, porywająca, odsłaniająca najgłębsze tajemnice Boga określa całożyciową egzystencję pierwotnych chrześcijan. Zarazem jest ona trudna do wyrażenia, zwłaszcza na sposób intelektualny i językowy. Dokonuje się to za sprawą formuł. Konstruowane formuły były początkowo dość lakoniczne: Bóg (Ojciec), Syn Boży (Jezus Chrystus) i Duch Święty (same terminy jeszcze długo nie były do końca ustalone). Formuły starały się streścić i wyrazić rzeczywistość Boga, stworzenia i odkupienia. Mówią one jednym tchem o wszystkich trzech odsłonach: Jahwe i przeszłość, Jezus Chrystus i teraźniejszość oraz Duch Święty (Duch Boży, Duch Jezusa) i przyszłość. Jednocześnie odnoszą się do Jednego i tego samego Boga.

3.2. Formuła katechetyczna.

Nauczajcie [dokładniej: czyńcie swoimi uczniami] wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (Mt 28,19).

Formuła pochodzi z katechezy chrzcielnej, rozwiniętej w Antiochii Syryjskiej już ok. 70r. Pierwotnie udzielano chrztu „w imię Jezusa Chrystusa” (Dz 2,38; 10,48) lub „w imię Pana Jezusa” (Dz 8,16; 19,5; 1Kor 1,13-15). Formuła chrztu przekazywała ochrzczonych na własność wywyższonemu Panu, powierzała Jego opiece, rekapitulowała Jego historię zbawienia. Wezwanie imienia oznaczało oddanie ochrzczonego pod opiekę „imiennika”, stąd też potem zaczęto nadawać imię patronalne. Ochrzczeni byli traktowani jako dzieci Boże, ‘synowie w Synu’. Podkreślone było ojcostwo Boga oraz dar Ducha. Ochrzczony mógł wołać: „Abba, Ojcze” (Ga 4,6; Rz 8,15). Każda osoba wierząca związana jest z Trójcą Świętą. Tak ujmowano istotę chrześcijańskiej egzystencji: ku Trójcy Świętej. Trójca jest rekapitulacją wszystkiego i „całą Prawdą”. Ta sama prawda jest zawarta i w nauce o chrzcie Jezusa (Mk 1,9-11par.).

3.3. Formuła z liturgii eucharystycznej. 2Kor 13,13:

Łaska Pana Jezusa Chrystusa, miłość Boga i dar jedności [koinoma, communicatio] w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi” (2Kor 13,13).

Jest to formuła z liturgii eucharystycznej, już z późniejszego okresu. Wcześniejsza formuła była krótsza i czysto chrystologiczna:

Łaska Pana Jezusa z wami” (1Kor 16,23; Ga 6,18).

Formuła dłuższa była bardziej uroczysta, rozbudowana i obejmowała całokształt egzystencji chrześcijańskiej w relacji do Ojca, Syna i Ducha Świętego, choć relacje te ujmowała raczej po kaznodziejsku (co jest zrozumiałe ze względu na prostych uczestników Eucharystii). Obecnie powróciła do Mszy Świętej w formie nieco skorygowanej. Jest to nawiązanie do formuły, którą posługiwali się chrześcijanie I w. i którą wypowiadali przynajmniej niektórzy Apostołowie sprawując liturgię eucharystyczną.

Na liturgicznej scenie jest więc Pan (Bóg) Jezus Chrystus, Bóg (Ojciec, Theos, Deus) i Duch Święty. Ówczesna teologia liturgii stawia na pierwszy plan zbawcze dary, właściwe Osobom Bożym. Zaczyna od Jezusa Chrystusa, który otwiera nam dostęp do Trójcy (odkupienie), potem następuje dojście do Boga Ojca (ad principium), wreszcie otwarcie na życie, dzieła i praktykę w Duchu Świętym. Jezus Chrystus jest wiązany z odkupieńczą łaską (charis, gratia), z wydarzeniem darowania się Boga człowiekowi, a więc Wcieleniem. Bóg Ojciec, nazywany krótko „Bogiem”, jest tu Miłością, która stanowi zasadę życia w Trójcy i w ludziach, a przez to odsłania się jako najpierwotniejsze źródło stworzenia i odkupienia. Domeną Ducha Świętego jest wspólnota (koinonia, communicatio) Ojca i Syna, wewnątrztrynitarna jedność, komunia Kościoła z Chrystusem, nierozerwalna wspólnota wiernych między sobą i komunikowaniem Chrystusowego Dzieła Odkupienia wszelkiemu stworzeniu: Koinonia Pneumatos to domena Ducha Świętego w historii, budowanie Kościoła, Wspólnoty zakorzenionej w jedności Ojca, Syna i Ducha Świętego.

Prawda Trójcy jest w jakimś stopniu mysterium in fieri. Obecność i rzeczywistość Trójcy Świętej w liturgii i życiu staje się programem i zadaniem. Dar jedności jest nie tylko dokonany, ale i zadany. Jest to dążenie bytu do jedności z Bogiem. Zasadą i Dokonawcą w historii zbawienia jest Duch Święty.

3.4. Formuły eklezjalno-pastoralne

Różne są dary łaski, lecz ten sam Duch; różne też są rodzaje posługiwania, ale Jeden Pan; różne są wreszcie działania, lecz ten sam Bóg, sprawca wszystkiego we wszystkich” (1Kor 12, 4-6).

Formuła ta została trochę przeredagowana w I szkole Pawłowej, w deutero-paulińskim Ef 4, 4-6:

Jedno jest Ciało i jeden Duch, bo też zostaliście wezwani do jednej nadziei, jaką daje wasze powołanie. Jeden jest Pan, jedna wiara, jeden chrzest. Jeden jest Bóg i Ojciec wszystkich, który jest i działa ponad wszystkimi, przez wszystkich i we wszystkich”.

Druga formuła jest późniejsza, bardziej rozbudowana, na oznaczenie Pierwszej Osoby w Trójcy funkcjonuje już zwrot: „Bóg i Ojciec”. Jest to formuła porządkująca całe życie Kościoła, a w tym charyzmaty i urzędy. Dary łaski są od Ducha, posługi (urzędy) od Pana, moc działania od Boga Ojca. W drugiej wersji jest gwałtowną obroną przed rozpadem i podziałem Kościoła. Duch Święty daje jedność Kościoła, powołania i zbawczej nadziei, Pan daje jedność nauki, wiary i chrztu. Ojciec zaś jest Zasadą wszelkiej jedności bytu i ludzkości, mocą wszelkiej rzeczywistości, która - jeśli ma przetrwać - musi się ostać w jedności wewnętrznej i zewnętrznej. Bóg Ojciec, Syn i Duch nie są obok siebie, lecz są jednością w sobie i w nas. Jest tu obrona przed tryteizmem, przed jakimś powielaniem każdej z Trzech Osób i przed przyjmowaniem wielu Kościołów chrześcijańskich. Tak skomentował tę formułę jeszcze Sobór Konstantynopolitański II z 553r.:

Jeden jest Bóg i Ojciec, od którego wszystko pochodzi; jeden jest Pan Jezus Chrystus, dla którego jest wszystko; jeden Duch Święty, w którym jest wszystko” (DS 421).

Według soboru, Duch Święty jest uniwersalnym Podmiotem chrześcijaństwa na ziemi.

3.5. Formuły duchowościowe

Lecz zostaliście obmyci, uświęceni i usprawiedliwieni w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa i w Duchu Boga naszego” (Ga 4, 6-7).

3.5.1. Formuła rozwija duchowość trynitarną, wychodząc z chrztu w imię Pana Jezusa. Ma ślad trynitarny już na samym początku: „obmyci” przez chrzest Boży, „uświęceni” przez Ducha i „usprawiedliwieni”, czyli odkupieni przez Jezusa Chrystusa. Dokonało się to na mocy chrztu, ale wprowadzonego w życie duchowe człowieka. Jezus Chrystus jest normą życia duszy i historii jako „Pan nasz”, czyli Władca całej rzeczywistości chrześcijańskiej. W sercu osoby ludzkiej dokonuje tego Duch Święty po Zmartwychwstaniu. „W Duchu Boga naszego” może oznaczać: „Ducha Boga Ojca”, „Ducha Pana” (Pan naszym Bogiem) i „Ducha Ojca i Syna”. Duch Święty jest Boskim Podmiotem życia chrześcijanina.

Naszego” może sugerować, że oto na miejsce izraelskiej formuły duchowej: „Jahwe naszym Bogiem” przychodzi nowa: „Chrystus naszym Panem” („Pan nasz”) albo nawet, że „Duch Panem naszym”. Duch i Syn nie są wyraźnie rozróżnieni, ale oznaczają czas zbawienia i dziejów świata, gdzie epokę Jahwe dopełnia czas „Pana i Ducha” lub „Pana i Jego Ducha”.

Na dowód tego, że jesteście synami, Bóg wysłał do serc naszych Ducha Syna swego, który woła: «Abba, Ojcze!» A zatem nie jesteś już niewolnikiem, lecz synem. Jeżeli zaś synem, to i dziedzicem przez Boga” (1Kor 6,11).

3.5.2. Druga formuła rozwija duchowość trynitologiczną, wychodząc wprost z pneumatologii. Chrześcijanie są synami Bożymi w Chrystusie Jezusie nie tylko dzięki wierze i przyjęciu chrztu, ale i wspólnocie Ducha, darowanej oraz w pewnym sensie wypracowanej przez osobę (Ga 3,25-29). W głębi sceny życia duchowego są: Bóg, Syn, Duch Syna. W porządku praktycznym stajemy się synami Bożymi przez Ducha Świętego. Jest to „Duch Syna Bożego”, który wkracza w nasze serca. Duch Syna Bożego zwraca nasze osoby ku Ojcu i wyposaża je w swoją moc. W ten sposób pozwala zająć postawę wobec Boga jako Ojca. On wprowadza chrześcijanina już nie w status niewolnika żywiołów czy osób, lecz na poziom radykalnej nowości syna, i to syna Bożego. Zasadą jest Bóg Ojciec. On jest Dawcą obietnic od początku świata. „Dziedzicem wszystkich rzeczy” jest Jezus Chrystus (Hbr 1,2). My zaś uczestniczymy w tym dziedzictwie, które ma trynitarną strukturę.

Trójca Święta zstępuje jawi się jako stwórcza, ontyczna. Nie tylko daje się poznać, ale jest Rzeczywistością angażująca całą osobę ludzką i całą eklezjalną wspólnotę. Stanowi absolutnie najwyższy korelat (con - razem,wspólnie † relatus - odniesiony) osobowego życia chrześcijanina.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Дадаць дакумент у свой блог ці на сайт

Падобныя:

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconIn Voluntate Dei. Deo Gratias

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconAfslørende bog om en af Danmarks store familiefejder

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconStutsmanville Bog Howard Crum, July 1999

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconUno Cygnaeus – Reformer of the Finnish Folk school

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) icon6. 1 Aplicación de la teoría con uno y múltiples servidores

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconMaurizio Zoffoli numero uno, Bartolini secondo, Rosa terzo

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconA significa ¡Oh! interjección de uno que llama a Dios con afecto de amor o a otras personas que nos pueden valer, como: a jesucristo qhispiyirijay

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconSin duda, la conducta humana es uno de los mecanismos más complejos que la naturaleza ha formado a través de millones de años de constante transformación y

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconHo scritto questo testo per un attore, Eugenio Allegri, e un regista, Gabriele Vacis. Loro ne hanno fatto uno spettacolo che ha debuttato al festival di Asti

De Deo Uno Et Trino II. BÓG trójjedynej miłOŚci (o trójcy Świętej) iconEn( І,іі ),Ru( І,ІІ, ІІІ,1,5,6 ), Sp( І,іі ), Ua( І,ІІ,ІІІ, 1,2,3,4,5,6), Fr (І,ІІ), De (І), It (І), Cz (І) lang. To the leaders,editors,clerics,presidents,all mem of: parl.,governm.,Uno, wcc; deputates,politics,busines.,all people

Размесціце кнопку на сваім сайце:
be.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©be.convdocs.org 2012
звярнуцца да адміністрацыі
be.convdocs.org
Галоўная старонка